ଧର୍ମ ତ୍ଯଜତି ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ହ୍ଯଧର୍ମେଣ ରତଃ କଥମ୍ । ଦିଵାମୈଥୁନଦୋଷଂ ଚ ଵକ୍ତି ଵେଦୋ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଅଧର୍ମରେ ଲାଗି ଧର୍ମକୁ କିପରି ଛାଡ଼ିପାରିବ? ବେଦ ବିଶେଷ କରି ଦିନେ ମିଳନର ଦୋଷକୁ କହିଛି।
ଅହଂ ଚ ଧର୍ମିଣାଂ ସାକ୍ଷୀ ତେନ ତ୍ଵାଂ କଥଯାମି ତେ । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ଯାଜ ମୈଥୁନଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ମୁଁ ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାକ୍ଷୀ; ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ମିଳନକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୋ ଵିପ୍ରରୂପଂ ସୂର୍ଯ ତେଜସ୍ଵିନଂ ସୁରମ୍ । ଉଵାଚ ସୂର୍ଯ ରକ୍ତାସ୍ଯଃ କୋପଲଜ୍ଜାସମନ୍ଵିତଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରକ୍ତମୁଖ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଜମଦଗ୍ନିରୁଵାଚ କୋ ଭଵାନ୍ପଣ़୍ଡିତଂମନ୍ଯୋ ନ ତ୍ଵଦନ୍ଯୋଽସ୍ତି ପଣ୍ଡିତଃ । ଅହଂ ଭୃଗୋର୍ଭଗଵତଃ ଶିଷ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ
ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, ଯେ ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଛ? ତୁମଠାରୁ ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ମୁଁ ଭୃଗୁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ତୁମେ କଶ୍ୟପଙ୍କର।'
ଚତୁର୍ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଜାନାମି ଧର୍ମାଧର୍ମନିରୂପଣୋ । ଵେଦପ୍ରଣିହିତୋ ଧର୍ମେ ହ୍ଯଧର୍ମସ୍ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ
ମୁଁ ଚାରି ବେଦ ଜାଣେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ବିଚାର କରେ; ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ, ଏହାର ବିପରୀତ ଅଧର୍ମ।
ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷଃ ଶଶ୍ଵଜ୍ଜଡିତଶ୍ଚ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ତେଜୀଯସାଂ ନ ଦୋଷାଯ ଵଙ୍ନେଃ ସର୍ଵଭୁଜୋ ଯଥା
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେ ସଦା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଢ଼ ହୋଇଯାଏ; ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଯେପରି ସର୍ବକୁ ଖାଇଥିବା ସାପ ପାଇଁ।
ଅନ୍ଯେ ଭଵାଂଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ସାକ୍ଷୀ ସର୍ଵେ ଚ କର୍ମଣାମ୍ । ଫଲଦାତା ଚ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୋ ଯତସ୍ତ୍ଵତ୍ତନଯଃ ସଦା
ତୁମେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଓ ଧର୍ମ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ; ଫଳ ଦେଇଥିବା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କାରଣ ତୁମେ ସଦା ପୁତ୍ର।
ନ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଶାସ୍ତାରୋ ଯୂଯମସ୍ମାକମେଵ ଚ । ନ ଵାସୁଦେଵଭକ୍ତାନାମଶୁଭଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ତୁମେ ଓ ଆମେ ବ୍ୟତୀତ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ଶାସ୍ତା ନୁହଁ; ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭଜିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଅଶୁଭ ନାହିଁ।
ହରେଃ ସୁଦର୍ଶନଂ ଚକ୍ରଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ରକ୍ଷତି ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଶଂକରଃ
ହରିଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସଦା ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ; ନାରାୟଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଶାସ୍ତା ଯମଶ୍ଚ ନାସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଂ ଵୈ ନାପି ଦିଵାକର। ରାଜପୁତ୍ରୋ ଯଥା ସ୍ଥାନେ ଵଯଂ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗାମିନଃ
ଯମ ଆମର ଶାସ୍ତା ନୁହଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ରାଜପୁତ୍ର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଯେପରି, ଆମେ ମନମତା ଚାଲିଯାଉଛୁ।
ଶକ୍ତୋଽହଂ ଭସ୍ମସାତ୍କର୍ତୁଂ ଯମଂ ସର୍ଵସୁରାଂସ୍ତଥା । ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭୃତୀନ୍ସୂର୍ଯ କ୍ଷଣେନୈଵାଵଲୀଲଯା
ମୁଁ ଯମ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭସ୍ମ କରିପାରିବି।
କସ୍ତ୍ଵଂ ଧର୍ମପ୍ରଵକ୍ତା ମେ ଯାହି ସ୍ଵସ୍ଥାନମେଵ ଚ । ମମ ଶାସ୍ତା ତୁ ଭଗଵାଞ୍ଛ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ
ତୁମେ କିଏ, ମୋତେ ଧର୍ମ କହିବାକୁ? ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ। ମୋର ଶାସ୍ତା ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ନିର୍ଜନେ ସ୍ଥାନେ ରସଭଙ୍ଗସ୍ତ୍ଵଯା କୃତଃ । ମମ ଶାପାତ୍ପାପ ଦୃଶ୍ଯୋ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଆଜି ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ମୋର ଆନନ୍ଦକୁ ବାଧା ଦେଲା; ମୋର ଶାପରେ, ତୁମେ ପାପୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯିବା, ରାହୁଙ୍କ ଗ୍ରସ୍ତ ହେବ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାଂ ଯେ ଘନାଃ ସର୍ଵେ ଦୂରୀଭୂତା ଭଵନ୍ତି ତେ । ତ୍ଵାମାଚ୍ଛନ୍ନଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵାଯୁନା ପ୍ରେରିତାସ୍ତଥା
ଯେଉଁ ଘନମେଘ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ, ସେମାନେ ଦୂରେ ଚାଲିଯିବେ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତୁମକୁ ଢାକିଦେବେ।
ସ୍ଵତେଜସା ଭଵାନ୍ଗର୍ଵାଦ୍ଧତତେଜା ଭଵିଷ୍ଯସି । ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନଃ ସ୍ଵଲ୍ପତେଜା ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୋ ଭଵାନ୍ଭଵ
ନିଜ ତେଜର ଅହଂକାରରୁ, ତୁମେ ତୁମର ତେଜ ହରାଇଦେବ; ମେଘରେ ଢାକାଯିବ, ଅଳ୍ପ ଆଲୋକ ରହିବ, ରାହୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହେବ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଭାସ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତତଃ ପୁଟାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟାଵ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୁଣ୍ୟମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଭାସ୍କର ଉଵାଚ ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଧନ୍ଯା ମାନ୍ଯାଃ ପୁରସ୍କୃତାଃ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାଞ୍ଛଂଭୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଭାସ୍କର କହିଲେ — ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଅପରাজିତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଆଦରିତ ହୁଅନ୍ତି । ନାରାୟଣ, ଭଗବାନ, ଶଂଭୁ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା —
ଗଣେଶାଶ୍ଚାପି ଶେଷଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚାପି ସନାତନଃ । ସ୍ତୁଵାନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣଂ ସର୍ଵେ ଵିପ୍ରରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ଗଣେଶ, ଶେଷ ଏବଂ ସନାତନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ — ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଏବଂ ଜନାର୍ଦନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ।
ଵିପ୍ରଦତ୍ତଶ୍ଚ ଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵଯମସ୍ମନ୍ମୁଖୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ହୁତାଶନଶ୍ଚ ଦ୍ଵିମୁଖାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜୋ ଵରଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି, ଆମେ ଦୁଇମୁଖୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱିଜ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ।
କ୍ଷମସ୍ଵ ଵୈଷ୍ଣଵଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଧର୍ମ ସ ସମାଚର । ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ କୃତଃ କୋପୋ ହୃଦି ଯେଷାଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ହେ ଶୁଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବ, ଦୟା କରି ମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର; ଯେଉଁମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଜନାର୍ଦନ ବସିଛନ୍ତି, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଅନୁଚିତ ।
ଅସ୍ମାଭିଃ ପୂଜିତା ଵିପ୍ରା ଯୁଷମାଭିଃ ପୂଜିତାଃ ସୁରାଃ । ପରସ୍ପରଂ ସ୍ନେହପାତ୍ରଂ ଚେଦମାଚରଣଂ ଦ୍ଵିଜ
ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିଛୁ, ଆପଣମାନେ ଦେବତାମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଆଚରଣ ।
ଅହମେଵଂ ତ୍ଵଯା ଶପ୍ତୋ ମଯା ଶପ୍ତୋ ଭଵାନ୍ଭଵ । ଅନ୍ଯଥା ମାଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯେଵଂ ସୂର୍ଯ ନିସ୍ତେଜସଂ ଜନାଃ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଛି, ଆପଣ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି; ନହେଲେ ଲୋକେ କହିବେ ଯେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅପ୍ରଭା ।
ପରାଭୂତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ଭଵିଷ୍ଯସି ଦ୍ଵିଜେଶ୍ଵର । ମରଣଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତ୍ରେଣ ଭଵତଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣ ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବେ; ଆପଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେବ ।
ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୁକୋପ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପୁନଃ । ତଂ ଶଶାପାତିରକ୍ତାସ୍ଯଃ ଶଂଭୁନା ନିର୍ଜିତୋ ଭଵାନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମୁହଁ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ସେ ଶାପ ଦେଲେ — 'ଆପଣ ଶଂଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବେ ।'
ଉଭଯୋଃ କଲହଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଶ୍ଯପେନ ସହ ଵ୍ରଜ । ଆଜଗାମ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଧାତା ଜଗତାମପି
ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ।
ଆଗତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ସଂତ୍ରସ୍ତଂ ବୋଧଯାମାସ ଭାସ୍କରମ୍ । ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଂ ଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ
ବ୍ରହ୍ମା ଆସି, ଭୟଭିତ ଭାସ୍କରକୁ ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ; ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କ୍ଷମସ୍ଵ ଭାସ୍କର ତ୍ଵଂ ଚ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣୋ ଭଵାନ୍ । ଯୁଷ୍ମାକଂ ପରିପାଲ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ଯଵଧ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସଦା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ଭାସ୍କର, ଦୟା କର; ଆପଣ ନାରାୟଣ ହେବେ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସବୁବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଅପରାଜିତ ରହିବେ ।
ଅହଂ କରୋମି ଭଵତୋ ଵିପ୍ରଶାପାନ୍ତମୁଲ୍ବଣମ୍ । ଅତ୍ରାହମାଗତସ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଭୃଗୁଣା ପ୍ରେରିତସ୍ତତଃ
ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶାପକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଶେଷ କରିବି; ମୁଁ ଏଠାକୁ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି ।
ସ୍ଫୁଟୋଽହଂ ପ୍ରେରିତଶ୍ଚାପି କଶ୍ଯପେନ ମରୀଚିନା । ଶାନ୍ତୋ ଭଵ ସୁରକ୍ଷେଷ୍ଠ ସାକ୍ଷୀତ୍ଵଂ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କଶ୍ୟପ ଏବଂ ମରୀଚିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି; ହେ ଦେବମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତୁ ।
କୁତ୍ରଚିଦ୍ଦିଵସେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ର କୁତ୍ରଚିତ୍କ୍ଷଣମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯସି ଘନାଚ୍ଛନ୍ନଃ ସଦ୍ଯୋ ମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
କିଛି ଦିନ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଆପଣ ସେଠାରେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମେଘରେ ଢାକି ହେବେ; ଏବଂ ସତ୍ୱରେ ମୁକ୍ତ ହେବେ ।