ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତମସଂଖ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵମେଵ ଚ । ସର୍ଵଂ ଚରାଚରାଧାରଂ ଯଃ ସୃଜତ୍ଯେଵ ଲୀଲଯା
ଯିଏ ଖେଳେ ଖେଳେ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଘାସପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଚରାଚରର ଆଧାର—
ବ୍ରହ୍ମେଶଶେଷଧର୍ମାଶ୍ଚ ଦିନେଶଶ୍ଚ ଗଣେଶ୍ଵରଃ । ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଵର୍ଗୋ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଧ୍ଯାଯତେ ଯମହର୍ନିଶମ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଶେଷ, ଧର୍ମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଣେଶ, ମହାମୁନିମାନେ ଓ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସେଠିକୁ ଦିନ ରାତି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଵେଦାଃ ସ୍ତୁପନ୍ତି ଯଂ କୃଷ୍ଣଂ ସ୍ତୌତି ଭୀତା ସରସ୍ଵତୀ । ସ୍ତୌତି ଯଂ ପ୍ରକୃତିର୍ହୃଷ୍ଟା ପ୍ରାକୃତଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍
ବେଦମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସରସ୍ବତୀ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ପ୍ରକୃତି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ସେହି କୃଷ୍ଣ ପ୍ରକୃତି ଠାରୁ ବଡ଼, ସମସ୍ତ ଦିନର ମୂଳ କାରଣ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯଂ ନିରୀହଂ ଚ ନିର୍ଗୁଣଂ ଚ ନିରଞ୍ଜନମ୍ । ପରାତ୍ପରତରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗଢ଼ା, କୌଣସି ଆସା ନାହିଁ, ଗୁଣରୁ ଦୂର, ନିର୍ମଳ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଉପର, ପରମ ଆତ୍ମା, ପରମେଶ୍ୱର।
ନିତ୍ଯଂ ଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହମ୍ । ନିତ୍ଯାନନ୍ଦଂ ଚ ନିତ୍ଯଂ ଚ ନିତ୍ଯମକ୍ଷରଵିଗ୍ରହମ୍
ସେ ସଦା ଜ୍ୟୋତିର ଆକାର, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିବାର ଦେହ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ, ନିତ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ଦେହ।
ସୋଽଵତୀର୍ଣୋଂ ହି ଭଗଵାନ୍ଭାରାଵତରଣାଯ ଚ । ଗୋପାଲବାଲଵେଷଶ୍ଚ ମାଯେଶୋ ମାଯଯା ପ୍ରଭୁଃ
ସେହି ପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଗୋପାଳ ଶିଶୁ ଭାବେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି, ମାୟାର ମାଲିକ, ମାୟାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସ ଯଂ ହନ୍ତି ଚ ସର୍ଵେଶୋ ରକ୍ଷିତା ତସ୍ଯ କଃ ପୁମାନ୍ । ସ ଯଂ ରକ୍ଷତି ସର୍ଵାତ୍ମା ତସ୍ଯ ହନ୍ତା ନ କୋଽପି ଚ
ଯାହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କେହି ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଶ୍ଚ ଵିରରାମ ମହାମୁନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯାମାସ ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଂ ଧନଂ ଦଦୌ
ଏପରି କହି ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ କଲେ।
ଭଗଵାନପି ସର୍ଵାତ୍ମା ଜଗାମ ପିତୁରନ୍ତିକମ୍ । ଛିତ୍ତଵା ଚ ଲୋହନିଗଡଂ ତଯୋର୍ମୋକ୍ଷଂ ଚକାର ସଃ
ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଲୋହା ଶୃଙ୍ଖଳ ଭାଙ୍ଗି, ଉଭୟଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ନନାମ ଦଣ୍ଡଵଦ୍ଭମୌ ମାତରଂ ପିତରଂ ତଥା । ତୁଷ୍ଟାଵ ଭକ୍ତ୍ତଯା ଦେଵେଶୋ ଭକ୍ତିନମ୍ରାତ୍ମକଂଧରଃ
ସେ ଭୂମିରେ ଶିର ଛୁଇଁ ମାଆ ଓ ବାପାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୃଦୟ ଧାରଣ କଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ପିତରଂ ମାତରଂ ଵିଦ୍ଯାମନ୍ତ୍ରଦଂ ଗୁରୁମେଵ ଚ । ଯୋ ନ ପୁଷ୍ଣାତି ପୁରୁଷୋ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଚ ସୋଽଶୁଚିଃ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଜୀବନ ଭରି ବାପା, ମାଆ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଅଶୁଚି।
ସର୍ଵେଷାମପି ପୂଜ୍ଯାନାଂ ପିତା ଵନ୍ଦ୍ଯୋ ମହାନ୍ ଗୁରୁଃ । ପିତୁଃ ଶତଗୁଣୈର୍ମାତା ଗର୍ଭଧାରଣପୋଷଣାତ୍
ସମସ୍ତ ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାପା ମହାନ ଗୁରୁ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଗର୍ଭଧାରଣ ଓ ପୋଷଣ ପାଇଁ ମାଆ ବାପାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଉତ୍ତମ।
ମାତା ଚ ପୃଥିଵୀରୂପା ସର୍ଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ହିରୈଷିଣୀ । ନାସ୍ତି ମାତୁଃ ପରୋ ବନ୍ଧୁଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଜଗତୀତଲେ
ମାଆ ପୃଥିବୀ ସମାନ ଓ ସମସ୍ତଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ; ପୃଥିବୀରେ ମାଆଠାରୁ ବଡ଼ ବନ୍ଧୁ କେହି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାମନ୍ତ୍ରପ୍ରଦଃ କତ୍ଯଂ ମାତୁଃ ପରତନୋ ଗୁରୁଃ । ନ ହି ତସ୍ମାତ୍ପରଃ କୌଽପି ଵନ୍ଦ୍ଯଃ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଵେଦତଃ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଥାଏ, ସେ ମାଆଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁରୁ; ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠାରୁ ବଡ଼ ପୂଜ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋ ବଲଭଦ୍ରୋ ନନାମ ଚ । ମାତା ଚକାରତୌ କ୍ରୋଡେ ପିତା ଚ ସାଦରଂ ମୁନେ
ଏପରି କହି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ମାଆ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ବାପା ସ୍ନେହ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ମୁନି।
ମିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ପରମଂ ତୌ ଚ ଭୋଜଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ । ଵସୁର୍ଵସୁସମୂହଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଦଦୌ ମୁଦା
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇଲେ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ବସ୍ତୁ ଦେଲେ।
ଅଥ ତ୍ରିସପ୍ତତିତମୋଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ସାନନ୍ଦଂ ନନ୍ଦଂ ତଂ ପିତରଂ ବଲଃ । ବୋଧଯାମାସ ଶୋକାର୍ତଂ ଦିଵ୍ଯୈରାଧ୍ଯାତ୍ମିକାଦିଭିଃ
ତାପରେ, ତିରେଶି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରାୟଣ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେବତା ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଶୋକ ଦୂର କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଉଚ୍ଚୈ ରୁଦନ୍ତଂ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ପୁତ୍ରଵିଚ୍ଚେଦକାତରମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ମଣିଶ୍ରେଷ୍ଠମିତ୍ଯୁଵାଚ ଜଗତ୍ପତିଃ
ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଓ ପୁଅ ବିୟୋଗରେ ବେଦନାରେ ଦେଖି, ଜଗତ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦେଇ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ ନିବୋଧ ନନ୍ଦ ସାନନ୍ଦଂ ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ମୁଦଂ ଲଭ । ଜ୍ଞାନଂ ଗୃହାଣ ମଦ୍ଦତ୍ତଂ ଯଦ୍ଦତଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପୁରା
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ନନ୍ଦ, ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ସୁଖ ଲଭ; ମୁଁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଯାହା ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର।
ଯଦ୍ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଚ ଶୋଷାଯ ଗଣେଶାଯେଶ୍ଵରାଯ ଚ । ଦିନେଶାଯ ମୁନୀଶାଯ ଯୋଗୀଶାଯ ଚ ପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖ ଶୋଷଣ ପାଇଁ, ଗଣେଶ, ଈଶ୍ୱର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁନି, ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ ଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା—
କଃକସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କସ୍ତାତଃ କା ମାତା କସ୍ଯଚିତ୍କୁତଃ। ଆଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ସଂସାରଂ ପରଂ ସ୍ଵକୃତକର୍ମଣା
କିଏ କାହାର ପୁଅ? କିଏ କାହାର ବାପା? କିଏ କାହାର ମାଆ ଏବଂ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି।
କର୍ମାନୁସାରାଜ୍ଜନ୍ତୁଶ୍ଚ ଜାଯତେ ସ୍ଥାନଭେଦତଃ । କର୍ମଣା କୋଽପି ଜନ୍ତୁଶ୍ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ନୃପସ୍ତ୍ରିଯାମ୍
ଜଣେ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; କର୍ମଫଳରୁ କେହି ଯୋଗୀ, କେହି ରାଜା, କେହି ଜଣେ ଜନନୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଦ୍ଵିଜାପତ୍ନ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵୈଶ୍ଯାଯାଂ ଶୂଦ୍ରଯୋନିଷୁ । ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ କଶ୍ଚିଚ୍ଚ କଶ୍ଚିତ୍ପଶ୍ଵାଦିଯୋନିଷୁ
କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଝିଅ ଗର୍ଭରୁ, କେହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଘରେ, କେହି ବ୍ୟବସାୟୀ ଘରେ, କେହି ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ, କେହି ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ଜନ୍ମରେ ଆସନ୍ତି।
ମମୈଵ ମାଯଯା ସର୍ଵେ ସାନନ୍ଦା ଵିଷଯେଷୁ ଚ । ଦେହତ୍ଯାମେ ଵିଷଣ୍ଣାଶ୍ଚ ଵିଚ୍ଛେଦେ ବାନ୍ଧଵସ୍ଯ ଚ
ମୋର ମାୟାରେ ସମସ୍ତେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦେହ ଛାଡିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ବାନ୍ଧବ ଛୁଟିଯିବାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପ୍ରଜାଭୂମିଧନାଦୀନାଂ ଵିଚ୍ଛେଦୋ ମରଣାଧିକଃ । ନିତ୍ଯଂ ଭଵତି ମୂଢଶ୍ଚ ନ ଚ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଛୁଚା ଯୁତଃ
ସନ୍ତାନ, ଜମି, ଧନ ଓ ଏହିପରି ବିଚ୍ଛେଦ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ବଡ଼; ଅଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ଶୋକ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ମନେ ଦୁଃଖ ନଥାଏ।
ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ମଦ୍ଯାଜୀ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ମନ୍ମନ୍ତ୍ରୋପାସକଶ୍ଚୈଵ ମତ୍ସେଵାନିରତଃ ଶୁଚିଃ
ଯେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ, ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛି, ମୋର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ମୋର ସେବାରେ ନିରତ ଓ ପବିତ୍ର—
ମଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାତି ଵାତୋଽଯଂ ରଵିର୍ଭାତି ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଭାତି ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ କାଲଭେଦେ ଚ ଵର୍ଷତି
ମୋର ଭୟରେ ବାୟୁ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକିତ ହୁଅନ୍ତି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷା ହୁଏ।
ଵହ୍ନିର୍ଵହତି ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ଚରତ୍ଯେଵ ହି ଜନ୍ତୁଷୁ । ବିଭର୍ତି ଵୃକ୍ଷଃ କାଲେନ ପୁଷ୍ପାପି ଚ ଫଲାନି ଚ
ଅଗ୍ନି ଜଳେଇଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ, ଗଛ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧରେ।
ନିରାଧାରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵାଯ୍ଵାଧାରଶ୍ଚ କଚ୍ଚିପଃ । ଶେଷଶ୍ଚ କଚ୍ଛପାଧାରଃ ଶେଷାଧାରଶ୍ଚ ପର୍ଵତଃ
ବାୟୁର କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ, କଛୁଆ ବାୟୁକୁ ଧରିଥାଏ, ଶେଷ ନାଗ କଛୁଆକୁ ଧରିଥାଏ, ଶେଷ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ତଦାଧାରାଶ୍ଚ ପାତାଲାଃ ସପ୍ତ ଏଵ ହି ପଙ୍କ୍ତିତଃ । ନିଶ୍ଚଲଂ ଚ ଜଲଂ ତସ୍ମାଜ୍ଜଲସ୍ଥା ଚ ଵସୁଂଧରା
ସେହି ଆଧାରରେ ସପ୍ତ ପାତାଳ ଅଛି; ତାହାପରେ ଜଳ ଅଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେଇ ଜଳ ଉପରେ ପୃଥିବୀ ଅଛି।