ଅନ୍ନଂ ଵିଷ୍ଠା ଜଲଂ ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରନିଵେଦିତମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦଭୋଜୀ ଚ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଣି ମଳ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଭୋଗ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ତପସ୍ଯାନିରତଃ ଶୁଚିଃ ଶାନ୍ତଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଵ୍ରତତୀର୍ଥାଶ୍ରିତୋ ଧର୍ମୀ ନାନାଧ୍ଯାପନସଂଯୁତଃ
ସେ ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ଶୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରତ ଓ ତୀର୍ଥରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିବା।
ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କୃତ୍ଵା ଚ ଗୁରୁସେଵନମ୍ । ଗୁହୀତ୍ଵା ତଦନୁଜ୍ଞାଂ ଚ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵତି ସ ଗୃହୀ
ବିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ତାପରେ ମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ନିତ୍ଯବୂଜାନାଂ ଗୁରଵେ ଚ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଗୁରୂଣାଂ ପୋଷଣଂ ନିତ୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ନିତ୍ୟପୂଜାକ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସଦା ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଙ୍କ ପୋଷଣ ସଦା କରିବା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସର୍ଵେଷାମପି ଵନ୍ଦ୍ଯାନାଂ ପିତା ଚୈଵ ମହାନ୍ ଗୁରୁଃ । ପିତୁଃ ଶତଗୁଣୈର୍ମାତା ମାତୁଃ ଶତଗୁଣୈଃ ସୁରଃ
ସମସ୍ତ ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିତା ବଡ଼ ଗୁରୁ, ମାଆ ପିତାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ବଡ଼, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମାଆଠାରୁ ଶତଗୁଣ ବଡ଼।
ମନ୍ତ୍ରଦସ୍ତନ୍ତ୍ରଦଶ୍ଚୈଵ ସୃରାଣାଂ ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣଃ । ନାରାଯଣାଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଗୁରୁଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଈଶ୍ଵରଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଥିବା ଗୁରୁ ଦେବତାଠାରୁ ଚାରିଗୁଣ ବଡ଼। ନାରାୟଣ ନିଜେ ଗୁରୁ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ଈଶ୍ୱର।
ଉଦ୍ଦେଶେ ଦୀଯତେ ତସ୍ମୈ ସୁରାଯେତି ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଭୋକ୍ତା ସ୍ଵଗୁରୁଃ ସ୍ଵଯଂ ଦେହୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲେଖାଅଛି, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ନିଜ ଗୁରୁ ନିଜେ ସବୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ ତାହାରେ ଦେହୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ଗୁରୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଗୁରୁର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଗୁରୁରେଵ ସ୍ଵଯଂ ଶିଵଃ । ଗୁରୌ ଚ ସର୍ଵଦେଵାଶ୍ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସତତଂ ମୁଦା
ଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଗୁରୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଗୁରୁ ନିଜେ ଶିବ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଗୁରୁଙ୍କ ଭିତରେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଗୁରୌ ତୁଷ୍ଟେ ହରିସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁଷ୍ଟେ ଚ ଦେଵତା । ଗୁରୁଃ ପୁତ୍ରସମଂ ସ୍ନେହଂ ଶିଷ୍ଯେଷୁ ନ କରିଷ୍ଯତି
ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ, ତାହା ସହିତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ। କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁଅ ସମାନ ସ୍ନେହ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଲଭତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ କୃତ୍ଵା ଚ ନାଽଽଶିଷମ୍ । ସ୍ଵଧର୍ମନିରତୋ ଵିପ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ସଦା ଶୁଚିଃ
ଏହିପରି କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗେ ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ ନାହିଁ। ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ।
ଵିଷ୍ଣୁସେଵୀ ସଦା ଵିପ୍ରସ୍ତଦନ୍ଯୋଽପ୍ଯଶୁଚିଃ ସଦା । ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵୃଷଵାହଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ସୂପକାରକଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ, ଅନ୍ୟ କେହି ସଦା ଅଶୁଦ୍ଧ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଷଭ ବହନ କରେ, ଶୂଦ୍ର ରନ୍ଧନ କରେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦେଵଲଶ୍ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯାହୀନଶ୍ଚ ଦୁର୍ବଲଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ଦିଵାଶାଯୀ ଶୂଦ୍ରଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନଭୋଜନଃ
ଦେବଳ ସମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ସନ୍ଧ୍ୟା କରେନାହିଁ, ସେ ଦୁର୍ବଳ। ଦିନେ ଶୁଅଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଶଵଦାହୀ ଚ ତେ ଚ ଶୂଦ୍ରସମା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଶାଲଗ୍ରାମମହାମନ୍ତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଵିଧାନତଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶବଦାହ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୂଦ୍ର ସମାନ, ସେମାନେ ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମଙ୍କର ମହାମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନଂଵେଦ୍ଯଶେଷଂ ଚ ତତ୍ପାଦୋଦକମେଵ ଚ । ହରେଃ ପାଦୋଦକଂ ପୀତ୍ଵା ତୀର୍ଥସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
—ସେମାନେ ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ ନହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କେବଳ ହରିଙ୍କର ପାଦଜଳ ପିଉନ୍ତି; ଏହି ପାଦଜଳ ପିଇଲେ, ଲୋକ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିଥିବା ସମାନ ହୁଏ।
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେମ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ସ ସ୍ନାତଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦିକ୍ଷିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାତୋଯୈର୍ଯୋଽଭିଷେକଂ ସମାଚରେତ୍ । ଗଙ୍ଗାଜଲାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ଶାଲଗ୍ରାମଜଲଂ ଵ୍ରଜ
ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଏ, ସେହି ଶାଳଗ୍ରାମ ଜଳ ଗଙ୍ଗାଜଳଠାରୁ ଦଶଗୁଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନିତ୍ଯଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚ ଯୋ ଵିପ୍ରୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ସୁରୈଃ ସମଃ । ଵିପ୍ରାଣାଂ ନିତ୍ଯକୃତ୍ଯଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନୈଵେଦ୍ଯଭୋଜନମ୍
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିତ୍ୟ ଏହି ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେ ଜୀବନକାଳରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ହୁଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା।
ଯତ୍ନେନ ପୂଜନଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ପାଜୋଦକମେଵନମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ମମ ପୂଜନମ୍
ତାଙ୍କ ପୂଜା ସାଧନା ସହିତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ କେବଳ ତାଙ୍କର ପୂଜାର ପାଦଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍; ସେ ନିତ୍ୟ ତିନିବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟା କରନ୍ତି ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋର ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚ ମମ ଵୈ ଜନ୍ମଵାସରେ । ଶିଵରାତ୍ରୌ ଚ ହେ ତାତ ଶ୍ରୀରାମନଵମୀଦିନେ
ଏକାଦଶୀ ଦିନେ, ମୋର ଜନ୍ମତିଥିରେ, ଶିବରାତ୍ରିରେ ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମ ନବମୀ ଦିନେ ସେ କେବେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଵ୍ରତୀ ଯୋ ହି ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ହି ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତସ୍ଯ ପାଦେ ଚ ତାନି ଚ
ଯିଏ ଏହି ବ୍ରତ ରଖି ଏହି ଦିନଗୁଡିକରେ ଭୋଜନ କରେନାହିଁ, ସେ ଜୀବନକାଳରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ବସିଥାଏ।
ଵିପ୍ରପାଦୋଦକଂ ପୀତ୍ଵା ତୀର୍ଥସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଵିପ୍ରପାଦୋଦକକ୍ଲିନ୍ନା ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ମେଦିନୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପାଦଜଳ ପିଇଲେ ଲୋକ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିଥିବା ସମାନ ହୁଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପାଦଜଳରେ ଭିଜିଥାଏ—
ତାଵତ୍ପୁଷ୍କରପାତ୍ରେଷୁ ପିଵନ୍ତି ପିତରୋ ଜଲମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦଭୋଜୀ ଚ ପଵିତ୍ରାଂ କୁରୁତେ ମହୀମ୍
—ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଷ୍କରର ପାତ୍ରରେ ପିତୃମାନେ ଜଳ ପିଉନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ତୀର୍ଥାନି ଚ ନରାଂଶ୍ଚୈଵ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ହି ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ସ୍ନାତୋ ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସେ ଜୀବନକାଳରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ; ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରତର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ପଦେ ପଦେଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଲଭତେ ନିଶ୍ଚିତଂ ଫଲମ୍ । ଵହ୍ନିଵାଯୁସମଃ ପୂତସ୍ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମଃ
ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ସେ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ପରି ପବିତ୍ର, ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ।
ଯମଦୂତଂ ଯମଂ ଚୈଵ ସ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେ ନ ପଶ୍ଯତି । ଵୈକୁଣ୍ଠେ ମୋଦତେ ସୋଽପି ପାର୍ଷଦୋ ହରିଣା ସହ
ସେ ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଯମ କିମ୍ବା ଯମଦୂତଙ୍କୁ ଦେଖେନାହିଁ; ସେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ହରିଙ୍କର ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ନ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ପାତୋ ହି ଵିପ୍ରସ୍ଯ ହରିସେଵିନଃ । ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରୋପାସକଶ୍ଯ ସ ଏଵ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କେବେ ଅଧୋପତନ ହୁଏନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଉପାସନା କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ଏକ ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ନ ହି ତସ୍ମାତ୍ପରଃ ପୁମାତ୍ । ଵେଦୋକ୍ତୋ ଵା ପୁରାଣୋକ୍ସ୍ତନ୍ତ୍ରୋକ୍ତୋ ଵା
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବାନ, ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ; ବେଦ, ପୁରାଣ କିମ୍ବା ତନ୍ତ୍ର ଯେଉଁଠି ଲେଖାଯାଇଛି—
ଵିଚାରତୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଶୈଵଃ ଶାକ୍ତଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଃ । ଗୁରୁଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରୋଯସ୍ଯ କର୍ଣେ ଵିଶତ୍ଯଯମ୍
ଚିନ୍ତା କରି ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶୈବ, ଶାକ୍ତ କିମ୍ବା ବୈଷ୍ଣବ ଯେହେଉଁଠି ନାହଁନ୍ତୁ, ଗୁରୁଙ୍କର ମୁଖରୁ ବିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ର କାନରେ ପଡ଼ିଲେ—
ତଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ମହାପୂତଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ମନ୍ତ୍ରଗ୍ରହଣମାତ୍ରେଣ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ
—ଏମିତି ବୈଷ୍ଣବକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବଡ଼ ପବିତ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି; କେବଳ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ଜୀବନକାଳରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଭୀତ୍ତଵା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଡମଖିଲଂ ଯାସ୍ଯତ୍ଯେଵ ହରେଃ ପଦମ୍ । ପୂର୍ଵାନ୍ସପ୍ତ ପରାନ୍ସପ୍ତ ସପ୍ତ ମାତାମହାଦିକାନ୍
ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହରିଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ସେ ସାତି ପୂର୍ବଜ, ସାତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୂର୍ବଜ ଏବଂ ସାତି ମାତାମହ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।