ପୁତ୍ରବୁଦ୍ଧିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଜ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣମ୍ । ଛିତ୍ତଵା ଚ ବ୍ରହ୍ମନିଗଡଂ ଗୋଲୋକଂ ତଦ୍ଵ୍ରଜ ସ୍ଵଯମ୍
ପୁତ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଛାଡ଼ି, ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ପୂଜା କର। ମନର ବନ୍ଧନ କାଟି, ନିଜେ ଗୋଲୋକକୁ ଯାଅ।
କଥଯସ୍ଵ ଯଶୋଦାଂ ଚ ଗୋପୀଂ ଗୋପଗଣାଂ ଵ୍ରଜ । ତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈର୍ଜନୈଃ ଶୋକଂ ତ୍ଯଜ ସ୍ଵମନ୍ଦିରଂ ଵ୍ରଜ
ଯଶୋଦା, ଗୋପୀ, ଗୋପ ଓ ବ୍ରଜର କଥା କହ। ସେମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵିରରାମ ଚ ସଂସଦି । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପୁନରେଵଂ ତଂ ନନ୍ଦଶ୍ଚାଽଽନନ୍ଦସଂପ୍ଲୁତଃ
ଏଭଳି କହି ଭଗବାନ ସଭାରେ ଚୁପ ହେଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବାହିତ ନନ୍ଦ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ଵଦ ସାଂସାରିକଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯେନ ଯାସ୍ଯାମି ତ୍ଵତ୍ପଦମ୍ । ମୂଢୋଽହଂ ପରମାନନ୍ଦ ଶ୍ରୁତୀନାଂ ଜନକୋ ଭଵାନ୍
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ମୋତେ ସେଇ ଜ୍ଞାନ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମ ପଦ ପାଇପାରିବି। ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ହେ ପରମାନନ୍ଦ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ବେଦର ଉତ୍ସ।
ନନ୍ଦସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଆହ୍ନିକଂ କଥଯାଯାସ ଶ୍ରୁତିଭିର୍ନ ଶ୍ରୁତଂ ହି ଯତ୍
ନନ୍ଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ଏମିତି ଉପଦେଶ କହିଲେ, ଯାହା ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଇତିo ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରାଦନାo ଭଗଵନ୍ନନ୍ଦସଂଵାଦେ ଚତୁଃ ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ମହାପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଓ ନାରଦ ଭଗବାନ ନନ୍ଦ ସଂବାଦ ବିଷୟର ଚଉଠିଏ ଏବଂ ସତ୍ତରିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଶୃଣୁ ନନ୍ଦ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜ୍ଞାନଂ ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ସୁଗୋପନୀଯଂ ଵେଦେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, ନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଜ୍ଞାନ କହିବି, ଯାହା ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ରହିଛି ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ।
ନ ଵିଶ୍ଵାସୋ ହି ନାରୀଷୁ ସଂତତଂ କୁଲଟାସୁ ଚ । ମୋକ୍ଷମାର୍ଗାର୍ଗଲାସ୍ଵେଵ ଭ୍ରମମାଯାସ୍ଵମୂଷୁ ଚ
ନାରୀମାନେ, ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ମହିଳାମାନେ, ମୋକ୍ଷ ପଥକୁ ଅଟକାଇଥିବା ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପରେ କେବେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ହରିଭକ୍ତେରସାଧ୍ଵୀନାଂ ଵିରୁଦ୍ଧାସୁ ଯୁତାସୁ ଚ । ବୀଜରୂପାସୁ ନାଶାନାଂ ପ୍ରମଦାସୁ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର
ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ହରିଭକ୍ତିରେ ଅନିଷ୍ଠା, ବିପକ୍ଷୀ ଓ ନାଶର ମୂଳ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଶ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ।
ନିତ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ରାତ୍ରିଵାସୋ ଵିହାଯ ଚ । ଅଭୀଷ୍ଟଦେଵଂ ହୃତ୍ପଦ୍ମେ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରେ ଗୃରୁଂ ପରମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ରାତିର ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ଓ ମୁଣ୍ଡର ଶିରା ଶିରୋଭାଗରେ ଆପଣଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ପ୍ରାତଃକୃତ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ସ୍ନାନଂ କରୋତି ସୁପ୍ରାଜ୍ଞୋ ନିର୍ମଲେଷୁ ଜଲେଷୁ ଚ
ସକାଳର କାର୍ଯ୍ୟ ମନରେ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରେ ।
ନ ସଂକଲ୍ପଂ ଚ କୁରୁତେ ଭକ୍ତଃ କର୍ମନିକୃନ୍ତନଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ହରିଂ ସ୍ମରେତ୍ସଂଧ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ଯାତି ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ଯେ ଭକ୍ତ କର୍ମକୁ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି, ସେ କେବେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେନାହିଁ; ସ୍ନାନ କରି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟା କରି, ଘରକୁ ଫେରେ ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦୌ ପ୍ରଵିଶେନ୍ନିଧାଯ ଧୌତଵାସସୀ । ପୂଜଯୋତ୍ପରମାତ୍ମାନଂ ମାମେଵ ମୁକ୍ତିକାରଣମ୍
ପାଦ ଧୋଇ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପରିଷ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେ ମୋତେ—ମୁକ୍ତିର କାରଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାକୁ—ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଶାଲଗ୍ରାମେ ମଣୌ ଯନ୍ତ୍ରେ ପ୍ରତିମାଯାଂ ଜଲେଽପି ଚ । ତଥା ଚ ଵିପ୍ରେ ଗଵି ଚ ଗୁରୁଷ୍ଵେଵଂ ଵିଶେଷତଃ
ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା, ମଣି, ଯନ୍ତ୍ର, ପ୍ରତିମା, ଜଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ ଓ ବିଶେଷ କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଘଟିଽଷ୍ଟଦଲପଦ୍ମେ ଚ ପାତ୍ରେ ଚନ୍ଦନନିର୍ମିତେ । ଆଵାହନଂ ଚ ସର୍ଵତ୍ର ଶାଲଗ୍ରାମେ ଜଲେନ ଚ
ଘଟ, ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ, ଚନ୍ଦନର ପାତ୍ର ଭିତରେ, ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ଜଳ ଦେଇ ସମସ୍ତଠାରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ମନ୍ତ୍ରାନୁରୂପଧ୍ଯାନେନ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମାଂ ପୂଜଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ । ଷୋଡଶୋପଚାରଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଦଦ୍ଯାନ୍ମୂଲେନ ଭକ୍ତିତଃ
ଠିକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଉପବାସୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୂଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଶ୍ରୀଦାମାନଂ ମୁଦାମାନଂ ଵସୁଦାମାନମେଵ ଚ । ଵୀରଭାନୁଂ ଶୂରଭାନୁଂ ଗୋପାନ୍ପଞ୍ଚ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ଶ୍ରୀଦାମା, ମୁଦାମା, ବସୁଦାମା, ବୀରଭାନୁ, ଶୂରଭାନୁ ଓ ପାଞ୍ଚ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ସୁନନ୍ଦନନ୍ଦକୁମୁଦଂ ପାର୍ଷଦଂ ମେ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଦୁର୍ଗାଂ ରାଧାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍
ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, କୁମୁଦ, ମୋର ପାର୍ଷଦ ସୁଦର୍ଶନ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଦୁର୍ଗା, ରାଧା, ଗଙ୍ଗା ଓ ବସୁଧାରାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଗୁରୁଂ ଚ ତୁଲସୀଂ ଶଂଭୁଂ କାର୍ତିକେଯଂ ଵିନାଯକମ୍ । ନଵଗ୍ରହାଂଶ୍ଚ ଦିକ୍ପାଲାନ୍ପରିତଃ ପୂଜଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ଗୁରୁ, ତୁଳସୀ, ଶମ୍ଭୁ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ବିନାୟକ, ନବଗ୍ରହ ଓ ଦିଗ୍ପାଳମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଦେଵଷଟ୍କଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵାଦୌ ଵିଘ୍ନଵିଘ୍ନତଃ । ଗଣେଶଂ ଚ ଦିନେଶଂ ଚ ଵହ୍ନିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶିଵଂ ଶିଵମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରଥମେ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଦେବତା ଛଅଜଣଙ୍କୁ ପୂଜି, ତାପରେ ଗଣେଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଶ୍ରୁତୌ ଵିନିର୍ମିତାନ୍ଦେଵାନ୍ମୋକ୍ଷଦାନ୍କର୍ମକୃନ୍ତନାନ୍ । ଗଣେଶଂ ଵିଘ୍ନନାଶାଯ ସୂର୍ଯଂ ଵ୍ଯାଧିଵିନାଶିନେ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଓ କର୍ମ ନାଶକ ଦେବତାମାନେ—ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବାକୁ ଗଣେଶ, ରୋଗ ନାଶ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଵହ୍ନିଂ ପ୍ରାପ୍ତିନିମିତ୍ତେନ ଶାନ୍ତୌ ଶୁଦ୍ଧୌ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ମୋକ୍ଷନିମିତ୍ତେନ ଜ୍ଞାନଦାନାଯ ଶଂକରମ୍
ଅଗ୍ନିକୁ ସଫଳତା, ଶାନ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦାନ ପାଇଁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।
ବୁଦ୍ଧିମୁକ୍ତିନିମିତ୍ତେନ ପାର୍ଵତୀଂ ପୂଜଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିତ୍ରଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵସ୍ତୋତ୍ରଂ କଵଚଂ ପଠେତ୍
ବୁଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ତିନି ମୁଠି ଫୁଲ ଦେଇ, ଶୁଭ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଓ କବଚ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଗୁରୁଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ସଂପୂଜ୍ଯ ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଣମେତ୍ସୁରମ୍ । କୃତ୍ଵାଽଽହ୍ରିକଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ଯଥାସୁଖମୁଦୀରିତମ୍
ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଓ ପୂଜା କରି, ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କୌଣସି ଢଙ୍ଗରେ ଦେଖାଦେବା ଛାଡ଼ି, ଇଚ୍ଛାମତେ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ସମାଚରେତ୍ସ୍ଵକର୍ମୈତଦ୍ଵେଦୋକ୍ତଂ ସ୍ଵାତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ । ଵିଷ୍ଠାଂ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଵ୍ଯାଧିବୀଜସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍
ନିଜ କର୍ମକୁ ବେଦରେ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ସେପରି ନିଜ ଆତ୍ମାର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ୍। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ମଳକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ରୋଗର ବୀଜସ୍ୱରୂପ।
ମୂତ୍ରଂ ଚ ଵ୍ଯାଧିବୀଜଂ ଚ ପରଂ ନରକକାରଣମ୍ । ଲିଙ୍ଗଂଯୋନିଂ ପାପଦୁଃଖଵ୍ଯାଧିଦାରିଦ୍ର୍ଯଦାଯିନୀମ୍
ମୁତ୍ର ଏବଂ ରୋଗର ବୀଜ ନରକର କାରଣ ଅଟୁଟ। ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ଯୋନି ପାପ, ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଏବଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଉରୁଂ ମୁଖଂ ସ୍ତନଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କଟାକ୍ଷଂ ହାସ୍ଯମେଵ ଚ । ଵିନାଶବୀଜଂ ରୂପଂ ଚ ଵିପଦାଂ କାରଣଂ ସଦା
ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କର ଉରୁ, ମୁଖ, ସ୍ତନ, ତାଙ୍କର ଚାହାଁଣି ଏବଂ ହସ, ସହିତ ତାଙ୍କର ରୂପ ସବୁବେଳେ ବିନାଶର ବୀଜ ଏବଂ ଅପମୂଳ୍ୟର କାରଣ।
ଦିଵାଭୋଗଂ ଚ ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ଵାଲାପଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ । ରୋଗାଣୋ କାରଣଂ ଚୈଵ ଚକ୍ଷୁଷୋଃ କର୍ଣଯୋସ୍ତଥା
ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଦିନେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ଅନାବଶ୍ୟକ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ କାନର ରୋଗର କାରଣ।
ଏକତାରଂ ଚ ଗଗନଂ ନ ପଶ୍ଯେତ୍ତୁ ରୁଜାଂ ଭଯାତ୍ । ଦୈଵାଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସପ୍ତଧା ନାରଦଂ ଜପେତ୍
ଏକ ଆଖିରେ ଆକାଶକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରୋଗ ଭୟରେ। ଯଦି ଦେଖିଯାଏ, ତେବେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସାତଥର ନାରଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅସ୍ତକାଲେ ରଵିଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ନ ପଶ୍ଯେଦ୍ ଵ୍ଯାଧିକାରଣମ୍ । ଖଣ୍ଡଂ ମସୁଦିତଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ନ ପଶ୍ଯେଦ୍ ଵ୍ଯାଧିକାରଣମ୍
ଅଷ୍ଟକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ରୋଗର କାରଣ। ଖଣ୍ଡିତ କିମ୍ବା ଗ୍ରାସିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ମଧ୍ୟ ରୋଗର କାରଣ।