ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପାପଂ ଯେଷାଂ ଚ ଦର୍ଶନେ । ଯସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ଵା ଵତ୍ସ ତନ୍ମାଂ କଥିତୁମର୍ହସି
ଏବେ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କେଉଁ ଦେଖାରେ କିମ୍ବା କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାପ ହୁଏ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ଵଚନଂ ଵେଦଶାଶ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥା ଵେଦାନୁଯାଯିନଃ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ସଂତପ୍ତା ଲୋକାସ୍ତ୍ଵନ୍ମୁଖତସ୍ତଥା
ବେଦ ଓ ବେଦାନୁସାରୀଙ୍କ କଥା ଏବଂ ତୁମ ମୁଖରୁ ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ଲୋକମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ଵେଦାନାଂ ଜନକସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵୈଦିକାନାଂ ସତାମପି । ପ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସୁରାଣାଂ ଚ ମୁନୀନାଂ ଜଗତାମପି
ତୁମେ ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ସତ୍ପୁରୁଷ ବେଦିକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ମୂଳ।
ଶ୍ରୁତଂ ଯତ୍ତ୍ଵନ୍ମୁଖାମ୍ଭୋଜାତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଵଚନାମୃତମ୍ । ତେନ ଦେହୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ମେ ଵତ୍ସଵିଚ୍ଛେଦଦାହନଃ
ତୁମର ପଦ୍ମମୁଖରୁ ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, ସେହି ଅମୃତମୟ ଓ ପ୍ରମାଣିକ କଥା ମୋ ଦେହକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରେ, ପୁଅ ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଦହିଦେଉଛି।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଯଚ୍ଛରଣାମ୍ଭୋଜଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତଦଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରମ୍
ସ୍ୱପ୍ନରେ ତୁମର ପଦ୍ମପଦ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ସେହିପରି ଆଜି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛି।
ଅତଃ ପରଂ ତ୍ଵତ୍ପଦାବ୍ଜଂ କ୍ଵ ପଶ୍ଯାମି ଚ ପାତକୀ । ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଧାରୀ ଦେହୋ ମେ ନିବଦ୍ଧଶ୍ଚ ସ୍ଵକର୍ମଣା
ତେଣୁ, ମୁଁ ପାପୀ ହେଲି ମଧ୍ୟ, ଆଉ କେଉଁଠି ତୁମର ପଦ୍ମପଦ ଦେଖିପାରିବି? ମୋ ଦେହ ମଳମୁତ୍ର ଧାରଣ କରୁଛି, ନିଜ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଅଛି।
ଈଦୃଶଂ ଚ ଦିନଂ ଵତ୍ସ କଦା ମମ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମାଦିନାଥେନ ସଂଵାଦୋ ମମ ପାପିନଃ
ଓ ପୁଅ, ଏମିତି ଦିନ କେବେ ଆସିବ, ଯେଉଁଦିନ ମୁଁ, ଏକ ଅପରାଧୀ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ ସହିତ କଥାହେବି?
କୃପାଂ କୁରୁ କୃପାନାଥ ମମ ଦୋଷଂ କ୍ଷମସ୍ଵ ଚ । ଵତ୍ସବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଦୁର୍ନୀତଂ ଯତ୍କୃତଂ ଚ ମହେଶ୍ଵର
ହେ କୃପାମୟ, ମୋତେ କୃପା କର, ମୋ ଦୋଷକୁ ଖ୍ମା କର। ପିଲାମନ୍ତି ଭାବରେ ଯେଉଁ ଭୁଲ କାମ କରିଛି, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମାନ୍ୟ କର।
ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷମୁନଯୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ତେ ତ୍ଵତ୍ପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ସରସ୍ଵତୀ ଶ୍ରୁତିର୍ଯସ୍ଯ ସ୍ତଵନେ ଜଡତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଶେଷ ଓ ମୁନିମାନେ ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ମୁଖରେ ବେଦ ରହିଛି, ସେ ସରସ୍ୱତୀ ତୁମର ସ୍ତୁତିରେ ନିର୍ବାକ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନନ୍ଦଶ୍ଚ ନିରାନନ୍ଦଃ ଶୁଚାଽଽକୁଲଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛାମାପ ରୁଦିତ୍ଵା ଚ ପୁତ୍ରଵିଚ୍ଛେଦଵିହ୍ଵଲଃ
ଏଭଳି କହି, ନନ୍ଦ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଆନନ୍ଦହୀନ ହୋଇ, ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।
ସଂତ୍ରସ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍କୃଷ୍ଣୋ ବୋଧଯାମାସ ଯତ୍ନତଃ । ପରମାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଜଗତ୍ପତିଃ
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ସାବଧାନରେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ହେ ନନ୍ଦ ଜନକଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର । ଚେତନଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାମ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ପରମଂ ଶ୍ରୃଣୁ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ନନ୍ଦ, ପିତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା, ବ୍ରଜର ରାଜା, ଆପଣ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଶୁଭ ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପରମାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ସୁଦୁଲ୍ରଭମ୍ । ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରେ ଗୋପନୀଯଂ ତୁଭ୍ଯମେଵ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି, ମୁଁ ଏହା କେବଳ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।
ନିବୋଧ ଶ୍ରୂଯତାଂ ନନ୍ଦ ସାନନ୍ଦଃ ସୁସମାହିତଃ । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଚରାଵ୍ଯାଧିର୍ଯଦଭ୍ଯାସାନ୍ନ ଜାଯତେ
ହେ ନନ୍ଦ, ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ; ଏହାର ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ରୋଗ ଆସେ ନାହିଁ।
ସ୍ଥିରୋ ଭଵ ମହାରାଜ ଵ୍ରଜନାଥ ଵ୍ରଜଂ ଵ୍ରଜ । ଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସଦାନନ୍ଦଃ ଶୋକମୋହଵିଵର୍ଜିତଃ
ହେ ମହାରାଜ, ବ୍ରଜର ନାଥ, ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ, ବ୍ରଜକୁ ଫେରନ୍ତୁ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ, ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହିବେ, ଶୋକ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ସର୍ଵଂ ସଂସାରଂ ସଚରାଚରମ୍ । ପ୍ରଭାତେ ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ମିଥ୍ଯା ମୋହକାରଣମେଵ ଚ
ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚାରୀ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ଜଳବୁଦ୍ବୁଦି ପରି; ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ମିଥ୍ୟା ଓ ମୋହର କାରଣ।
ମିଥ୍ଯାକୃତ୍ରିମନିର୍ମାଣହେତୁଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚଭୌତିକଃ । ମାଯଯା ସତ୍ଯବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପ୍ରତୀତିଂ ଜାଯତେ ନରଃ
ଏହି ମିଥ୍ୟା ଓ କୃତ୍ରିମ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ପଞ୍ଚ ଭୂତ; ମାୟା ଓ ସତ୍ୟ ବୋଧ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।
କାମକ୍ରୋଧରୋଭମୋହୈର୍ଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ମାଯଯା ମୋହିତଃ ଶଶ୍ଵଜ୍ଜ୍ଞାନହୀନଶ୍ଚ ଦୁର୍ବଲଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଅଭିମାନ ଓ ମୋହରେ ବନ୍ଧା, ମାୟାରେ ମୋହିତ, ସଦା ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଛି ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।
ନିଦ୍ରାତନ୍ଦ୍ରାକ୍ଷୁତ୍ପିପାସାକ୍ଷମାଶ୍ରଦ୍ଧାଦଯାଦିଭିଃ । ଲଜ୍ଜା ଶାନ୍ତିର୍ଧୃତିଃ ପୁଷ୍ଟିସ୍ତୁଷ୍ଟିଶ୍ଚାଽଽଭିଶ୍ଚ ଵେଷ୍ଟିତଃ
ନିଦ୍ରା, ଅଳସ୍ୟ, ଭୋକ, ତରସ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ଶାନ୍ତି, ଧୃତି, ପୋଷଣ, ସନ୍ତୋଷ ଓ ଭୟ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥାଏ।
ମନୋବୁଦ୍ଧିଚେତନାଭିଃ ପ୍ରାଣଜ୍ଞାନାତ୍ମଭିଃ ସହ । ସଂସକ୍ତଃ ସର୍ଵଦେଵୈଶ୍ଚ ଯଥା ଵୃକ୍ଷଶ୍ଚ ଵାଯସୈଃ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚେତନା, ପ୍ରାଣ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଲଗା ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଗଛକୁ କାଉଁଆ ଘେରି ରଖେ।
ଅହମାତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଶଃ ସର୍ଵଜ୍ଞାନାତ୍ମକଃ ସ୍ମୃତଃ । ମନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ପ୍ରକୃତିର୍ବୁଦ୍ଧିରୁପା ସନାତନୀ
ମୁଁ ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ; ମନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ବୁଦ୍ଧି।
ପ୍ରାଣା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚେତନା ସା ପଦ୍ମା ତୁ ଚାଧିଦେଵତା । ମଯି ସ୍ଥିତେ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଗତାସ୍ତେଽପିଗତେ ମଯି
ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ଚେତନା ହେଉଛି ପଦ୍ମା, ସେ ହେଉଛି ଅଧିଦେବତା; ମୋତେ ଥିଲେ ସମସ୍ତେ ଥାନ୍ତି, ମୁଁ ଚାଲିଗଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଅସ୍ମାଭିଶ୍ଚ ଵିନା ଦେହଃ ସଦ୍ଯଃ ପତତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ପାଞ୍ଚଭୂତୋ ଵିଲୀନଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଭୂତେଷୁ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ମୋ ବିନା ଦେହ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ପଞ୍ଚ ଭୂତରେ ଗଠିତ ଏହା ସେଇ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ପଞ୍ଚ ଭୂତରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ନାମସଂକେତରୂପଂ ଚ ନିଷ୍ଫଲଂ ମୋହକାରଣମ୍ । ଶୋକଶ୍ଚାଜ୍ଞାନିନାଂ ତାତ ଜ୍ଞାନିତାଂ ନାସ୍ତି କିଂଚନ
ନାମ, ଚିହ୍ନ ଓ ରୂପ ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ମୋହର କାରଣ; ହେ ପିତା, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।
ନିଦ୍ରାଦଯଃ ଶକ୍ତଯଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତେ କଲାଃ । ଲୋଭାଦଯୋ ହ୍ଯଧର୍ମାଶାସ୍ତଥାଽହଂକାରପଞ୍ଚମଃ
ନିଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ ଅଟେ । ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମ ଭାବ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଅହଂକାର ।
ତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରାଶା ଗୁଣାଃ ସତ୍ତ୍ଵାଦଯସ୍ତ୍ରଯଃ । ଜ୍ଞାନାତ୍ମକଃ ଶିଵୋ ଜ୍ଯୋତିରହମାତ୍ମା ଚ ନିର୍ଗୁଣଃ
ଏହି ଗୁଣମାନେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର—ଏହା ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଗୁଣ । ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଲୋକର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୁଁ ହେଉଛି ନିର୍ଗୁଣ ଆତ୍ମା ।
ଯଦା ଵିଶାମି ପ୍ରକୃତୌ ତଦାଽହଂ ସଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ସଗୁଣା ଵିଷଯା ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦଯସ୍ତଥା
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ମୋତେ ସଗୁଣ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ । ସେହି ସଗୁଣ ଭାବରେ ବିଷୟମାନେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ।
ଧର୍ମୋ ମଦଂଶୋ ଵିଷଯୀ ଶୋଷଃ ସୂର୍ଯଃ କଲାନିଧିଃ । ଏଵଂ ସର୍ଵେ ସତ୍କଲାଂଶା ମୁନିମନ୍ଵାଦଯଃସୁରାଃ
ଧର୍ମ ମଦର ଅଂଶ, ବିଷୟ ହେଉଛି ଶୁଷ୍କତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ କଳାର ଭଣ୍ଡାର । ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଅଂଶ—ମୁନି, ମନୁ ଓ ଦେବମାନେ ।
ସର୍ଵଦେହେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହଂ ନ ଲିପ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଶ୍ଚ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାହରଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ନୁହେଁ । ମୋ ଭକ୍ତ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ, ସେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ।
ସର୍ଵସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍କୀର୍ତିମାନ୍ପଣ़୍ଡିତଃ କଵିଃ । ଚତୁର୍ସ୍ତ୍ରିଶଦ୍ଵିଧଃ ସିଦ୍ଧଃ ସର୍ଵକର୍ମୋପହାରକଃ
ସେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ନାଥ, ଶ୍ରୀମାନ୍, କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ, ପଣ୍ଡିତ ଓ କବି । ଚଉତ୍ରିଶ ପ୍ରକାର ସିଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇପାରୁଥିବା ।