ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଗୃହସ୍ଥୋଽହଂ ସଂନ୍ଯାସୀ ଚ ଵିଵେକିନାମ୍ । ସୁଦର୍ଶନଂ ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ କୁଶଲଂ ଚ ଶୁଭାଶିଷାମ୍
ଆଶ୍ରମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ, ବିବେକୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁଦର୍ଶନ, ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷତା।
ଏଶ୍ଵର୍ଯାଣାଂ ମହାଜ୍ଞାନଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଚ ସୁଖେଷ୍ଵହମ୍ । ମି (ଇ) ଷ୍ଟଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୀତିଦେଷୁ ଦାନେଷୁ ଚାଽଽତ୍ମଦାନକମ୍
ଶକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନ, ସୁଖମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଗ, ପ୍ରୀତି ଦେଇଥିବା କଥାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ଉଚ୍ଚାରଣ, ଦାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଦାନ।
ସଂଚଯେଷୁ ଧର୍ମକର୍ମ କର୍ମଣାଂ ଚ ମଦର୍ଚନମ୍ । କଠୋରେଷୁ ତପଶ୍ଚାହଂ ଫଲେଷୁ ମୋକ୍ଷ ଏଵ ଚ
ସଂଚୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ପୂଜା, କଠୋର ତପସ୍ୟାମାନେ ମୁଁ ତପ, ଫଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁକ୍ତି।
ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧିଷୁ ପ୍ରାକାମ୍ଯମହଂ କାଶୀପୁରୀଷୁ ଚ । ନଗରେଷୁ ତଥା କାଞ୍ଚୀ ସ ଦେଶୋ ଯତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକାମ୍ୟ, ସହରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କାଶୀ, ନଗରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କାଞ୍ଚୀ—ଯେଉଁଠାରେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ବସନ୍ତି।
ସର୍ଵାଧାରେଷୁ ସ୍ଥୂଲେଷୁ ଅହମେଵ ମହାନ୍ଵିରାଟ୍ । ପରମାଣୁରହଂ ଵିଶ୍ଵେ ମହାସୂକ୍ଷ୍ମେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ
ସମସ୍ତ ଆଧାର ଓ ଦୃଢ଼ ଜିନିଷମାନେ ମୁଁ ବଡ଼ ବିରାଟ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜିନିଷମାନେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମାଣୁ, ସଦା।
ଵୈଦ୍ଯାନାମଶ୍ଵିନୀପୁତ୍ରୌ ଜୌଷଧୀଷୁ ରସାଯନମ୍ । ଧନ୍ଵନ୍ତରୀର୍ମନ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵିଷାଦଃ କ୍ଷଯକାରିଣାମ୍
ଡ଼ାକ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରସାୟନ, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ, ନାଶକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିରାଶା।
ରାଗାଣାଂ ମେଘମଲ୍ଲାରଃ କାମୋଦସ୍ତତ୍ପ୍ରିଯାସୁ ଚ । ମତ୍ପାର୍ଷଦେଷୁ ଶ୍ରୀଦାମା ମଦ୍ଵନ୍ଵୁଷ୍ଵହମୁଦ୍ଧଵଃ
ରାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମେଘମଲ୍ଲାର, ସେଠାରେ ପ୍ରିୟମାନେ କାମୋଦ, ମୋର ପାର୍ଷଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀଦାମ, ମୋର ବନବାସୀମାନେ ଉଦ୍ଧବ।
ପଶୁଜନ୍ତୁଷୁ ଗୌଶ୍ଚହଂ ଚନ୍ଦନଂ କାନନେଷୁ ଚ । ତୀର୍ଥପୂତଶ୍ଚ ପୂତେଷୁ ନିଃଶଙ୍କେଷୁ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ, କାନନ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦନ, ପବିତ୍ରମାନେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ପବିତ୍ର, ନିର୍ଭୟମାନେ ବୈଷ୍ଣବ।
ନ ଵୈଷ୍ଣଵାତ୍ପରଃ ପ୍ରାଣୀ ମନ୍ମନ୍ତ୍ରୋପାସକଶ୍ଚ ଯଃ । ଵୃକ୍ଷେଷ୍ଵଙ୍କୁରରୂପୋଽହମାକାରଃ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ
ବୈଷ୍ଣବ ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅଂକୁର, ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ମୁଁ ସେଠାର ଆକୃତି।
ଅହଂ ଚ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ମଯି ସର୍ଵେ ଚ ସଂତତମ୍ । ଯଥା ଵୃକ୍ଷେ ଫଲାନ୍ଯେଵ ଫଲେଷୁ ଚାଙ୍କୁରସ୍ତରୋଃ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଛି, ସମସ୍ତେ ସଦା ମୋରେ ଅଛନ୍ତି—ଯେପରି ଗଛରେ ଫଳ ଥାଏ, ଏବଂ ଫଳରେ ଗଛର ଅଂକୁର ଥାଏ।
ସର୍ଵକାରଣରୂପୋଽହଂ ନ ଚ ମତ୍କାରଣଂ ପରମ୍ । ସର୍ଵେଶୀଽହଂ ନ ମେଽପୀଶୋ ହ୍ଯହଂ କାରଣକାରଣମ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ କାରଣର ଆକାର, ମୋ ପରେ ଆଉ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଲିକିନୀ, ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ମାଲିକ ନାହିଁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ କାରଣଙ୍କର ମୂଳ କାରଣ।
ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵବୀଜାନାଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ମନ୍ମାଯାମୋହିତଜନା ମାଂ ନ ଜାନନ୍ତି ପାପିନଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ବୀଜର ମୂଳ ବୋଲି କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋର ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିବା ଅପରାଧୀମାନେ ମୋତେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପାପଗ୍ରସ୍ତେନ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଧିନା ଵଞ୍ଚିତେନ ଚ । ସ୍ଵାତ୍ମାଽହଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ସ୍ଵାମ୍ଯହଂ ନାଦୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ପାପରେ ଆବୃତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା, ଭାଗ୍ୟରେ ଠକାଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ଯଦିଓ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା ଓ ସ୍ୱାମୀ, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋତେ ଆଦର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯତ୍ରାହଂ ଶକ୍ତଯସ୍ତତ୍ର କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଦଯସ୍ତଥା । ଗତେ ମଯି ତଥା ଯାନ୍ତି ନରଦେହେ (ଵେ) ଯଥାଽନୁଗାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଛି, ସେଠାରେ ମୋର ଶକ୍ତିମାନେ, ଭୋକ, ତରସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁସାରୀ ଦୁଃଖମାନେ ମଧ୍ୟ ଥାନ୍ତି; ମୁଁ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପଛରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ହେ ଵ୍ରଜେଶ ନନ୍ଦ ତାତ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵ୍ରଜଂ ଵ୍ରଜ । କଥଯସ୍ଵ ଚ ତାଂ ରାଧାଂ ଯଶୋଦାଂ ଜ୍ଞାନମେଵ ଚ
ହେ ବ୍ରଜର ରାଜା ନନ୍ଦ, ମୋ ପିତା, ଏହି ଜ୍ଞାନ ବୁଝିବା ପରେ ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ ଓ ରାଧା, ଯଶୋଦାଙ୍କୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ କହିଦିଅ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜ୍ଞାନଂ ଵ୍ରଜେଶଶ୍ଚ ଜଗାମ ସ୍ଵାନୁଗୈଃ ସହ । ଗତ୍ଵା ଚ କଥଯାମାସ ତେ ଦ୍ଵେ ଚ ଯୋଷିତାଂ ଵରେ
ଏହି ଜ୍ଞାନ ବୁଝି, ବ୍ରଜର ନାଥ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ବ୍ରଜକୁ ଗଲେ; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନନୀଙ୍କୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ କହିଦେଲେ।
ତେ ଚ ସର୍ଵେ ଜହଃ ଶୋକଂ ମହାଜ୍ଞାନେନ ନାରଦ । କୃଷ୍ଣୋ ଯଦ୍ଯପି ନିର୍ଲିପ୍ତୋ ମାଯେଶୋ ମାଯଯା ରତଃ
ହେ ନାରଦ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମହାଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; କୃଷ୍ଣ ଯଦିଓ ମାୟାର ମାଲିକ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ତଥାପି ସେ ମାୟାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ଯଶୋଦଯା ପ୍ରେରିତଶ୍ଚ ପୁନରାଗତ୍ଯ ମାଧଵମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମାନନ୍ଦଂ ନନ୍ଦଶ୍ଚ ନନ୍ଦନନ୍ଦନମ୍
ଯଶୋଦାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ନନ୍ଦ ପୁଣି ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସାମଵେଦୋକ୍ତସ୍ତୋତ୍ରେଣ କୃତେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା । ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ରୁରୋଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ପୁଅ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଏ ଦଢ଼ିଏ, ପୁରୁଣା ସମବେଦର ସ୍ତୁତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ରଚିଥିଲେ, ଗାଇଲେ ଓ ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ।
ଅଥ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଃ ପରମାନନ୍ଦଃ ପରିପୂର୍ଣତମଃ ପ୍ରଭୁଃ । ପରମାତ୍ମା ଚ ପରମୋ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରକଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତମ ପ୍ରଭୁ, ପରମାତ୍ମା ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ କୃପା କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭୁଵୋ ଭାରାଵତରଣୋ ନିର୍ଗୁଣଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । ପରାତ୍ପନସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷଵନ୍ଦିତଃ
ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରନ୍ତି, ଗୁଣ ଓ ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ, ପରମାତ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଶେଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ତୁଷ୍ଟୋ ନନ୍ଦସ୍ତଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ଜଗତ୍ପତିଃ । ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଗୋକୁଲାଚ୍ଚ ଵିରହଜ୍ଵରକାତରମ୍
ନନ୍ଦଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେ ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଗୋକୁଳରୁ ଆସୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ଗଚ୍ଛ ନନ୍ଦଵ୍ରଜଂ ନନ୍ଦ ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ଭ୍ରମଂ ଭୁଵି । ଶୃଣୁ ସତ୍ଯଂ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ଶୋକଗ୍ରନ୍ଥିନିକୃନ୍ତନମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ନନ୍ଦ, ବ୍ରଜକୁ ଯାଅ, ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ସତ୍ୟ ଓ ପରମ ଜ୍ଞାନ ଶୁଣ, ଯାହା ଶୋକର ଗଠିକୁ କାଟିଦିଏ।
ଵାଯୁଶ୍ଚ ଭୂମିରାକାଶୋ ଜଲଂ ତେଜଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମମ୍ । ଉକ୍ତଃ ଶ୍ରୁତିଗଣୈରେତୈଃ ପଞ୍ଚଭୂତୈଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ
ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ପାଣି ଓ ପଞ୍ଚମ ଅଗ୍ନି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସଦା ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ସର୍ଵୈଷାଂ ଦେହିନାଂ ତାତ ଦେହଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚଭୌତିକଃ । ମିଥ୍ଯାଭ୍ରମଃ କୃତ୍ରିମଶ୍ଚ ସ୍ଵପ୍ନଵନ୍ମାଯଯାଽନ୍ଵିତଃ
ହେ ବାପା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦେହ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତରୁ ଗଠିତ; ଏହା ମିଥ୍ୟା ଓ କୃତ୍ରିମ, ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ମାୟାରେ ଗଢ଼ା।
ଦେହଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସର୍ଵୈଷାଂ ପଞ୍ଚଭୂତାନି ନିତ୍ଯଶଃ । ମାଯାସଂକେତରୂପଂ ତଦଭିଜ୍ଞାନଂ ଭ୍ରମାତ୍ମକମ୍
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦେହ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଦେହ ମାୟାର ଚିହ୍ନ ଓ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ।
କୋ ଵା କସ୍ଯ ସୁନସ୍ତାତ କା ସ୍ତ୍ରୀ କସ୍ଯ ପତିସ୍ତୁ ଵା । କର୍ମଣା ଭ୍ରମଣଂ ଶଶ୍ଵତ୍ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂରିଜନ୍ମନି
ହେ ବାପା, କିଏ କାହାର ପୁଅ? କିଏ କାହାର ଜଣାନୀ, କିଏ କାହାର ସ୍ୱାମୀ? କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
କର୍ମଣା ଜାଯନ୍ତେ ଜନ୍ତୁଃ କର୍ମଣୈଵ ପ୍ରଲୀଯତେ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ଶୋକଂ କର୍ମଣା ଚ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି; ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଶୋକ—ସବୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
କେଷାଂ ଵା ଜନ୍ମ ସ୍ଵର୍ଗେଷୁ କେଷାଂ ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗୃହେ । କେଷାଂ ଵିପ୍ରେଷୁ କ୍ଷତ୍ରେଷୁ କେଷାଂ ଵା ବୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରଯୋଃ
କେହି କେହି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, କେହି କେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ, ଆଉ କେହି ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଅତିନୀଚେଷୁ କେଷାଂ ଵା କେଷାଂ କୃମିଷୁ ଵିଟ୍ସୁ ଚ । ପଶୁପକ୍ଷିଷୁ କେଷାଂ ଵା କେଷାଂ ଵା କ୍ଷୁଦ୍ରଜନ୍ତୁଷୁ
କେହି କେହି ବହୁତ ନିମ୍ନ ଜାତିରେ, କେହି କେହି କୀଟ ଓ ମଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। କେହି ପଶୁ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ, କେହି ଛୋଟ ଜନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।