ଭୁଵୋ ଭାରାଵତରଣୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । ପରାତ୍ପନସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷଵନ୍ଦିତଃ
ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରନ୍ତି, ଗୁଣ ଓ ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ, ପରମାତ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଶେଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ତୁଷ୍ଟୋ ନନ୍ଦସ୍ତଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ଜଗତ୍ପତିଃ । ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଗୋକୁଲାଚ୍ଚ ଵିରହଜ୍ଵରକାତରମ୍
ନନ୍ଦଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଗୋକୁଳରୁ ଆସୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଗଚ୍ଛ ନନ୍ଦଵ୍ରଜଂ ନନ୍ଦ ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ଭ୍ରମଂ ଭୁଵି । ଶୃଣୁ ସତ୍ଯଂ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ଶୋକଗ୍ରନ୍ଥିନିକୃନ୍ତନମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ନନ୍ଦ, ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ, ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ସତ୍ୟ ଓ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଶୁଣ, ଯାହା ଶୋକର ଗଠିକୁ କାଟିଦିଏ।
ଵାଯୁଶ୍ଚ ଭୂମିରାକାଶୋ ଜଲଂ ତେଜଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମମ୍ । ଉକ୍ତଃ ଶ୍ରୁତିଗଣୈରେତୈଃ ପଞ୍ଚଭୂତୈଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ପାଣି ଓ ପଞ୍ଚମ ଅଗ୍ନି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସଦା ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ସର୍ଵୈଷାଂ ଦେହିନାଂ ତାତ ଦେହଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚଭୌତିକଃ । ମିଥ୍ଯାଭ୍ରମଃ କୃତ୍ରିମଶ୍ଚ ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ମାଯଯାଽନ୍ଵିତଃ
ହେ ବାପା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦେହ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତରୁ ଗଠିତ; ଏହା ମିଥ୍ୟା ଓ କୃତ୍ରିମ, ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ମାୟାରେ ଗଢ଼ା।
ଦେହଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସର୍ଵୈଷାଂ ପଞ୍ଚଭୂତାନି ନିତ୍ଯଶଃ । ମାଯାସଂକେତରୂପଂ ତଦଭିଜ୍ଞାନଂ ଭ୍ରମାତ୍ମକମ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦେହ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଦେହ ମାୟାର ଚିହ୍ନ ଓ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ।
କୋ ଵା କସ୍ଯ ସୁନସ୍ତାତ କା ସ୍ତ୍ରୀ କସ୍ଯ ପତିସ୍ତୁ ଵା । କର୍ମଣା ଭ୍ରମଣଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂରିଜନ୍ମନି
ହେ ବାପା, କିଏ କାହାର ପୁଅ? କିଏ କାହାର ଜଣାନୀ, କିଏ କାହାର ସ୍ୱାମୀ? କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
କର୍ମଣା ଜାଯନ୍ତେ ଜନ୍ତୁଃ କର୍ମଣୈଵ ପ୍ରଲୀଯତେ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକଂ କର୍ମଣା ଚ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଶୋକ—ସବୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
କେଷାଂ ଵା ଜନ୍ମ ସ୍ଵର୍ଗେଷୁ କେଷାଂ ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗୃହେ । କେଷାଂ ଵିପ୍ରେଷୁ କ୍ଷତ୍ରେଷୁ କେଷାଂ ଵା ବୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରଯୋଃ
କେହି କେହି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, କେହି କେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ, ଆଉ କେହି ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଅତିନୀଚେଷୁ କେଷାଂ ଵା କେଷାଂ କୃମିଷୁ ଵିଟ୍ସୁ ଚ । ପଶୁପକ୍ଷିଷୁ କେଷାଂ ଵା କେଷାଂ ଵା କ୍ଷୁଦ୍ରଜନ୍ତୁଷୁ
କେହି କେହି ବହୁତ ନିମ୍ନ ଜାତିରେ, କେହି କେହି କୀଟ ଓ ମଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। କେହି ପଶୁ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ, କେହି ଛୋଟ ଜନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ପୁନଃ ପୁନର୍ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯେଵ ସର୍ଵେ ତାତ ସ୍ଵକର୍ମଣା । କରୋତି କର୍ମ ନିର୍ମୂଲଂ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମତ୍ପିଯଃ ସଦା
ସମସ୍ତେ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁନିପୁନି ଏହି ଜଗତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟ। ମୋର ଭକ୍ତ, ଯିଏ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ସେ ଏମିତି କର୍ମ କରେ ଯାହା କର୍ମକୁ ମୂଳରୁ ଉଖାଡ଼ି ଦିଏ।
ସତ୍ଯଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଶ୍ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ । ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣାଂ ଯୁଗାନ୍ତେ ନିଧନଂ ମନୋଃ
ସତ୍ୟ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି — ଏହି ଚାରିଟି ଯୁଗ। ପ୍ରତି ପଚିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ ମନୁଙ୍କର ଅନ୍ତ ହୁଏ।
ମନୋଃ ସମଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପରମାଯୁର୍ଵିନିର୍ମିତମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶେନ୍ଦ୍ରଵିଚ୍ଛିତ୍ତୌ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମୁଚ୍ଯତେ
ମନୁଙ୍କର ଆୟୁ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ବଦଳି ଯିବା ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଂ ପରିମିତା ରାତ୍ରିଃ କାଲଵିଦ୍ଭର୍ଵିନିର୍ମିତା । ଏଵଂ ପରିମିତା ମାସା ଵର୍ଷଂ ଚ ପରିନିଶ୍ଚିତମ୍
ଏଭଳି ରାତିକୁ ସମୟ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଛନ୍ତି। ଏଭଳି ମାସ ଓ ବର୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରାଯାଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵର୍ଷଶତଂ ପରମାଯୁର୍ଵିନିର୍ମିତମ୍ । ନିମେଷମାତ୍ରଂ କାଲୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନିଧନେ ମମ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶତ ବର୍ଷ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନ୍ତରେ ଏହି ସମୟ ମୋ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିପାତ ମାତ୍ର।
ବ୍ରହ୍ମାଦିତୃଣପର୍ଯନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵେ ଵିନିର୍ମିତମ୍ । ସତ୍ଯୋଽହଂ ପରମାତ୍ମା ଚ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହଃ
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସର ଶିଶ ଯାଏଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୋତେ ତିଆରି। ମୁଁ ସତ୍ୟ, ପରମାତ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ କୃପାର ମୂର୍ତ୍ତି।
ମନ୍ମନ୍ତ୍ରୋପାସକଃ ସତ୍ଯୋ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧରାସୁ ଚ । ଯାସ୍ଯତ୍ଯେଵ ହି ଗୋଲୋକଂ ଛିତ୍ଵା କର୍ମ ପୁରାତନମ୍
ଯିଏ ମୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏ ଭୂମିରେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ପୁରୁଣା କର୍ମ କାଟି ଗୋଲୋକକୁ ଯାଇଥାଏ।
ଅସଂଖ୍ଯବ୍ରହ୍ମଣାଂ ପାତେ ନ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ପାତନମ୍ । ଗୃହ୍ଣତି ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵଂ ଦେହଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାପହମ୍
ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପତନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ଅବନତି ପାଏ ନାହିଁ। ସେ ସଦା ନିଜ ଦେହକୁ ପାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନାହିଁ।
ନ ନନ୍ଦ ମମ ଭକ୍ତାନାମଶୁଭଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ । ନିତ୍ଯଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ତଂ ଚ ପରିରକ୍ଷତି ମର୍ଵତଃ
ନନ୍ଦ, ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ କେବେ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟେ ନାହିଁ। ସୁଦର୍ଶନ ସଦା ସେମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅପଦ୍ରବ୍ୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ମତ୍ତୋ ହି ବଲଵାନ୍ଭକ୍ତଶ୍ଚିନ୍ତିତୋଽହଂ ନ ଚିନ୍ତିତଃ । ଅହଂ ସ୍ଵାମୀ ଚ ତସ୍ଯୈଵ ନ ମେ ସ୍ଵାମୀ ପିତା ପ୍ରସୂଃ
ମୋର ଭକ୍ତ ମୋଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ସଦା ମୋତେ ମନେ ରଖେ, କେବେ ଭୁଲେ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବଳ ତାଙ୍କର ମାଲିକ, ମୋ ପାଇଁ କେହି ମାଲିକ, ପିତା କିମ୍ବା ଉତ୍ପାଦକ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରବୁଦ୍ଧିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଜ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣମ୍ । ଛିତ୍ତଵା ଚ ବ୍ରହ୍ମନିଗଡଂ ଗୋଲୋକଂ ତଦ୍ଵ୍ରଜ ସ୍ଵଯମ୍
ପୁତ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଛାଡ଼ି, ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ପୂଜା କର। ମନର ବନ୍ଧନ କାଟି, ନିଜେ ଗୋଲୋକକୁ ଯାଅ।
କଥଯସ୍ଵ ଯଶୋଦାଂ ଚ ଗୋପୀଂ ଗୋପଗଣାଂ ଵ୍ରଜ । ତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈର୍ଜନୈଃ ଶୋକଂ ତ୍ଯଜ ସ୍ଵମନ୍ଦିରଂ ଵ୍ରଜ
ଯଶୋଦା, ଗୋପୀ, ଗୋପ ଓ ବ୍ରଜର କଥା କହ। ସେମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵିରରାମ ଚ ସଂସଦି । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପୁନରେଵଂ ତଂ ନନ୍ଦଶ୍ଚାଽଽନନ୍ଦସଂପ୍ଲୁତଃ
ଏଭଳି କହି ଭଗବାନ ସଭାରେ ଚୁପ ହେଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବାହିତ ନନ୍ଦ ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ନନ୍ଦ ଉଵାଚ ଵଦ ସାଂସାରିକଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯେନ ଯାସ୍ଯାମି ତ୍ଵତ୍ପଦମ୍ । ମୂଢୋଽହଂ ପରମାନନ୍ଦ ଶ୍ରୁତୀନାଂ ଜନକୋ ଭଵାନ୍
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ମୋତେ ସେଇ ଜ୍ଞାନ କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମ ପଦ ପାଇପାରିବି। ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ହେ ପରମାନନ୍ଦ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ବେଦର ଉତ୍ସ।
ନନ୍ଦସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଆହ୍ନିକଂ କଥଯାଯାସ ଶ୍ରୁତିଭିର୍ନ ଶ୍ରୁତଂ ହି ଯତ୍
ନନ୍ଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ଏମିତି ଉପଦେଶ କହିଲେ, ଯାହା ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଇତିo ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରାଦନାo ଭଗଵନ୍ନନ୍ଦସଂଵାଦେ ଚତୁଃ ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ମହାପୁରାଣ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଓ ନାରଦ ଭଗବାନ ନନ୍ଦ ସଂବାଦ ବିଷୟର ଚଉଠିଏ ଏବଂ ସତ୍ତରିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ପଞ୍ଚସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଶୃଣୁ ନନ୍ଦ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜ୍ଞାନଂ ଚ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ସୁଗୋପନୀଯଂ ଵେଦେଷୁ ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, ନନ୍ଦ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଜ୍ଞାନ କହିବି, ଯାହା ବେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ରହିଛି ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ।
ନ ଵିଶ୍ଵାସୋ ହି ନାରୀଷୁ ସଂତତଂ କୁଲଟାସୁ ଚ । ମୋକ୍ଷମାର୍ଗାର୍ଗଲାସ୍ଵେଵ ଭ୍ରମମାଯାସ୍ଵମୂଷୁ ଚ
ନାରୀମାନେ, ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ମହିଳାମାନେ, ମୋକ୍ଷ ପଥକୁ ଅଟକାଇଥିବା ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପରେ କେବେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ହରିଭକ୍ତେରସାଧ୍ଵୀନାଂ ଵିରୁଦ୍ଧାସୁ ଯୁତାସୁ ଚ । ବୀଜରୂପାସୁ ନାଶାନାଂ ପ୍ରମଦାସୁ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵର
ବ୍ରଜେଶ୍ୱର, ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ହରିଭକ୍ତିରେ ଅନିଷ୍ଠା, ବିପକ୍ଷୀ ଓ ନାଶର ମୂଳ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଶ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ।
ନିତ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ରାତ୍ରିଵାସୋ ଵିହାଯ ଚ । ଅଭୀଷ୍ଟଦେଵଂ ହୃତ୍ପଦ୍ମେ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରେ ଗୃରୁଂ ପରମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ରାତିର ଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି, ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ଓ ମୁଣ୍ଡର ଶିରା ଶିରୋଭାଗରେ ଆପଣଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।