ଅଗମ୍ଯାମାମିନଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଚତୁର୍ଵଣଂ ନରାଧମମ୍ । ମାତା ସପତ୍ନୀମାତା ଚ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଶ୍ଚ ଭଗିନୀ ସୁତା
ଅନୁଚିତ ଜନନୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ, ଚାରି ଜାତିରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ; ଜନନୀ, ସଉତି ମାଆ, ଶ୍ୱଶୁରୀ, ଭଉଣୀ ଓ ଝିଅ।
ଗୁରୁପତ୍ନୀ ପୁତ୍ରପତ୍ନୀ ସୋଦରସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ସତୀ । ମାତୃଷ୍ଵସା ପିତୃଷ୍ଵସା ଭାମିନେଯପ୍ରିଯା ତଥା
ଗୁରୁଙ୍କ ଜନନୀ, ପୁଅର ଜନନୀ, ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ମାମା ଘର ମାସି, ବଡ଼ ମାସି ଓ ଭାଗିନାଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ମାତୁଲାନୀ ନଵୋଢା ଯ ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ରଜସ୍ଵଲା । ପିତୃମାତୃପ୍ରସୂଶ୍ଚୈଵ ଚାଗମ୍ଯାଷ୍ଟାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ
ମାମାଙ୍କ ଜନନୀ, ନୂତନ ବିବାହିତା, ବଡ଼ ଚଚୀ ରଜସ୍ୱଳା; ପିତା କିମ୍ବା ମାଆଁର ଜନ୍ମଦାତା—ଏହି ଅଠାରଟି ଅନୁଚିତ ମନାଯାଇଛି।
କୀର୍ତିତାଃ ସାମଵେଦେ ଚ ପରିପାଲ୍ଯାଃ ସତାଂ ଵ୍ରଜ । ଏତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଲଭେନ୍ନରଃ
ଏହିମାନେ ସାମବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଓ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ; ଏମାନେକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଗେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୈଵେନ ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ସ୍ମରେତ୍ । କାମତୋ ଯଦି ପଶ୍ଯନ୍ତି ଵିନିନ୍ଦ୍ଯାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ଵୈ
ଏହିମାନେକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରିଲେ, ଦୈବବଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ ଏମାନେ ନିନ୍ଦାନୀୟ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସନ୍ତୋ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଶାପଭୀତା ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର । ରାହୁଗ୍ରସ୍ତଂ ରଵିଂ ସୋଭଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ସେଥିପାଇଁ, ଶାପ ଭୟରେ ସାଧୁମାନେ ଏମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ, ହେ ବ୍ରଜେଶ୍ୱର; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ରାହୁ ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ।
ଜନ୍ମାଷ୍ଟସପ୍ତରିଃ ଫାଙ୍କଦଶମସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ । ଜନ୍ମର୍କ୍ଷେ ନିଧନେ ଚାପି ଚତୁର୍ଥେଽପି କଲାନିଧୌ
ଜନ୍ମର ଅଷ୍ଟମ, ସପ୍ତମ କିମ୍ବା ଦଶମ ତିଥିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବାବେଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ।
ସର୍ଵୈରଂଶୈର୍ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି କମ୍ପିତଂ ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରମ୍ । ନେଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରୋ ନ ଦୃଶ୍ଯଶ୍ଯ ଭାଦ୍ରେ ମାସି ସିତାସିତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସରରେ, କେହି କମ୍ପିତ ଚନ୍ଦ୍ର ବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ; ଭାଦ୍ର ମାସରେ ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିବା ନିଷିଦ୍ଧ।
ଚତୁର୍ଥ୍ଯାମୁଦିତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମନୀଷିମିଃ । ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତାରାପହରଣଂ କଲଙ୍ଗମତିଦୁଷ୍କରମ୍
ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଡ଼ନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଭ ମନାଯାଏ।
ତସ୍ମୈ ଦଦାତି ହେ ନନ୍ଦ କାମତୋ ଦି ପଶ୍ଯତି । ଅକାମତୋ ନରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରପୂତଂ ଜଲଂ ପିବେତ୍
ହେ ନନ୍ଦ, ଯଦି ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ତାହାକୁ କାମନା ମିଳେ; ଅନିଚ୍ଛାରେ ଦେଖିଲେ, ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ପିଇବା ଉଚିତ।
ତଦା ଶୁଦ୍ଧୋ ଭଵେତ୍ସଦ୍ଯୋ ନିଷ୍କଲଙ୍କୀ ମହୀତଲେ । ସିଂହଃ ପ୍ରସେନମଵଧୀତ୍ସିଂହୋ ଜାମ୍ବଵତା ହତଃ
ସେତେବେଳେ ସେ ସତ୍ବରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥାଏ; ସିଂହ ପ୍ରସେନକୁ ମାରିଦେଲା, ଏବଂ ସେଇ ସିଂହକୁ ଜାମ୍ବବତ୍ ହତ୍ୟା କଲେ।
ସୁକୁମାରକ ମା ରୋଦୀସ୍ତଵ ହ୍ଯେଷ ସ୍ଯମନ୍ତକଃ । ଇତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂତଂ ଚ ଜଲଂ ସାଧୁଃ ପିବେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ସୁକୁମାର, ତୁମେ କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପାଣିକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ, ଏବଂ ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ପିଇବେ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖଣ୍ଡo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଭଗଵନ୍ନନ୍ଦସଂo ଅଷ୍ଟସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ମହା ପୁରାଣ 'ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ'ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ 'ନାରଦ ଓ ଭଗବାନ୍ ନନ୍ଦଙ୍କ ସଂବାଦ' ନାମକ ଅଠସତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥୈକୋନାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତଃ କଥଂ ସୂର୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଵାଽପି ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ । ନେଷ୍ଟଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ କଥଂ ଭାଦ୍ରେ ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ଚାସିତେ ସିତେ
ଏବେ ଏକାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ନନ୍ଦ କହିଲେ: ହେ ଜଗତ୍ପତି, କିପରି ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରସିଯାଏ? ଭାଦ୍ର ମାସରେ, ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ, ଚନ୍ଦ୍ର କିଏ ଅପ୍ରିୟ ହୁଏ, ଚାହେ ସେ ବୃଦ୍ଧି ହେଉ କି କ୍ଷୟ?
ଵେଦାନାଂ ଜନକସ୍ତ୍ଵଂ ଚ କଂ ପୃଚ୍ଛାମିତ୍ଵଯା ଵିନା । ଵେଦେ ପୁରାଣେ ଗୋପ୍ଯଂ ଯନ୍ନ ଜାନନ୍ତି ଵିପଶ୍ଯିତଃ
ତୁମେ ବେଦମାନ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ସ; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କାହାକୁ ପଚାରିବି? ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଯାହା ଗୁପ୍ତ, ଯାହାକି ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଅତଥ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଚେଦଂ ନିଷିଦ୍ଧଂ ଵୈଦିକୈରପି । କ୍ଷମସ୍ଵ ନନ୍ଦ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପ୍ରଶ୍ନମନ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମାମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ଏହି କଥା ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ ଏବଂ ବେଦମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ। ମୋତେ ଖ୍ମା କର, ନନ୍ଦ; ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାର।
ବିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵଚନଂ ତାତ ନ ପ୍ରକାଶ୍ଯଂ ମନୀଷିଭିଃ । ଵିଘ୍ନଃ ପ୍ରକାଶେ ଭଵତି ସତାଂ ଛିଦ୍ରଂ ଚ ଦୈଵତଃ
ହେ ପୁତ୍ର, ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ କଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ, ପ୍ରକାଶ କଲେ ଧର୍ମିକମାନେ ପାଇଁ ବାଧା ଆସେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ରୁଟି ଦେଖନ୍ତି।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ କଥଯସ୍ଵ ଜଗନ୍ନାଥ ନ ଭକ୍ତେ ଵ़ଞ୍ଚନଂ କୁରୁ । ଅଦୃଶ୍ଯୌ ଚାପି ଦେଵେଶୌ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତୌ ଚ ପୁଷ୍ଯଦୌ
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ମୋତେ କୁହ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ; ତୁମର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଠକେଇବା ନାହିଁ। ଦୁଇ ଦେବତା ଦୃଶ୍ୟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଯାଏ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଶୃଣୁ ନନ୍ଦ ପ୍ରଵକ୍ଷଯାମି କଥାମେତାଂ ପୁରାତନୀମ୍ । ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଷ୍କଲଙ୍କଶ୍ଚ ତୀର୍ଥସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ଶୁଣ, ନନ୍ଦ, ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ନିର୍ମଳ ହୁଏ।
ସର୍ଵପାତକିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯତ୍ପାପଂ ଲଭତେ ନରଃ । ଆଖ୍ଯାନଶ୍ରଵଣୋନୈଵ ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମଣିଷ ଯେତେ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦେଖି କେତେ ପାପ କରେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ସେହି ପାପ ସମସ୍ତେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ।
ଏକଦା ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ଚ ମହାକୌତୂହଲାନ୍ଵିତଃ । ରେଣୁକାସହିତସ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗାମ ନର୍ମଦାତଟମ୍
ଏକଥର ଜମଦଗ୍ନି, ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତାରେ, ରେଣୁକାଙ୍କ ସହିତ ଖୁସି ହୋଇ ନର୍ମଦା ନଦୀର କୂଳକୁ ଗଲେ।
ନିର୍ଜନେ ନର୍ମଦାତୀରେ ଵିଜହାର ତଯା ସହ । ନଵୋଢଯା ଚ ସୁନ୍ଦର୍ଯା ନଵଯୌଵନଯୁକ୍ତଯା
ନର୍ମଦା ତୀରର ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ତାଙ୍କର ନୂତନ ବିବାହିତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ।
ସୁଵେଷଯା ସୁସ୍ମିତଯା ରତ୍ନଭୂଷଣଯୁକ୍ତଯା । ନତଯା ସ୍ତନଭାରେଣ ଶ୍ରୋଣୀଭାରେଣ ମନ୍ଦଯା
ସୁନ୍ଦର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମଧୁର ହସ ଥିବା, ରତ୍ନ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଧିକ ଛାତି ଓ କଟିର ଭାରରେ ଚାଲିବା ଧୀର ହୋଇଯାଇଥିବା।
ସୁନ୍ଦରୀଣାମତୁଲଯା ଶ୍ଵେତଚମ୍ପକଵର୍ଣଯା । ସୁପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାନନଯା କଟାକ୍ଷଯୁତଯା ତଥା
ସେ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଧଳା ଚମ୍ପା ଫୁଲର ରଙ୍ଗର, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ଏବଂ କଟାକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୋଭିତ।
ଅତୀଵସୂକ୍ଷ୍ମାମ୍ବରଯା କାମବାଣାର୍ତଯା ଵ୍ରଜ । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗସଂଭୋଗେନାପି ମୂର୍ଚ୍ଛଯା
ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ, ସମଗ୍ର ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ଏବଂ ସଂସ୍ପର୍ଶର ଆନନ୍ଦରେ ବେହୋଶ ହେଉଥିବା।
ପୁଂସ୍କୋକିଲଯୁତେ ରମ୍ଯେ ଶବ୍ଦିତେ ସୁମଧୁଵ୍ରତେ । ସୁଗନ୍ଧିଵାଯୁସଂଯୁକ୍ତେ ପୁଷ୍ପତଲ୍ପାନ୍ଵିତେ ଶୁଭେ
ସେଇ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, ପୁରୁଷ କୋଇଲୀର ଗୀତ, ମଧୁର ଶବ୍ଦ, ସୁଗନ୍ଧି ହାଡ଼ି, ଏବଂ ଫୁଲର ଶଯ୍ୟା ଥିଲା।
ଚନ୍ଦନୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଵସ୍ତ୍ରମାଲ୍ଯଧରଂ ମୁନିମ୍ । ମହାରାସରସାଢ୍ଯଂ ତମୁଵାଚ ଭାସ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୁନି, ସମଗ୍ର ଦେହରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା, ଭଲ ପୋଶାକ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ମହାରାସର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵେଦକର୍ତୁଃ ପ୍ରପୌତ୍ରସ୍ତଵଂ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଜଗତ୍ଵତେଃ । ଚତୁର୍ଵେଦଵିଧେଯେଷୁ ସୁନିଷ୍ଣାତଃ ସଦା ଶୁଚିଃ
ତୁମେ ବେଦର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ପ୍ରପୌତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କର ବଂଶଜ; ସଦା ପବିତ୍ର, ଚାରି ବେଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ।
ଵେଦାଙ୍ଗକର୍ତା ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵେଦଵିଦାଂ ଵରଃ । ମହାତପସ୍ଵୀ ତେଜସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ସୁଵ୍ରତୀ
ଓଁ, ସେ ବେଦର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିବା, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ।
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିଧୋକ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ପଠିତ୍ଵାଽନ୍ଯଶ୍ଚ ପଣ୍ଡିତଃ । ଵେଦପ୍ରଣିହିତୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯଧର୍ମସ୍ତଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ
ତୁମେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇଛନ୍ତି; ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ, ଏହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି ଅଧର୍ମ।