ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମାଣକ୍ଵଣନ୍ମଞ୍ଜୀରରଞ୍ଜିତା । ସୁଵକ୍ରଲୋଚନା ଶ୍ଯାମା ସୁଚାରୁକଜ୍ଜଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା
ସର୍ବୋତ୍ତମ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଝିଙ୍କି ଚୁଡ଼ାର ଶବ୍ଦରେ ଭୂଷିତ, ସୁନ୍ଦର ବାକ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗ, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ କଜଳର ଚମକରେ ଭରିଥିଲା।
ସୁଚାରୁସାରମୁକ୍ତାଭଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିମନୋହରା । ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଲଯୁଗ୍ମେନ ଚାରୁଗଣ୍ଡସ୍ଥଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲା
ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସମ ମୁକ୍ତା ପରି ଦାନ୍ତର ଶାରି ମନୋହର, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗାଲ ଦୁଇଟି ରତ୍ନ କୁଣ୍ଡଳରେ ଚମକୁଥିଲା।
କାମିନୀଷ୍ଵତୁଲା ବାଲା ଗଜେନ୍ଦ୍ରମନ୍ଦଗାମିନୀ । ସୁକୋମଲା ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ କାମାଧାରା ଚ କାମୁକୀ
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅପରିପକ୍ୱ, ହାତୀର ମନ୍ଥର ଚାଲିରେ ଚାଲୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନରମ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ, ଆକାଂକ୍ଷାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସ୍ଵର୍ଗମନ୍ଦାକିନୀତୀରେ ସ୍ନାତା ସ୍ନିଗ୍ଧାମ୍ବରା ଵରା । ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀ ଗୁରୁପାଦଂ ସା ସ୍ଵଗୃହଂ ଗମନୋନ୍ମୁଖୀ
ସ୍ଵର୍ଗର ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ତୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ନରମ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସେ, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵାଙ୍ଗମନଙ୍ଗବାଣପୀଡିତଃ । ଭାଦ୍ରେ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଜହାର ଚେତନାଂ ଵ୍ରଜ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଦେଖି, ପ୍ରେମର ଶରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଇ, ଶୁଭ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଚେତନା ହରାଇଦେଲା, ଓ ବ୍ରଜ।
ଜ୍ଞାନଂ କ୍ଷଣେନ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ରଥସ୍ଥୋ ରମିକୋ ବଲୀ । ରଥମାରୋହଯାମାସ କରେ ଧୃତ୍ଵା ଚ ତାରକମ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଆସି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ତାରାଙ୍କୁ ହାତ ଧରି ରଥରେ ଚଢାଇଦେଲା।
କାମୋନ୍ମତ୍ତଃ କାମିନୀଂ ତାଂ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଚୁଚୁମ୍ବ ଚ । ଶୃଙ୍ଗାରଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତମୁଵାଚ ଗୁରୁପ୍ରିଯା
କାମରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନାରୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲା; ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରେମ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଉଥିଲା, ଗୁରୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତାରକୋଵାଚ ତ୍ଯଜ ମାଂ ତ୍ଯଜ ମାଂ ଚନ୍ଦ୍ର ସୁରେଷୁ କୁଲପାଂସନ । ଗୁରୁପତ୍ନୀଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ଚ ପାତିଵ୍ରତ୍ଯପରାଯଣାମ୍
ତାରା କହିଲେ: 'ମୋତେ ଛାଡ, ମୋତେ ଛାଡ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନଙ୍କର କଳଙ୍କ! ମୁଁ ତୁମର ଗୁରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍।'
ଗୁରୁପତ୍ନୀସଂଗମନେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଶତଂ ଭଵେତ୍ । ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଵିପ୍ରପତ୍ନୀ ଯଦି ସା ଚ ପତିଵ୍ରତା
ଗୁରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ମିଳନ କରିଲେ ଏକ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ହୁଏ; ଯଦି ସେ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସହସ୍ରଂ ଚ ତସ୍ଯାଃ ସଂଗମନେ ଲଭେତ୍ । ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ତଵ ମାତାଽହଂ ଧୈର୍ଯ କୁରୁ ସୁରେଶ୍ଵାର
ଏପରି ଜନନୀ ସହ ମିଳନ କରିଲେ ଏକ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଫଳ ମିଳେ; ତୁମେ ମୋ ପୁଅ ପରି, ମୁଁ ତୁମର ମା — ଦେବମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର।
ଧିକ୍ତ୍ଵାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁରଗୁରୁର୍ଭସ୍ମୀଭୂତଂ କରିଷ୍ଯତି । ପୁତ୍ରାଧିକଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରିଯୋ ମତ୍ସ୍ଵାମିନୋ ଭଵାନ୍
ଗୁରୁ ଏହା ଶୁଣିଲେ, ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ; ଶିଷ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ସ୍ଵଧର୍ମ ରକ୍ଷ ପାପିଷ୍ଠ ମାମେଵଂ ମାତରଂ ତ୍ଯଜ । ଦାସ୍ଯାମି ସ୍ତ୍ରୀଵଧଂ ତୁମ୍ଯଂ ଯଦିମାଂ ସଂଗ୍ରହୀଷ୍ଯସି
ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଅତି ପାପୀ, ଏଭଳି ମାକୁ ଛାଡ; ଯଦି ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନାରୀହତ୍ୟାର ଫଳ ଦେଇବି।
ଵିଲଙ୍ଧ୍ଯ ତାରାଵଚନଂ ତାଂ ଚ ସଂଭୋକ୍ତୁମୁଦ୍ଯତମ୍ । ଶଶାପ ତାରା କୋପେନ ନିଷ୍କାମା ସା ପତିଵ୍ରତା
ତାରାଙ୍କର କଥାକୁ ଅଣଦେଖା କରି, ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା; ନିଷ୍କାମ ଓ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ତାରା କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୋ ଘନଗ୍ରସ୍ତଃ ପାପଦୃଶ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ଭଵ । କଲଙ୍କୀ ଯକ୍ଷ୍ମଣା ଗ୍ରସ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେ ରାହୁଙ୍କରେ ଗ୍ରସ୍ତ, ମେଘରେ ଢାକା, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ହେବା; ତୁମେ କଳଙ୍କିତ, ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ପୀଡିତ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ତଦା ତୂର୍ଣ କାମଦେଵଂ ଶଶାପ ସା । ତେଜସ୍ଵିନା କେନଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଭସ୍ମୀଭୂତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ କାମଦେବକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ: 'କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ତୁମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ।'
ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତାରାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କୃତ୍ଵାଽପି ରମଣଂ ଵ୍ରଜ । କ୍ରୋଡେନିଧାଯ ପ୍ରଯଯୌ ରୁଦତୀଂ ତା ଶୁଚାଽନ୍ଵିତାମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାଙ୍କୁ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୋଗ କରି, ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ଧରି ନିଜେ ଚାଲିଗଲେ; ତାରା ଦୁଃଖରେ ଭାବି, କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ନିର୍ଜନେ ନିର୍ଜନେ ରମ୍ଯେ ଶୈଲେ ଶୈଲେ ମନୋହରେ । ସରୋନଦନଦୀନାଂ ଚ ତୀରେ ତୀରେ ମନୋହରେ
ନିର୍ଜନ ନିର୍ଜନ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ପାହାଡରେ, ସୁନ୍ଦର ଝିଲି ଓ ନଦୀର ତୀରରେ,
ମଧୁଵ୍ରତପିକୋକ୍ତେ ଚ ପୁଷ୍ପୋଦ୍ଯାନେ ସୁପୁଷ୍ପିତେ । ରମ୍ଯାଯାଂ ପୁଷ୍ପଶଥ୍ଯାଯାଂ ସ ରେମେ ରାମଯା ସହ
ମଧୁମକ୍ଷିକା ଓ କୋଇଲି ଗାଇଥିବା, ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ, ସୁନ୍ଦର ଫୁଲର ରାସ୍ତାରେ, ସେ ରାମାଙ୍କ ସହ ରମଣ କଲେ।
ଚଦନୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ମଧୁପାନରତଃ ସୁରଃ । ସୁଖସଂଭୋଗସଂସକ୍ତୋ ବୁବୁଧେ ନ ଦିଵାନିଶମ୍
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଚନ୍ଦନରେ ଲିପ୍ତ, ମଧୁର ପାନରେ ମତ୍ତ, ଦେବତା ଆନନ୍ଦ ଭୋଗରେ ଲିନ, ଦିନ ରାତିର ଅନ୍ତର ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
ମଲଯେ ମଲଯାରଣ୍ଯେ ମଲଯାନିଲସଂଯୁତେ । ସ୍ଯନ୍ଦନେ ଚନ୍ଦନଵନେ ପଶ୍ଚିମୋଦଧିସଂନିଧୌ
ମଲୟ ପାହାଡରେ, ମଲୟ ଅରଣ୍ୟରେ, ମଲୟ ପବନରେ, ଚନ୍ଦନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ପଶ୍ଚିମ ସାଗର ନିକଟରେ,
ତ୍ରିକୂଟେ ଵଟମୂଲେ ଚ ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରସରୋଵରେ । ସୁଚାରୁଶତପତ୍ରାଣାଂ ପତ୍ରେ ଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତେ
ତ୍ରିକୁଟ ପାହାଡ଼ରେ, ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ଚନ୍ଦ୍ର ସରୋବର ଉପରେ, ଶୁଭ୍ର ଶତପତ୍ର ଫୁଲର ପତ୍ର ଉପରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ରଖାଯାଇଛି ।
ସୁଚାରୁଚମ୍ପକୋଦ୍ଯାନେ ଚମ୍ପକାନିଲପୂଜିତେ । କ୍ଷୀରୋଦକାଞ୍ଚନୀଭୂମୌ କ୍ରୌଞ୍ଚକାଞ୍ଚନପର୍ଵତେ
ସୁନ୍ଦର ଚମ୍ପକ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଚମ୍ପକ ଗଛର ହାଲୁକା ପବନରେ ପୂଜିତ, କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧୋଇଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିରେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଖର ଉପରେ ।
ରତ୍ନଶୈଲେ ମଣିମଯେ ମଣିମନ୍ଦିରସୁନ୍ଦରେ । ମାଣିକ୍ଯମୁକ୍ତାସାରେଣ ହୀରହାରେଣ ଶୋଭିତେ
ରତ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ, ମଣିର ରୂପରେ ତିଆରି ମଣିମନ୍ଦିରରେ, ମାଣିକ ଓ ମୁକ୍ତାର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହୀରାର ହାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ।
ସୁଚାରୁଵସ୍ତ୍ରଚିତ୍ରାଢ୍ଯେ ଶ୍ଵେତଚାମାରଦର୍ପଣୈଃ । ଭୂଷିତେ ରତ୍ନଦୀପୈଶ୍ଚ ଦେଵକ୍ରୀଡେ ପ୍ରିଯସ୍ଥଲେ
ସୁନ୍ଦର ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପୋଶାକରେ, ଶ୍ୱେତ ଚାମର ଓ ଦର୍ପଣରେ, ରତ୍ନ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଦେବତାଙ୍କର ଖେଳନା ଜାଗାରେ, ପ୍ରିୟ ସ୍ଥଳରେ ।
ଵାରୁଣୀଂ ମଦିରାଂ ପୀତ୍ଵା ଵରୁଣାନୀସମନ୍ଵିତଃ । ବରୁଣୋ ରମତେ ଯତ୍ର ତତ୍ର ରେମେ ତଯା ସହ
ବାରୁଣୀ ମଦିରା ପିଇ, ବରୁଣାନୀମାନେ ସହିତ, ବରୁଣ ଏଠି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ଏଠି ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ରମଣ କରିଥିଲେ ।
ପାଵନେ ପଵନୋଦ୍ଯାନେ ପରିଜାତାନିଲେନ ଚ । ସୁଗନ୍ଧିମୋହିତେ ରତ୍ନମାଲାତୀରେ ଚ ନିର୍ମଲେ
ପବିତ୍ର ଓ ପବନ ଉଦ୍ୟାନରେ, ପରିଜାତ ଗଛର ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନରେ ମୋହିତ, ନିର୍ମଳ ରତ୍ନ ତୀରରେ ।
ଋକ୍ଷଶୈଲେ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଵନେ ଵହ୍ନିପ୍ରିଯାଶ୍ରମେ । ପପୌ ଚ କାମଧେନୂନାଂ କ୍ଷୀରଂ କ୍ଷୀରୋଦଧେସ୍ତଟେ
ଋକ୍ଷ ପାହାଡ଼ରେ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଅଗ୍ନି ପ୍ରିୟ ଆଶ୍ରମରେ, କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ତୀରରେ କାମଧେନୁ ଗାଁର କ୍ଷୀର ପିଇଥିଲେ ।
ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକଯୁଗଂ ଵହ୍ନିସ୍ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ମୁଦା । ଵରୁଣୋ ରତ୍ନମାଲାଂ ଚ ନତ୍ନଚ୍ଛତ୍ରଂ ସମୀରଣଃ
ଅଗ୍ନି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଦୁଇଟି ପୋଶାକ ଦେଲେ; ବରୁଣ ରତ୍ନ ମାଳା ଦେଲେ, ସମୀରଣ ରତ୍ନ ଛତା ଦେଲେ ।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽସୁରଗୁରଂ ବଲିଗେହାତ୍ସମାଗତମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ସର୍ଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ
ଏଠି, ବାଲିଙ୍କ ଘରରୁ ଆସିଥିବା ଅସୁର ଗୁରୁକୁ ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ର ନମସ୍କାର କରି ସବୁ କଥା କହି, ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ ।
ଶୁକ୍ରସ୍ତଂ ବୋଧଯାମାସ ଵଚନଂ ନୀତିଯୁକ୍ତିତଃ । ନିରପେକ୍ଷୋ ସୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ
ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ନୀତି ଭରା ଶବ୍ଦରେ ଉପଦେଶ କଲେ; ନିରପେକ୍ଷ, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ।