ସଂତ୍ରସ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍କୃଷ୍ଣୋ ବୋଧଯାମାସ ଯତ୍ନତଃ । ପରମାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ସାବଧାନରେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ହେ ନନ୍ଦ ଜନକଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର । ଚେତନଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାମ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ପରମଂ ଶ୍ରୃଣୁ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ନନ୍ଦ, ପିତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା, ବ୍ରଜର ରାଜା, ଆପଣ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପରମାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ସୁଦୁଲ୍ରଭମ୍ । ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରେ ଗୋପନୀଯଂ ତୁଭ୍ଯମେଵ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି, ମୁଁ ଏହା କେବଳ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ନିବୋଧ ଶ୍ରୂଯତାଂ ନନ୍ଦ ସାନନ୍ଦଃ ସୁସମାହିତଃ । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଚରାଵ୍ଯାଧିର୍ଯଦଭ୍ଯାସାନ୍ନ ଜାଯତେ
ହେ ନନ୍ଦ, ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ; ଏହାର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ରୋଗ ଆସେ ନାହିଁ।
ସ୍ଥିରୋ ଭଵ ମହାରାଜ ଵ୍ରଜନାଥ ଵ୍ରଜଂ ଵ୍ରଜ । ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସଦାନନ୍ଦଃ ଶୋକମୋହଵିଵର୍ଜିତଃ
ହେ ମହାରାଜ, ବ୍ରଜର ନାଥ, ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ, ବ୍ରଜକୁ ଫେରନ୍ତୁ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ, ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହିବେ, ଶୋକ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ସର୍ଵଂ ସଂସାରଂ ସଚରାଚରମ୍ । ପ୍ରଭାତେ ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ମିଥ୍ଯା ମୋହକାରଣମେଵ ଚ
ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚାରୀ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ଜଳବୁଦ୍ବୁଦି ପରି; ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ମିଥ୍ୟା ଓ ମୋହର କାରଣ।
ମିଥ୍ଯାକୃତ୍ରିମନିର୍ମାଣହେତୁଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚଭୌତିକଃ । ମାଯଯା ସତ୍ଯବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପ୍ରତୀତିଂ ଜାଯତେ ନରଃ
ଏହି ମିଥ୍ୟା ଓ କୃତ୍ରିମ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ପଞ୍ଚ ଭୂତ; ମାୟା ଓ ସତ୍ୟ ବୋଧ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।
କାମକ୍ରୋଧରୋଭମୋହୈର୍ଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ମାଯଯା ମୋହିତଃ ଶଶ୍ଵଜ୍ଜ୍ଞାନହୀନଶ୍ଚ ଦୁର୍ବଲଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଅଭିମାନ ଓ ମୋହରେ ବନ୍ଧା, ମାୟାରେ ମୋହିତ, ସଦା ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଛି ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।
ନିଦ୍ରାତନ୍ଦ୍ରାକ୍ଷୁତ୍ପିପାସାକ୍ଷମାଶ୍ରଦ୍ଧାଦଯାଦିଭିଃ । ଲଜ୍ଜା ଶାନ୍ତିର୍ଧୃତିଃ ପୁଷ୍ଟିସ୍ତୁଷ୍ଟିଶ୍ଚାଽଽଭିଶ୍ଚ ଵେଷ୍ଟିତଃ
ନିଦ୍ରା, ଅଳସ୍ୟ, ଭୋକ, ତରସ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ଶାନ୍ତି, ଧୃତି, ପୋଷଣ, ସନ୍ତୋଷ ଓ ଭୟ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥାଏ।
ମନୋବୁଦ୍ଧିଚେତନାଭିଃ ପ୍ରାଣଜ୍ଞାନାତ୍ମଭିଃ ସହ । ସଂସକ୍ତଃ ସର୍ଵଦେଵୈଶ୍ଚ ଯଥା ଵୃକ୍ଷଶ୍ଚ ଵାଯସୈଃ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚେତନା, ପ୍ରାଣ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଲଗା ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଗଛକୁ କାଉଁଆ ଘେରି ରଖେ।
ଅହମାତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵଜ୍ଞାନାତ୍ମକଃ ସ୍ମୃତଃ । ମନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ପ୍ରକୃତିର୍ବୁଦ୍ଧିରୁପା ସନାତନୀ
ମୁଁ ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ; ମନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ବୁଦ୍ଧି।
ପ୍ରାଣା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚେତନା ସା ପଦ୍ମା ତୁ ଚାଧିଦେଵତା । ମଯି ସ୍ଥିତେ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଗତାସ୍ତେଽପିଗତେ ମଯି
ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ଚେତନା ହେଉଛି ପଦ୍ମା, ସେ ହେଉଛି ଅଧିଦେବତା; ମୋତେ ଥିଲେ ସମସ୍ତେ ଥାନ୍ତି, ମୁଁ ଚାଲିଗଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଅସ୍ମାଭିଶ୍ଚ ଵିନା ଦେହଃ ସଦ୍ଯଃ ପତତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ପାଞ୍ଚଭୂତୋ ଵିଲୀନଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଭୂତେଷୁ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ମୋ ବିନା ଦେହ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ପଞ୍ଚ ଭୂତରେ ଗଠିତ ଏହା ସେଇ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ପଞ୍ଚ ଭୂତରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ନାମସଂକେତରୂପଂ ଚ ନିଷ୍ଫଲଂ ମୋହକାରଣମ୍ । ଶୋକଶ୍ଚାଜ୍ଞାନିନାଂ ତାତ ଜ୍ଞାନିତାଂ ନାସ୍ତି କିଂଚନ
ନାମ, ଚିହ୍ନ ଓ ରୂପ ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ମୋହର କାରଣ; ହେ ପିତା, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।
ନିଦ୍ରାଦଯଃ ଶକ୍ତଯଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତେ କଲାଃ । ଲୋଭାଦଯୋ ହ୍ଯଧର୍ମାଶାସ୍ତଥାଽହଂକାରପଞ୍ଚମଃ
ନିଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ ଅଟେ । ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମ ଭାବ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଅହଂକାର ।
ତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରାଶା ଗୁଣାଃ ସତ୍ତ୍ଵାଦଯସ୍ତ୍ରଯଃ । ଜ୍ଞାନାତ୍ମକଃ ଶିଵୋ ଜ୍ଯୋତିରହମାତ୍ମା ଚ ନିର୍ଗୁଣଃ
ଏହି ଗୁଣମାନେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର—ଏହା ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଗୁଣ । ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଲୋକର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୁଁ ହେଉଛି ନିର୍ଗୁଣ ଆତ୍ମା ।
ଯଦା ଵିଶାମି ପ୍ରକୃତୌ ତଦାଽହଂ ସଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ସଗୁଣା ଵିଷଯା ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦଯସ୍ତଥା
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ମୋତେ ସଗୁଣ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ । ସେହି ସଗୁଣ ଭାବରେ ବିଷୟମାନେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ।
ଧର୍ମୋ ମଦଂଶୋ ଵିଷଯୀ ଶୋଷଃ ସୂର୍ଯଃ କଲାନିଧିଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵେ ସତ୍କଲାଂଶା ମୁନିମନ୍ଵାଦଯଃସୁରାଃ
ଧର୍ମ ମଦର ଅଂଶ, ବିଷୟ ହେଉଛି ଶୁଷ୍କତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ କଳାର ଭଣ୍ଡାର । ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଅଂଶ—ମୁନି, ମନୁ ଓ ଦେବମାନେ ।
ସର୍ଵଦେହେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହଂ ନ ଲିପ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଶ୍ଚ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାହରଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ନୁହେଁ । ମୋ ଭକ୍ତ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ, ସେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ।
ସର୍ଵସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍କୀର୍ତିମାନ୍ପଣ़୍ଡିତଃ କଵିଃ । ଚତୁର୍ସ୍ତ୍ରିଶଦ୍ଵିଧଃ ସିଦ୍ଧଃ ସର୍ଵକର୍ମୋପହାରକଃ
ସେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ନାଥ, ଶ୍ରୀମାନ୍, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ପଣ୍ଡିତ ଓ କବି । ଚଉତ୍ରିଶ ପ୍ରକାର ସିଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇପାରୁଥିବା ।
ତମୁପୈମି ସ୍ଵଯଂ ସିଦ୍ଧଂ ଭକ୍ତସ୍ତ୍ଵନ୍ଯନ୍ନ ଵାଞ୍ଛତି । ଦ୍ଵାଵିଂଶତିଵିଧଂ ସିଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିସାଧନକାରଣମ୍
ମୁଁ ସେହି ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଉଛି; ଭକ୍ତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶା କରେନାହିଁ । ବାଇଶିଟି ପ୍ରକାର ସିଦ୍ଧି ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ ।
ମନ୍ମୁଖାଚ୍ଛୂଯତାଂ ନନ୍ଦ ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରଂ ଗୃହାଣ ଚ । ଅଣିମା ଲଘିମା ପ୍ରାପ୍ତିଃ ପ୍ରାକାମ୍ଯଂ ମହିମା ତଥା
ମୋ ମୁଖରୁ ଶୁଣ, ନନ୍ଦ, ସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର । ଅଣିମା, ଲଘିମା, ପ୍ରାପ୍ତି, ପ୍ରାକାମ୍ୟ, ଏବଂ ମହିମା ।
ଈଶିତ୍ଵଂ ଚ ଵଶିତ୍ଵଂ ଚ ତଥା କାମାଵସାଯିତା । ଦୂରଶ୍ରଵଣମେଵେତି ପରକାଯପ୍ରଵେଶନମ୍
ଈଶିତ୍ୱ ଓ ବଶିତ୍ୱ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ, ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା, ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ।
ମନୋଯାଯିତ୍ଵମେଵେତି ସର୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵମଭୀପ୍ସିତମ୍ । ଵହ୍ନିସ୍ତମ୍ଭଂ ଜଲସ୍ତମ୍ଭଂ ଚିରଂଜୀଵିତ୍ଵମେଵ ଚ
ମନରେ ଯାତ୍ରା କରିବା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜଣା, ଅଗ୍ନି ରୋକିବା, ପାଣି ରୋକିବା ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ।
ଵାଯୁସ୍ତମ୍ଭଂ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାନିଦ୍ରାସ୍ତମ୍ଭନମେଵ ଚ । କାଯଵ୍ଯୂହଂ ଚ ଵାକ୍ସିଦ୍ଧିଂ ମୃତାନଯନମୌପ୍ସିତମ୍
ବାୟୁ ରୋକିବା, ଭୋକ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ନିଦ୍ରା ରୋକିବା; ଦେହର ରୂପାନ୍ତର, ଶବ୍ଦସିଦ୍ଧି, ଏବଂ ମୃତକଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ।
ସୃଷ୍ଟୀନାଂ କରଣଂ ଚୈଵ ପ୍ରାଣାକର୍ଷଣମେଵ ଚ । ଓଁ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରାଯ ସର୍ଵଦିଘ୍ନଵିନାଶିନେ ମଧୁସୂଦନାଯ ସ୍ଵାହେତି
ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଓ ପ୍ରାଣ ଆକର୍ଷଣ କରିବା; 'ଓଁ, ସମସ୍ତ ନାଥଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ ନାଶକ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା' ।
ଅଯଂ ସନ୍ତ୍ରୋ ମହାଗୂଢଃ ସର୍ଵେଷାଂ କଲ୍ପପାଦପଃ । ସାମଵେଦେ ଚ କଥିତଃ ମିଦ୍ଧାନାଂ ସର୍ଵମିଦ୍ଧିଦଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ । ସାମବେଦରେ ଏହା କୁହାଯାଇଛି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ।
ଅନେନ ଯୋଗିନଃ ସିଦ୍ଧା ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ସୁରାସ୍ତଥା । ଶତଲକ୍ଷଜପେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେତ୍ସତାମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ ମୁନି ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷଥର ଜପ କଲେ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ।
ଯଦି ନାରାଯଣକ୍ଷେତ୍ରେ ହଵିଷ୍ଯାନ୍ନରତୋ ଜପେତ୍ । ଗତ୍ଵା କୁରୁ ଜପଂ ତାତକାଶିକାଂ ମଣିକର୍ଣିକାମ୍
ଯଦି କେହି ନାରାୟଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଖାଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, କିମ୍ବା କାଶୀ ଓ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ଯାଇ ଜପ କରେ ।
ଶ୍ରୃଶୁ ନାରାଯଣକ୍ଷେତ୍ରୈ ଜଲାଧସ୍ତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଅତ୍ର ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵାମୀ ନାନ୍ଯଃ ସ୍ଵାମୀ କଦାଚନ
ନାରାୟଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳ ତଳେ ଥିବା ଚାରିଟି ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ହିଁ ସ୍ୱାମୀ, କେବେ ଅନ୍ୟ କେହି ସ୍ୱାମୀ ନୁହେଁ ।