ପରିତ୍ଯଜେନ୍ମୃଦସ୍ତ୍ଵେତାଃ ସକଲାଃ ଶୌଚସାଧନେ । କୂଷ୍ମାଣ୍ଡଘାତିକା ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ଦୀଵନିର୍ଵାଣକଃ ପୁମାନ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମାଟି ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କୁଉଁଡ଼ା ଚେରିବା ଜଣେ ମହିଳା, ଦୀପ ନିବାଇବା ଜଣେ ପୁରୁଷ—
ସପ୍ତଜନ୍ମ ଭଵେଦ୍ରୋଗୀ ଦରିଦ୍ରୋ ଜନ୍ମଜନ୍ମନି । ପ୍ରଦୀପଂ ଶିଵଲିଙ୍ଗଂଚ ଶାଲଗ୍ରାମଂ ମଣିଂତଥା
—ଏମାନେ ସାତ ଜନ୍ମ ଯାଏଁ ରୋଗୀ ଓ ଦରିଦ୍ର ହେବେ। ଦୀପ, ଶିବଲିଙ୍ଗ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା କିମ୍ବା ମଣି — ଏଗୁଡିକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରତିମାଂ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ରଂ ଚ ସୁଵର୍ଣ ଶଙ୍ଖମେଵ ଚ । ହୀରକଂ ଚ ତଥା ମୁକ୍ତାଂ ଗୋମୂତ୍ରଂ ଗୋମଯଂ ଘୃତମ୍
—ନ ମୂର୍ତ୍ତି, ପବିତ୍ର ଉପବୀତ, ସୁନା, ଶଂଖ, ହୀରା, ମୁକ୍ତା, ଗାଈର ମୁତ୍ର, ଗାଈର ଗୋବର କିମ୍ବା ଘିଅ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାତୋଯଂ ଭୂମୌ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜେଦଧଃ । ଦରିଦ୍ରଃ କୃପଣଃ କୁଷ୍ଠୀ ଵଂଶହୀନୋଽପ୍ଯଭାର୍ଯକଃ
ଯଦି କେହି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳକୁ ଭୂମିରେ ପକେଇ ଦେଇଥାଏ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ: ସେ ଦରିଦ୍ର, ଦୁଃଖିତ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ବଂଶହୀନ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀହୀନ ହୁଏ।
ଭୂମିହୀନଃ ପ୍ରଜାହୀନୋ ବନ୍ଧୁହୀନଶ୍ଚ କୁତ୍ସିତଃ । ଅନ୍ଧଃ ପଙ୍ଗୁର୍ଵା ଖର୍ଵଶ୍ଚ ଖଞ୍ଜଶ୍ଚୈଵାଙ୍ଗହୀନକଃ
ସେ ଜମିହୀନ, ସନ୍ତାନହୀନ, ବନ୍ଧୁହୀନ ଏବଂ ଅବମାନିତ ହୁଏ; ଅନ୍ଧ, ଖୁଅଁଜ, ବାମନ, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗହୀନ ହୁଏ।
ଭଵେତ୍କମେଣ ପାପୀ ସ ହ୍ଯେତାନ୍ଭୂମୌ ତ୍ଯଜେତୁ ଯଃ । ଦିଵସେ ସଂଧ୍ଯଯୋର୍ନିଦ୍ରାଂ ସ୍ତ୍ରୀସଂଭୋଗଂ କରୋତି ଯଃ
କ୍ରମେ କ୍ରମେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହିବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ପକେଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଶୁଏ କିମ୍ବା ନାରୀ ସହିତ ସଂଗମ କରନ୍ତି—
ସପ୍ତଜନ୍ମ ଭଵେଦ୍ରୋଗୀ ଦରିଦ୍ରଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ । ଉଦିତେ ଜଗତୀନାଥେ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଦନ୍ତଧାଵନମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଗତର ନାଥ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଦାନ୍ତ ମାଜନ କରେ, ସେ ସପ୍ତଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଗୀ ଓ ଦରିଦ୍ର ହେବ।
ସ ପାପିଷ୍ଠଃ କଥଂ ବ୍ରୂତେ ପୂଜଯାମି ଜନାର୍ଦନମ୍ । ମୃଦ୍ଭସ୍ମଗୋସକୃତ୍ଵିଣ୍ଡୈସ୍ତଥା ବାଲୁକଯାଽପି ଵା
ଏପରି ମହାପାପୀ କିପରି କହିପାରିବ, 'ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛି'? ମାଟି, ଭସ୍ମ, ଗୋମୟ କିମ୍ବା ବାଲି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
କୃତ୍ଵା ଲିଙ୍କଂ ସକୃତ୍ପୂଜଯ ଵସେତ୍କଲ୍ପଶତଂ ଦିଵି । ସହସ୍ରପୂଜନାତ୍ସୋଽପି ଲଭତେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଫଲମ୍
ଯଦି କେହି ଏକ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ଏକଥର ପୂଜା କରେ, ସେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ; ହଜାରଥର ପୂଜା କଲେ, ଚାହିଥିବା ଫଳ ପାଇଁଥାଏ।
ଲକ୍ଷଂ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଶିଵତ୍ଵଂ ଲଭତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଲିଙ୍ଗମଭ୍ଯର୍ଚଯେତୁ ଯଃ
ଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷଥର ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ଶିଵପୂଜାଵିହୀନଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ମତ୍ପୂଜିତଂ ପ୍ରିଯତମଂ ଶିଵଂ ନିନ୍ଦନ୍ତି ଯେ ନରାଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଅନଦେଖା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମୋର ପୂଜିତ ଶିବଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅପମାନ କରନ୍ତି—
ପଚ୍ଯନ୍ତେ ନିରଯେ ତାଵଦ୍ଯାଵଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶତମ୍ । ପୂଜିତେ ଶିଵଲିଙ୍ଗେ ଚ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍କେଶଵାଲୁକା
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯଦି ଶିବଲିଙ୍ଗର ପୂଜା ସମୟରେ ତାହାରେ କେଶ କିମ୍ବା ବାଳୁ ରହିଥାଏ—
ସ ମହାନ୍ଧୋ ଵାଲୁକଯା କେଶେନ ଯଵନୋ ଭଵେତ୍ । କ୍ଷୁଦ୍ରୋ ଦରିଦ୍ରଃ କୃପଣୋ ଵ୍ଯାଧିଃ ସ୍ଯାତ୍କୁତ୍ସିତେ ଯଥା
ସେ ବଡ଼ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି, କିମ୍ବା ବାଳୁ କିମ୍ବା କେଶ ଦ୍ୱାରା ଅସଭ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେ ନିମ୍ନ, ଦରିଦ୍ର, ଦୁଃଖୀ, ରୋଗୀ ଏବଂ ଅପମାନିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ମାନହାନିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜାଯତେ ନୀଚଯୋନିଷୁ । ସର୍ଵେଷୁ ପ୍ରିଯପାତ୍ରେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ମମ ପ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ସମ୍ମାନ ହାରାଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଯେଉଁମାନେ—
ବ୍ରହ୍ମଣାଚ୍ଚ ପ୍ରିଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସତତଂ ଵକ୍ଷସି ସ୍ଥିତା । ତତୋଽଧିକା ପ୍ରିଯା ରାଧା ପ୍ରିଯା ଭକ୍ତାସ୍ତତୋଽଧିକାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଛାତିରେ ସଦା ରହୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅତି ପ୍ରିୟ, କିନ୍ତୁ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ହେଲେ ରାଧା, ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ତତୋଽଧିକଃ ଶଂକରୋ ମେ ନାସ୍ତି ମେ ଶଂକରାତ୍ପ୍ରିଯଃ । ମହାଦେଵ ମହାଦେଵ ମହାଦେଵେତି ଵାଦିରଃ
ମୋ ପାଇଁ ଶଙ୍କର ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ; ମୋ ପାଇଁ ଶଙ୍କର ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ କେହି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ 'ମହାଦେବ, ମହାଦେବ, ମହାଦେବ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି—
ପଶ୍ଚାଦ୍ଯାମି ଚ ସଂତୃପ୍ତୋ ନାମଶ୍ରଵଣଲୋଭତଃ । ମନୋ ମେ ଭକ୍ତମୂଲେ ଚ ପ୍ରାଣା ରାଧାତ୍ମକା ଧ୍ରୁଵମ୍
ପରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ନାମ ଶୁଣିବାର ଲୋଭରେ ମୋର ମନ ଭକ୍ତିର ମୂଳରେ ଲଗିଛି, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପ୍ରାଣ ରାଧାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ହୋଇଛି।
ଆତ୍ମା ମେ ଶଂକରସ୍ଥାନଂ ଶିଵଃ ପ୍ରାଣାଧିକଶ୍ଚ ଯଃ । ଆଦ୍ଯା ନାରାଯଣୀ ଶକ୍ତିଃ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାନିଣୀ
ମୋର ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଶଙ୍କରଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ, ଯିଏ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଆଦି ଶକ୍ତି ହେଉଛି ନାରାୟଣୀ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।
କନୋମି ଚ ଯଥା ସୃଷ୍ଟିଂ ଯଯା ବ୍ରହ୍ମାଦିଦେଵତାଃ । ଯଯା ଜଯତି ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ଯଯା ସୃଷ୍ଟିଃପ୍ରଜାଯତେ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଜୟୀ ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଯା ଵିନା ଜଗନ୍ନାଶ୍ତି ମଯା ଦତ୍ତା ଶିଵାଯ ସା । ଦଯା ନିଦ୍ରା ଚ କ୍ଷୁତ୍ତୃପ୍ତିସ୍ତୃଷ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା କ୍ଷମା ଧୃତିଃ
ଯାହା ବିନା ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅଛି ନାହିଁ, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଯାହା ଦେଇଛି, ସେ ହେଉଛି ଦୟା, ନିଦ୍ରା, ଭୋକ ଶାନ୍ତି, ତୃଷ୍ଣା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଖ୍ଷମା ଓ ଧୃତି।
ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିସ୍ତଥା ଶାନ୍ତିର୍ଲଜ୍ଜାଧିଦେଵତା ହି ସା । ଵୈସୁଣ୍ଠେ ସା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗୋଲୋକେ ରାଧିକା ସତୀ
ସେ ହେଉଛି ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, ଶାନ୍ତି ଓ ଲଜ୍ଜାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ; ବୈକୁଣ୍ଠରେ ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗୋଲୋକରେ ସେ ରାଧିକା, ପବିତ୍ରା।
ମର୍ତ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ କ୍ଷୀରୋଦେ ଦକ୍ଷକନ୍ଯା ସତୀ ଯ ସା । ସା ଦୁର୍ଗା ମେନକାକନ୍ଯା ଦୈତ୍ଯଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀ
ମାନବ ଲୋକରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କ୍ଷୀରସାଗରରେ ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କର କନ୍ୟା ସତୀ; ସେ ହେଉଛି ଦୁର୍ଗା, ମେନକାଙ୍କର କନ୍ୟା, ଦାନବମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି ନାଶକ।
ସ୍ଵର୍ଗଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗା ସା ଶକ୍ରାଦୀନାଂ ଗୃହେ ଗୃହେ । ସା ଵାଣୀ ସା ଚ ସାଵିତ୍ରୀ ଵିଦ୍ଯାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵତା
ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି ସେଠି ସେ ଦୁର୍ଗା; ସେ ହେଉଛି ବାଣୀ, ସେ ହେଉଛି ସାବିତ୍ରୀ, ଜ୍ଞାନର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ।
ଵହ୍ନୌ ସ ଦାହିକାଶକ୍ତିଃ ପ୍ରଭାଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଭାସ୍କରେ । ଶୋଭାଶକ୍ତିଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରେ ଜଲେ ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଶୀତତା
ଅଗ୍ନିରେ ସେ ଦାହନ ଶକ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ତେଜ ଶକ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭା ଶକ୍ତି, ଜଳରେ ସେ ଶୀତଳତାର ଶକ୍ତି।
ସସ୍ଯପ୍ରସୂତା ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଧାରଣା ଚ ଧରାସୁ ସା । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଶକ୍ତିର୍ଵିପ୍ରେଷୁ ଦେଵଶକ୍ତିଃସୁରେଷୁ ସା
ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନରେ ସେ ଶକ୍ତି, ଭୂମିରେ ଧାରଣ ଶକ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦେବ ଶକ୍ତି।
ତପସ୍ଵିନାଂ ତପସ୍ଯା କା ଗୃହିଣାଂ ଗୃହଦେଵତା । ମୁକ୍ତିଶକ୍ତିଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାନାମାଶା ସାଂସାରିକସ୍ଯ ସା
ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କରେ ସେ ତପସ୍ୟା, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କରେ ସେ ଗୃହଦେବୀ; ମୁକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମୁକ୍ତି ଶକ୍ତି, ସଂସାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଆଶା।
ମଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିଶକ୍ତିର୍ମଯି ଭକ୍ତିପ୍ରଦା ସଦା । ନୃପାଣାଂ ରାଜ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚ ଵଣିଜାଂ ଲଭ୍ଯରୂପିଣୀ
ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଭକ୍ତିର ଶକ୍ତି, ସେ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ରାଜ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଲାଭର ରୂପ।
ପରି ସଂସାରସିନ୍ଧୂନାଂ ତ୍ରଯୀତତ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାରିଣୀ । ସତ୍ସୁ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିରୂପା ସା ମେଧାଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପିଣୀ
ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ତିରାଇ ନେବା ପାଇଁ ତିନି ବେଦ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାରିଣୀ; ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି, ସେ ମେଧା ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି।
ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଶକ୍ତିଃ ଶ୍ରୁତୌ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଦାତୃଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଦାତୃଷୁ । କ୍ଷତ୍ତ୍ରାଦୀନାଂ ଵିପ୍ରଭକ୍ତିଃ ପତିଭକ୍ତିଃ ସତୀସୁ ଚ
ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସେ ବ୍ୟାଖ୍ୟାର ଶକ୍ତି, ଦାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାନ ଶକ୍ତି; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ସତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି।
ଏଵଂ ରୂପା ଚ ଯା ଶକ୍ତିର୍ମଯା ଦତ୍ତା ଶିଵାଯ ସା । ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ରୂପର ଯେଉଁ ଶକ୍ତି, ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇଛି; ଏଭଳି ସବୁ କଥା ତୋତେ କହିଦେଲି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ?