ତଦା ଶୁଦ୍ଧୋ ଭଵେତ୍ସଦ୍ଯୋ ନିଷ୍କଲଙ୍କୀ ମହୀତଲେ । ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମଵଧୀତ୍ସିଂହୋ ଜାମ୍ବଵତା ହତଃ
ସେତେବେଳେ ସେ ସତ୍ବରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥାଏ; ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଦେଲା, ଏବଂ ସେଇ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବତ୍ ହତ୍ୟା କଲେ।
ସୁକୁମାରକ ମା ରୋଦୀସ୍ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମନ୍ତକଃ । ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂତଂ ଚ ଜଲଂ ସାଧୁଃ ପିବେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ସୁକୁମାର, ତୁମେ କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପାଣିକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ, ଏବଂ ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ପିଇବେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖଣ୍ଡo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଭଗଵନ୍ନନ୍ଦସଂo ଅଷ୍ଟସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ମହା ପୁରାଣ 'ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ'ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ 'ନାରଦ ଓ ଭଗବାନ୍ ନନ୍ଦଙ୍କ ସଂବାଦ' ନାମକ ଅଠସତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥୈକୋନାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତଃ କଥଂ ସୂର୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଵାଽପି ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ । ନେଷ୍ଟଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ କଥଂ ଭାଦ୍ରେ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚାସିତେ ସିତେ
ଏବେ ଏକାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନନ୍ଦ କହିଲେ: ହେ ଜଗତ୍ପତି, କିପରି ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରସିଯାଏ? ଭାଦ୍ର ମାସରେ, ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ, ଚନ୍ଦ୍ର କିଏ ଅପ୍ରିୟ ହୁଏ, ଚାହେ ସେ ବୃଦ୍ଧି ହେଉ କି କ୍ଷୟ?
ଵେଦାନାଂ ଜନକସ୍ତ୍ଵଂ ଚ କଂ ପୃଚ୍ଛାମିତ୍ଵଯା ଵିନା । ଵେଦେ ପୁରାଣେ ଗୋପ୍ଯଂ ଯନ୍ନ ଜାନନ୍ତି ଵିପଶ୍ଯିତଃ
ତୁମେ ବେଦମାନ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ସ; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କାହାକୁ ପଚାରିବି? ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଯାହା ଗୁପ୍ତ, ଯାହାକି ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଅତଥ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଚେଦଂ ନିଷିଦ୍ଧଂ ଵୈଦିକୈରପି । କ୍ଷମସ୍ଵ ନନ୍ଦ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପ୍ରଶ୍ନମନ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମାମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ଏହି କଥା ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ ଏବଂ ବେଦମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ। ମୋତେ ଖ୍ମା କର, ନନ୍ଦ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାର।
ବିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵଚନଂ ତାତ ନ ପ୍ରକାଶ୍ଯଂ ମନୀଷିଭିଃ । ଵିଘ୍ନଃ ପ୍ରକାଶେ ଭଵତି ସତାଂ ଛିଦ୍ରଂ ଚ ଦୈଵତଃ
ହେ ପୁତ୍ର, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ କଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ, ପ୍ରକାଶ କଲେ ଧର୍ମିକମାନେ ପାଇଁ ବାଧା ଆସେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରୁଟି ଦେଖନ୍ତି।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ କଥଯସ୍ଵ ଜଗନ୍ନାଥ ନ ଭକ୍ତେ ଵ़ଞ୍ଚନଂ କୁରୁ । ଅଦୃଶ୍ଯୌ ଚାପି ଦେଵେଶୌ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୌ ଚ ପୁଷ୍ଯଦୌ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ମୋତେ କୁହ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ; ତୁମର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଠକେଇବା ନାହିଁ। ଦୁଇ ଦେବତା ଦୃଶ୍ୟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଯାଏ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଶୃଣୁ ନନ୍ଦ ପ୍ରଵକ୍ଷଯାମି କଥାମେତାଂ ପୁରାତନୀମ୍ । ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଷ୍କଲଙ୍କଶ୍ଚ ତୀର୍ଥସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ଶୁଣ, ନନ୍ଦ, ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ନିର୍ମଳ ହୁଏ।
ସର୍ଵପାତକିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯତ୍ପାପଂ ଲଭତେ ନରଃ । ଆଖ୍ଯାନଶ୍ରଵଣୋନୈଵ ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମଣିଷ ଯେତେ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦେଖି କେତେ ପାପ କରେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ସେହି ପାପ ସମସ୍ତେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ।
ଏକଦା ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ଚ ମହାକୌତୂହଲାନ୍ଵିତଃ । ରେଣୁକାସହିତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗାମ ନର୍ମଦାତଟମ୍
ଏକଥର ଜମଦଗ୍ନି, ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତାରେ, ରେଣୁକାଙ୍କ ସହିତ ଖୁସି ହୋଇ ନର୍ମଦା ନଦୀର କୂଳକୁ ଗଲେ।
ନିର୍ଜନେ ନର୍ମଦାତୀରେ ଵିଜହାର ତଯା ସହ । ନଵୋଢଯା ଚ ସୁନ୍ଦର୍ଯା ନଵଯୌଵନଯୁକ୍ତଯା
ନର୍ମଦା ତୀରର ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ତାଙ୍କର ନୂତନ ବିବାହିତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ।
ସୁଵେଷଯା ସୁସ୍ମିତଯା ରତ୍ନଭୂଷଣଯୁକ୍ତଯା । ନତଯା ସ୍ତନଭାରେଣ ଶ୍ରୋଣୀଭାରେଣ ମନ୍ଦଯା
ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମଧୁର ହସ ଥିବା, ରତ୍ନ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଧିକ ଛାତି ଓ କଟିର ଭାରରେ ଚାଲିବା ଧୀର ହୋଇଯାଇଥିବା।
ସୁନ୍ଦରୀଣାମତୁଲଯା ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣଯା । ସୁପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାନନଯା କଟାକ୍ଷଯୁତଯା ତଥା
ସେ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଧଳା ଚମ୍ପା ଫୁଲର ରଙ୍ଗର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ଏବଂ କଟାକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୋଭିତ।
ଅତୀଵସୂକ୍ଷ୍ମାମ୍ବରଯା କାମବାଣାର୍ତଯା ଵ୍ରଜ । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗସଂଭୋଗେନାପି ମୂର୍ଚ୍ଛଯା
ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ, ସମଗ୍ର ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ଏବଂ ସଂସ୍ପର୍ଶର ଆନନ୍ଦରେ ବେହୋଶ ହେଉଥିବା।
ପୁଂସ୍କୋକିଲଯୁତେ ରମ୍ଯେ ଶବ୍ଦିତେ ସୁମଧୁଵ୍ରତେ । ସୁଗନ୍ଧିଵାଯୁସଂଯୁକ୍ତେ ପୁଷ୍ପତଲ୍ପାନ୍ଵିତେ ଶୁଭେ
ସେଇ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ପୁରୁଷ କୋଇଲୀର ଗୀତ, ମଧୁର ଶବ୍ଦ, ସୁଗନ୍ଧି ହାଡ଼ି, ଏବଂ ଫୁଲର ଶଯ୍ୟା ଥିଲା।
ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଵସ୍ତ୍ରମାଲ୍ଯଧରଂ ମୁନିମ୍ । ମହାରାସରସାଢ୍ଯଂ ତମୁଵାଚ ଭାସ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୁନି, ସମଗ୍ର ଦେହରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା, ଭଲ ପୋଶାକ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ମହାରାସର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵେଦକର୍ତୁଃ ପ୍ରପୌତ୍ରସ୍ତଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଜଗତ୍ଵତେଃ । ଚତୁର୍ଵେଦଵିଧେଯେଷୁ ସୁନିଷ୍ଣାତଃ ସଦା ଶୁଚିଃ
ତୁମେ ବେଦର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ପ୍ରପୌତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କର ବଂଶଜ; ସଦା ପବିତ୍ର, ଚାରି ବେଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ।
ଵେଦାଙ୍ଗକର୍ତା ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ । ମହାତପସ୍ଵୀ ତେଜସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ସୁଵ୍ରତୀ
ଓଁ, ସେ ବେଦର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିବା, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ।
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିଧୋକ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ପଠିତ୍ଵାଽନ୍ଯଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତଃ । ଵେଦପ୍ରଣିହିତୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମସ୍ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ
ତୁମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇଛନ୍ତି; ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ, ଏହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି ଅଧର୍ମ।
ଧର୍ମ ତ୍ଯଜତି ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ହ୍ଯଧର୍ମେଣ ରତଃ କଥମ୍ । ଦିଵାମୈଥୁନଦୋଷଂ ଚ ଵକ୍ତି ଵେଦୋ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଅଧର୍ମରେ ଲାଗି ଧର୍ମକୁ କିପରି ଛାଡ଼ିପାରିବ? ବେଦ ବିଶେଷ କରି ଦିନେ ମିଳନର ଦୋଷକୁ କହିଛି।
ଅହଂ ଚ ଧର୍ମିଣାଂ ସାକ୍ଷୀ ତେନ ତ୍ଵାଂ କଥଯାମି ତେ । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ଯାଜ ମୈଥୁନଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ମୁଁ ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାକ୍ଷୀ; ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜ ମିଳନକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୋ ଵିପ୍ରରୂପଂ ସୂର୍ଯ ତେଜସ୍ଵିନଂ ସୁରମ୍ । ଉଵାଚ ସୂର୍ଯ ରକ୍ତାସ୍ଯଃ କୋପଲଜ୍ଜାସମନ୍ଵିତଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରକ୍ତମୁଖ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଜମଦଗ୍ନିରୁଵାଚ କୋ ଭଵାନ୍ପଣ़୍ଡିତଂମନ୍ଯୋ ନ ତ୍ଵଦନ୍ଯୋଽସ୍ତି ପଣ୍ଡିତଃ । ଅହଂ ଭୃଗୋର୍ଭଗଵତଃ ଶିଷ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ
ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, ଯେ ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଛ? ତୁମଠାରୁ ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ମୁଁ ଭୃଗୁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ତୁମେ କଶ୍ୟପଙ୍କର।'
ଚତୁର୍ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଜାନାମି ଧର୍ମାଧର୍ମନିରୂପଣୋ । ଵେଦପ୍ରଣିହିତୋ ଧର୍ମେ ହ୍ଯଧର୍ମସ୍ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ
ମୁଁ ଚାରି ବେଦ ଜାଣେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ବିଚାର କରେ; ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ, ଏହାର ବିପରୀତ ଅଧର୍ମ।
ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷଃ ଶଶ୍ଵଜ୍ଜଡିତଶ୍ଚ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ତେଜୀଯସାଂ ନ ଦୋଷାଯ ଵଙ୍ନେଃ ସର୍ଵଭୁଜୋ ଯଥା
ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେ ସଦା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଢ଼ ହୋଇଯାଏ; ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଯେପରି ସର୍ବକୁ ଖାଇଥିବା ସାପ ପାଇଁ।
ଅନ୍ଯେ ଭଵାଂଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ସାକ୍ଷୀ ସର୍ଵେ ଚ କର୍ମଣାମ୍ । ଫଲଦାତା ଚ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୋ ଯତସ୍ତ୍ଵତ୍ତନଯଃ ସଦା
ତୁମେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଓ ଧର୍ମ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ; ଫଳ ଦେଇଥିବା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, କାରଣ ତୁମେ ସଦା ପୁତ୍ର।
ନ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଶାସ୍ତାରୋ ଯୂଯମସ୍ମାକମେଵ ଚ । ନ ଵାସୁଦେଵଭକ୍ତାନାମଶୁଭଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ତୁମେ ଓ ଆମେ ବ୍ୟତୀତ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ଶାସ୍ତା ନୁହଁ; ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭଜିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଅଶୁଭ ନାହିଁ।
ହରେଃ ସୁଦର୍ଶନଂ ଚକ୍ରଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ରକ୍ଷତି ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ । ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଶଂକରଃ
ହରିଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସଦା ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ; ନାରାୟଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଶାସ୍ତା ଯମଶ୍ଚ ନାସ୍ମାକଂ ତ୍ଵଂ ଵୈ ନାପି ଦିଵାକର। ରାଜପୁତ୍ରୋ ଯଥା ସ୍ଥାନେ ଵଯଂ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଗାମିନଃ
ଯମ ଆମର ଶାସ୍ତା ନୁହଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ରାଜପୁତ୍ର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଯେପରି, ଆମେ ମନମତା ଚାଲିଯାଉଛୁ।