ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ପିତରଂ ମାତରଂ ଵିଦ୍ଯାମନ୍ତ୍ରଦଂ ଗୁରୁମେଵ ଚ । ଯୋ ନ ପୁଷ୍ଣାତି ପୁରୁଷୋ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଚ ସୋଽଶୁଚିଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଜୀବନ ଭରି ବାପା, ମାଆ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଅଶୁଚି।
ସର୍ଵେଷାମପି ପୂଜ୍ଯାନାଂ ପିତା ଵନ୍ଦ୍ଯୋ ମହାନ୍ ଗୁରୁଃ । ପିତୁଃ ଶତଗୁଣୈର୍ମାତା ଗର୍ଭଧାରଣପୋଷଣାତ୍
ସମସ୍ତ ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାପା ମହାନ ଗୁରୁ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଗର୍ଭଧାରଣ ଓ ପୋଷଣ ପାଇଁ ମାଆ ବାପାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଉତ୍ତମ।
ମାତା ଚ ପୃଥିଵୀରୂପା ସର୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ହିରୈଷିଣୀ । ନାସ୍ତି ମାତୁଃ ପରୋ ବନ୍ଧୁଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତୀତଲେ
ମାଆ ପୃଥିବୀ ସମାନ ଓ ସମସ୍ତଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ; ପୃଥିବୀରେ ମାଆଠାରୁ ବଡ଼ ବନ୍ଧୁ କେହି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାମନ୍ତ୍ରପ୍ରଦଃ କତ୍ଯଂ ମାତୁଃ ପରତନୋ ଗୁରୁଃ । ନ ହି ତସ୍ମାତ୍ପରଃ କୌଽପି ଵନ୍ଦ୍ଯଃ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଵେଦତଃ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଥାଏ, ସେ ମାଆଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁ; ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠାରୁ ବଡ଼ ପୂଜ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋ ବଲଭଦ୍ରୋ ନନାମ ଚ । ମାତା ଚକାରତୌ କ୍ରୋଡେ ପିତା ଚ ସାଦରଂ ମୁନେ
ଏପରି କହି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ମାଆ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ବାପା ସ୍ନେହ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ମୁନି।
ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ପରମଂ ତୌ ଚ ଭୋଜଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ । ଵସୁର୍ଵସୁସମୂହଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦୌ ମୁଦା
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇଲେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ବସ୍ତୁ ଦେଲେ।
ଅଥ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମୋଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ସାନନ୍ଦଂ ନନ୍ଦଂ ତଂ ପିତରଂ ବଲଃ । ବୋଧଯାମାସ ଶୋକାର୍ତଂ ଦିଵ୍ଯୈରାଧ୍ଯାତ୍ମିକାଦିଭିଃ
ତାପରେ, ତିରେଶି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରାୟଣ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେବତା ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଶୋକ ଦୂର କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଉଚ୍ଚୈ ରୁଦନ୍ତଂ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ପୁତ୍ରଵିଚ୍ଚେଦକାତରମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠମିତ୍ଯୁଵାଚ ଜଗତ୍ପତିଃ
ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଓ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ବେଦନାରେ ଦେଖି, ଜଗତ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦେଇ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ନିବୋଧ ନନ୍ଦ ସାନନ୍ଦଂ ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ମୁଦଂ ଲଭ । ଜ୍ଞାନଂ ଗୃହାଣ ମଦ୍ଦତ୍ତଂ ଯଦ୍ଦତଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପୁରା
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ନନ୍ଦ, ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ସୁଖ ଲଭ; ମୁଁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଯାହା ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଚ ଶୋଷାଯ ଗଣେଶାଯେଶ୍ଵରାଯ ଚ । ଦିନେଶାଯ ମୁନୀଶାଯ ଯୋଗୀଶାଯ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖ ଶୋଷଣ ପାଇଁ, ଗଣେଶ, ଈଶ୍ୱର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁନି, ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ ଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା—
କଃକସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କସ୍ତାତଃ କା ମାତା କସ୍ଯଚିତ୍କୁତଃ। ଆଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ସଂସାରଂ ପରଂ ସ୍ଵକୃତକର୍ମଣା
କିଏ କାହାର ପୁଅ? କିଏ କାହାର ବାପା? କିଏ କାହାର ମାଆ ଏବଂ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି।
କର୍ମାନୁସାରାଜ୍ଜନ୍ତୁଶ୍ଚ ଜାଯତେ ସ୍ଥାନଭେଦତଃ । କର୍ମଣା କୋଽପି ଜନ୍ତୁଶ୍ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ନୃପସ୍ତ୍ରିଯାମ୍
ଜଣେ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; କର୍ମଫଳରୁ କେହି ଯୋଗୀ, କେହି ରାଜା, କେହି ଜଣେ ଜନନୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜାପତ୍ନ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵୈଶ୍ଯାଯାଂ ଶୂଦ୍ରଯୋନିଷୁ । ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ କଶ୍ଚିଚ୍ଚ କଶ୍ଚିତ୍ପଶ୍ଵାଦିଯୋନିଷୁ
କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଝିଅ ଗର୍ଭରୁ, କେହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଘରେ, କେହି ବ୍ୟବସାୟୀ ଘରେ, କେହି ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ, କେହି ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଜନ୍ମରେ ଆସନ୍ତି।
ମମୈଵ ମାଯଯା ସର୍ଵେ ସାନନ୍ଦା ଵିଷଯେଷୁ ଚ । ଦେହତ୍ଯାମେ ଵିଷଣ୍ଣାଶ୍ଚ ଵିଚ୍ଛେଦେ ବାନ୍ଧଵସ୍ଯ ଚ
ମୋର ମାୟାରେ ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦେହ ଛାଡିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ବାନ୍ଧବ ଛୁଟିଯିବାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପ୍ରଜାଭୂମିଧନାଦୀନାଂ ଵିଚ୍ଛେଦୋ ମରଣାଧିକଃ । ନିତ୍ଯଂ ଭଵତି ମୂଢଶ୍ଚ ନ ଚ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଛୁଚା ଯୁତଃ
ସନ୍ତାନ, ଜମି, ଧନ ଓ ଏହିପରି ବିଚ୍ଛେଦ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବଡ଼; ଅଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ଶୋକ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ମନେ ଦୁଃଖ ନଥାଏ।
ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ମଦ୍ଯାଜୀ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ମନ୍ମନ୍ତ୍ରୋପାସକଶ୍ଚୈଵ ମତ୍ସେଵାନିରତଃ ଶୁଚିଃ
ଯେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ, ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛି, ମୋର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ମୋର ସେବାରେ ନିରତ ଓ ପବିତ୍ର—
ମଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାତି ଵାତୋଽଯଂ ରଵିର୍ଭାତି ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଭାତି ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ କାଲଭେଦେ ଚ ଵର୍ଷତି
ମୋର ଭୟରେ ବାୟୁ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକିତ ହୁଅନ୍ତି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷା ହୁଏ।
ଵହ୍ନିର୍ଵହତି ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ଚରତ୍ଯେଵ ହି ଜନ୍ତୁଷୁ । ବିଭର୍ତି ଵୃକ୍ଷଃ କାଲେନ ପୁଷ୍ପାପି ଚ ଫଲାନି ଚ
ଅଗ୍ନି ଜଳେଇଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ, ଗଛ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧରେ।
ନିରାଧାରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵାଯ୍ଵାଧାରଶ୍ଚ କଚ୍ଚିପଃ । ଶେଷଶ୍ଚ କଚ୍ଛପାଧାରଃ ଶେଷାଧାରଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ
ବାୟୁର କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ, କଛୁଆ ବାୟୁକୁ ଧରିଥାଏ, ଶେଷ ନାଗ କଛୁଆକୁ ଧରିଥାଏ, ଶେଷ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ତଦାଧାରାଶ୍ଚ ପାତାଲାଃ ସପ୍ତ ଏଵ ହି ପଙ୍କ୍ତିତଃ । ନିଶ୍ଚଲଂ ଚ ଜଲଂ ତସ୍ମାଜ୍ଜଲସ୍ଥା ଚ ଵସୁଂଧରା
ସେହି ଆଧାରରେ ସପ୍ତ ପାତାଳ ଅଛି; ତାହାପରେ ଜଳ ଅଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେଇ ଜଳ ଉପରେ ପୃଥିବୀ ଅଛି।
ସପ୍ତସ୍ଵର୍ଗ ଧରାଧାରଂ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକଂ ଗ୍ରହାଶ୍ରଯମ୍ । ନିରାଧାରଶ୍ଚ ଵୈକୁଣ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେମ୍ଯଃ ପରୋ ଵରଃ
ସପ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଭରସା କରିଛି, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଚକ୍ର ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ବିନା ଆଧାର ରହିଛି ବୈକୁଣ୍ଠ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉପରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ।
ତତ୍ପରଶ୍ଚାପି ଗୋଲୋକଃ ପଞ୍ଚାଶତ୍କୋ ଟିଯୋଜନାତ୍ । ଊର୍ଧ୍ଵ ନିରାଶ୍ରଯଶ୍ଚାପି ରତ୍ନସାରଵିନିର୍ମିତଃ
ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଅଛି ଗୋଲୋକ, ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ଯୋଜନା ଉପରେ, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ମୂଲ୍ୟହୀନ ମଣିର ସାରରେ ତିଆରି।
ସପ୍ତଦ୍ଵାରଃ ସପ୍ତସାରଃ ପରିଖାସପ୍ତସଂଯୁତଃ । ଲକ୍ଷପ୍ରାକାରଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ନଦ୍ଯା ଵିରଜଯା ଯୁତଃ
ସେଠାରେ ସାତଟି ଦ୍ୱାର, ସାତଟି ସାର, ସାତଟି ଖାଳି ଘେରା, ଲକ୍ଷ ଦେଉଳ ଓ ଭିରଜା ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ଵେଷ୍ଟିତୋ ରତ୍ନଶୈଲେନ ଶତଶୃଙ୍ଗେଣ ଚାରୁଣା । ଯୋଜନାଯୁତମାନଂ ଚ ଯସ୍ଯୈକଂ ଶୃଙ୍ଗମୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ଏହା ମଣିର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଶତ ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼; ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଶୃଙ୍ଗ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଶତକୋଟିଯୋଜନଶ୍ଚ ଶୈଲ ଉଚ୍ଛ୍ରିତ ଏଵ ଚ । ଦୈର୍ଧ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଶତଗୁଣଂ ପ୍ରସ୍ଥଂ ଚ ଲକ୍ଷଯୋଜନମ୍
ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତା ଶତ କୋଟି ଯୋଜନା, ତାହାର ଲମ୍ବ ଏହାର ଶତଗୁଣ, ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା।
ଯୋଜନାଯୁତଵିସ୍ତୀର୍ଣସ୍ତତ୍ରୈଵ ରାସମଣ୍ଡଲଃ । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣୋ ଵର୍ତୁଲଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବଵତୁ
ସେଠାରେ ରାସ ମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା, ଅମୂଲ୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି, ଚନ୍ଦ୍ରବଦଳ ଗୋଲାକାର।
ପାରିଜାତଵନେନୈଵ ପୁଷ୍ପିତେନ ଚ ଵେଵ୍ଟିତଃ । କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସହସ୍ରେଣ ପୁଷ୍ପୋଦ୍ଯାନଶତେନ ଚ
ଏହା ପାରିଜାତ ଫୁଲ ଜଙ୍ଗଲ, ହଜାର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଶତ ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ନାନାଵିଧୈଃ ପୁଷ୍ପଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପିତେନ ଚ ଚାରୁଣା । ତ୍ରିକୋଟିରତ୍ନଭଵନୋ ଗୋପୀଲକ୍ଷୈଶ୍ଚ ରକ୍ଷିତଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଗଛ ଫୁଲିଥିବାରେ ଶୋଭିତ, ତିନି କୋଟି ମଣିମାଳିକା ଗୃହ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଗୋପୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ରତ୍ନପ୍ରଦୀପଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ରତ୍ନତଲ୍ପସମନ୍ଵିତଃ । ନାନାଭୋଗସମାଯୁକ୍ତୋ ସଧୁଵାପୀଶତୈର୍ଵୃତଃ
ମଣିର ଦୀପ ଓ ମଣିର ଶୟନ ଉପରେ ଶୋଭା ପାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରସ ଭୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶତ-ଶତ ଶୁଭ୍ର ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିବା ଏହି ଗୃହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ।
ପୀଯୂଷଵାପୀଯୁକ୍ତଶ୍ଚ କାମଭୋଗସମନ୍ଵିତଃ । ଗୋଲୋକଗୃହସଂଖ୍ଯାନଵର୍ଣନେ ଵା ଵିଶାରଦଃ
ଅମୃତର ପୋଖରୀ ଓ ଚାହିଦା ଭୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୋଲୋକର ଅନେକ ଗୃହର ବର୍ଣ୍ନନାରେ ପାରଙ୍ଗତ।