ମୂର୍ଖାନ୍ମୂର୍ଖୋ ଭଵେତ୍ସଦ୍ଯୋ ଦୁଃଖୀ ସ୍ଵାଶ୍ରମହୀନତଃ । ଯଶୋହାନିଃ ପିତୁଶ୍ଚୈଵ ମୃତ୍ଯୁଃ ସଂନ୍ଯାସିନସ୍ତଥା
ମୂର୍ଖଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ନେଲେ ସହଜରେ ମୂର୍ଖତା ଆସେ; ଆଶ୍ରମ ନଥିବାଠାରୁ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ବାପାଠାରୁ ନେଲେ କୀର୍ତ୍ତି ହାରାଯାଏ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀଠାରୁ ନେଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ରୋଗିଣୋ ଵ୍ଯାଧିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ନିର୍ଵଂଶୋ ଵଂଶହୀନତଃ । ଭାର୍ଯାହୀନୋଽପି ସ୍ତ୍ରୀହୀନାନ୍ମନ୍ତ୍ରକ୍ଷିପ୍ତାଦ୍ଗୁରୋ ସମଃ
ରୋଗୀଠାରୁ ନେଲେ ରୋଗ ଆସେ; ବଂଶ ନଥିବାଠାରୁ ବଂଶ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ; ଭାର୍ଯ୍ୟା ନଥିବାଠାରୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୀନ ହୁଏ; ମନ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ନେଲେ ଗୁରୁ ସମାନ ହୁଏ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଵିହୀନାଚ୍ଚ ଭକ୍ତିହୀନୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଶୈଵାଚ୍ଛାକ୍ତାଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ହରୌ ଭକ୍ତିର୍ନ ଵର୍ଧତେ
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ନଥିବାଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ନେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିହୀନ ହୁଏ; ଶିବ କିମ୍ବା ଶକ୍ତଭକ୍ତଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ପକ୍ଵାନ୍ନଂ ଦାତୁମୀଶ୍ଵରଃ । ପକ୍ଵାନ୍ନଂ ହରଯେ ଦାତୁମକ୍ଷମଶ୍ଚେତରୋ ଜନଃ
ଶୁଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ; ଅନ୍ୟ କେହି ଯଦି ହରିଙ୍କୁ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ, ସେ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଓଂକାରୋଚ୍ଚାରଣାଦ୍ଧୋମାଚ୍ଛାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍ । ମହ୍ଯଂ ପକ୍ଵାନ୍ନଦାନାଚ୍ଚ ଵିପ୍ରାଦନ୍ଯୋ ଵ୍ରଜେଦଧଃ
ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ, ହୋମ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପୂଜା, ଓ ମୋତେ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି କଲେ ତାହାର ଅବନତି ହୁଏ।
ଉଦାସୀନାଦ୍ଦୂରାଚାରାନ୍ନ ଗୃଙ୍ଣୀଯାନ୍ମନୁଂ ସୁଧୀଃ । ଦୈଵାଦ୍ଯଦି ଚ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଧନହୀନୋ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ଉଦାସୀନ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଗ୍ରହଣ କରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦରିଦ୍ର ହୁଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସଦା ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ହଵିଷ୍ଯଂ ଚ ନିରାମିଷମ୍ । ଆମିଷସ୍ଯ ପରିତ୍ଯାଗାତ୍ସୂର୍ଯଂଵତ୍ତେଜସା ଭଵେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ମାଂସ ଶୂନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ହବିଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଅନ୍ତି।
ନିତ୍ଯଂ ନୂତନଭାଣ୍ଡେନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପାକ ଏଵ ଚ । ଅଥଵା ପକ୍ଷପର୍ଯନ୍ତଂ ତତସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ମନୀଥିଭି
ସଦା ନୂତନ ପାତ୍ରରେ ରନ୍ଧଣ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଅତିକମେ ଦ୍ୱିସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରି, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେହି ପାତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥାନଂ ସୁସଂସ୍କୃତଂ କୃତ୍ଵା ପାକଂ ନିର୍ଵୃ ତ୍ଯ ପୂଜକଃ । ସ୍ଥାନେ ପରିଷ୍କୃତେ ଵିପ୍ରୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହ୍ଯଂ ଚ ଭକ୍ତିତଃ
ପୂଜାରୀ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜାଏଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ନିବେଦନ କରେ।
ତଦା ନିଵେଦ୍ଯ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ସାଦରମ୍ । ଅନିଵେଦ୍ଯ ଚ ଭୁକ୍ତ୍ତ୍ଵା ଚ ସୁରାପୀତିର୍ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ନିବେଦନ କରି ସମ୍ମାନ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେ ଆପଣେ ଖାଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ନିବେଦନ ଛାଡ଼ି ଆପଣେ ଖାଏ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ମଦ୍ୟପାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ।
ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯେପରାଗେ ଵୈ ଚାଽଽଶୌଚେ ମୃତଜାତଯୋଃ । ସ୍ପୃଷ୍ଟେନାଶୁଚିନା ସଦ୍ଯାଃ ପାକଭାଣ़୍ଡଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅସୁଚି, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜନ୍ମର ଅଶୁଚି, କିମ୍ବା ଅଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତି ଛୁଇଁଲେ, ତୁରନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇଥିବା ପାତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ଭୃଷ୍ଟଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତଥାଽନ୍ନଂ ଚ ଧୃତ୍ଵା ଧୌତେ ଚ ଵାସସୀ । ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ କୃତ୍ଵା ଭୁଙ୍କତେ ସ୍ଥାନୋ ପରିଷ୍କୃତେ
ଭଲ ଭାବେ ଭଜା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ନ ନେଇ, ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପାଦ ଧୋଇ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିର୍ଭୋଜନଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଥିତେ ସୂର୍ଯେ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ନିଷ୍ଫଲଂ ତଦ୍ଭଵେତ୍କର୍ମ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ସମୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦୁଇଥର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଫଳ ହୁଏ ଏବଂ ଏଭଳି ଭୋଜନ କରିଲେ ନରକକୁ ଯିବେ।
ଯାତ୍ରାଂ ଯୁଦ୍ଵଂ ନଦୀତୀରଂ ପୁନର୍ଭୋଜନମୈଥୁନେ । ଵର୍ଜଂଯେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଦିଵସେ ହଵିଷ୍ଯାଶୀ ଚ ସଂଯମୀ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ ଯାତ୍ରା, ଯୁଦ୍ଧ, ନଦୀ କୂଳ, ପୁନଃ ଭୋଜନ ଓ ମିଳନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ସଂଯମୀ ମାନେ କେବଳ ହବିଷ୍ୟ ଖାଇବେ।
ଦ୍ଵିଜାଯ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଯ ପାତ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୁଧାଯ ଚ । ଵୃଷଲୀପତଯେ ଚୈଵ ନ ଦଦ୍ଯାଯ୍ଛୂଦ୍ରଯାଜିନେ
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ନିମ୍ନଜାତି ଜନାନୀର ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କେବେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସଂଧ୍ଯାହୀନାଯ ଦୁଷ୍ଟାଯ ଵୃଷଵାହାଯ ଯତ୍ନତଃ । ଶୁକ୍ରଵିକ୍ରଯିଣେ ଚୈଵ ଦେଵଲାଯ କଦାଚନ
ସଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ, ବୃଷ ଚଢ଼ୁଥିବା, ଶୁକ୍ର ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଦେଉଳ ସେବକଙ୍କୁ କେବେ ପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଦତ୍ତଂ ପାତ୍ରମେତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ନରକଂ ନଯେତ୍ । ପାତ୍ରେ ଭୁକ୍ତଵା ତଦ୍ଦିଵସେ ମୈଥୁନାନ୍ନରକଂ ଵ୍ରଜେତୁ
ଏମାନେ ଯଦି ପାତ୍ର ଦିଆଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ପାତ୍ରରେ ଖାଇ ସେଇ ଦିନ ମିଳନ କଲେ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ଯିବେ।
ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ପାତକୀ ତାତ କନ୍ଯାଵିକ୍ରଯକାରକଃ । ମୂନ୍ଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ମହାରୌରଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ହେ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କନ୍ୟା ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ମହାପାପୀ। ଯିଏ ମୂଲ୍ୟ ନେଇ କନ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ସେ ମହାରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ।
କନ୍ଯାଲୋମପ୍ରମାଣାନ୍ତଂ ଵର୍ଷଂ ଚ ପିତୃଭିଃ ସହ । କୁମ୍ଭୀପାକେ ପଚ୍ଯତେ ଚ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାପି ପୁରୋହିତଃ
କନ୍ୟାର କେଶ ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବର୍ଷ ଯାଏଁ, ପିତାମାନେ, ପୁତ୍ର ଓ ପୁରୋହିତ ସହ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ରଣ୍ଡାଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍କନ୍ଯାଂ ସୁପାତ୍ରାଯ ଦାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଶୂଦ୍ରଵଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ନୈଵ ତଦ୍ଵଂଶଚାଯ ଚ
ସେଥିପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କନ୍ୟାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଶୂଦ୍ର ସଦୃଶ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ କେବେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିପ୍ରଵୈଷ୍ଣଵଯୋର୍ଧର୍ମଃ କଥିତଶ୍ଚ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵରଃ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଚ ପୁରାଣୈଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭିଃ ଶ୍ରୁତିଭିସ୍ତଥା
ହେ ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଥା ପୁରାଣ ଓ ଚାରିଟି ଶ୍ରୁତିରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ସେହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦ୍ଵିଜାର୍ଚନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତଥା ନାରାଯଣାର୍ଚନମ୍ । ରାଜ୍ଯାନାଂ ପାଲନଂ ଚୈଵ ରଣେ ନିର୍ଭଯତା ତଥା
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କର ପୂଜା କରିବା, ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିର୍ଭୟ ରହିବା ଉଚିତ।
ନିତ୍ଯଂ ଦାନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ଶରଣାଗତରକ୍ଷଣମ୍ । ପୁତ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ଦୁଃଖିନାଂ ପରିପାଲନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସଦା ଦାନ କରିବା, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ପ୍ରଜାକୁ ପୁତ୍ର ସମାନ ଦେଖିବା ଓ ଦୁଃଖୀମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ନୈପୁଣ୍ଯଂ ରଣେ ଶୌଣ୍ଡୀର୍ଯମେଵ ଚ । ତପଶ୍ଚ ଧର୍ମକୃତ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ନତଃ କୁରୁତେ ମୁଦା
ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାକ୍ରମ, ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହ ସହ କରିବା ଉଚିତ।
ପଣ୍ଡିତଂ ନୀତିଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ନିତ୍ଯଂ ଚ ପରିପାଲଯେତ୍ । ନିଯୋଜଯେତ୍ସଭାମଧ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସଂଯୁତେ
ପଣ୍ଡିତ, ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଘେରି ଥିବା ସଭାରେ ସେମାନେ ନିୟୋଜିତ ହେବା ଉଚିତ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତଂ ସେନାଙ୍ଗଂ ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ପାଲଯେଦ୍ଯତ୍ନତୋ ନିତ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଵୀ ଚ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନାକୁ ସଦା ଯତ୍ନ ସହିତ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରିଲେ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼େ।
ରଣେ ନିମନ୍ତ୍ରିତଶ୍ଚୈଵ ଦାନେ ନ ଵିମୁଖୋ ଭଵେତ୍ । ରଣେ ଵା ଯସ୍ତ୍ଯଜେତ୍ପ୍ରାଣାଂସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଯଶସ୍କରଃ
ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହ୍ୱାନ ହେବା କିମ୍ବା ଦାନ ଦେବାକୁ କହାଯିବ, ସେଠି କେହି ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୀବନ ଦେଇଦେଇଛି, ସେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅମର କିର୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଵୈଶ୍ଯାନାମପି ଵାଣିଜ୍ଯମୀଶ୍ଵରଃ କୃଷିପାଲନେ । ଵିପ୍ରଦେଵାର୍ଚନଂ ଦାନଂ ତପସ୍ଯା ଵ୍ରତସେଵନମ୍
ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ହେବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସାୟ, କୃଷି ଓ ଗୋପାଳନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେବପୂଜା, ଦାନ, ତପ, ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିପ୍ରାଣାମର୍ଚନଂ ନିତ୍ଯଂ ଶୂଦ୍ରଧର୍ମୋ ଵିଧୀଯତେ । ତତ୍କୃଷୀ ତଦ୍ଧନଗ୍ରାହୀ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚାଣ୍ଡାଲତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା କରିବା ଧର୍ମ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇଛି। ଯଦି ଶୂଦ୍ର କୃଷି କରିବା କିମ୍ବା ତାହାର ଧନ ନେଇବା କରେ, ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ଦେଖାଯିବ।
ଗୃଧ୍ରଃ କୋଟିସହସ୍ରାଣି ଶତଜନ୍ମାନି ସୂକରଃ । ଶ୍ଵାପଦଃ ଶତଜନ୍ମାନି ଶୂଦୋ ଵିପ୍ରଧନାପହଃ
ଏକ ଶୂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଧନ ନେଇଲେ, ସେ ଦଶ ମିଳିଅନ ଜନ୍ମ ଗୃଧ୍ର ହେବା, ଶତ ଜନ୍ମ ଶୂକର ହେବା, ଶତ ଜନ୍ମ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ ହେବା ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବ।