ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିଃ କ୍ଷମା ଲଜ୍ଜା କ୍ଷୁଧା ତୃଷ୍ଣା ପରା ଦଯା । ନିଦ୍ରା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ତନ୍ଦ୍ରା ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛା ଚ ସଂନତିଃ କ୍ରିଯା
ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ପୋଷଣ, କ୍ଷମା, ଲଜ୍ଜା, ଭୋକ, ପିଆସ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୟା, ଘୁମ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଅଳସ, ଅଚେତନ, ନମ୍ରତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ—
ମୂର୍ତିରୂପା ଭକ୍ତିରୂପା ଦେହିନାଂ ଦେହରୂପିଣୀ । ମମାଽଽଧାରା ସଦା ତ୍ଵଂ ଚ ତଵାଽତ୍ମାଽହଂ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ସବୁ ଦେହର ଆକାର ନେଇ, ଭକ୍ତିର ଆକାର ଭାବେ ଦେହୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି; ତୁମେ ସଦା ମୋର ଆଧାର, ମୁଁ ତୁମର ଆତ୍ମା—ଏଭଳି ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏକାପର ଆଧାର।
ଯଥା ତ୍ଵଂ ଚ ତଥାଽହଂ ଚ ସମୌ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷୌ । ନ ହି ସୃଷ୍ଟିର୍ଭଵେଦ୍ଦେଵି ଦ୍ଵଯୋରେକତରଂ ଵିନା
ତୁମେ ଯେପରି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏପରି; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ। ଦେବୀ, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ନଥିଲେ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରମାତ୍ମା ଚ ରାଧାଂ ପ୍ରାଣାଧିକାଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । କୃତ୍ଵା ଵକ୍ଷସି ସୁପ୍ରୀତୋ ବୋଧଯାମାସ ନାରଦ
ଏଭଳି କହି, ପରମାତ୍ମା ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ରାଧାକୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ନାରଦଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ସ ଚ କୀଡାନିଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ବଭୂଵ ରତ୍ନମନ୍ଦିରେ । ତଥା ଚ ରାଧାଯା ସାର୍ଧଂ କାମୁକ୍ଯା ସହ କାମୁକଃ
ସେ ରତ୍ନମଣ୍ଡିରରେ ଖେଳା କରୁଥିଲେ, ରାଧା ସହ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ଏକାଠି ରହିଥିଲେ।
ଅଥାଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ କୃତ୍ଵା କ୍ରୀଡାଂ ସମୁତ୍ଥାଯ ପୁଷ୍ପତଲ୍ପାତ୍ପୁରାତନଃ । ନିଦ୍ରିତାଂ ପ୍ରାଣସଦୃଶୀଂ ବୋଧଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଖେଳା କରି, ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଇଥିବା ପୁରାତନ ଜଣେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣସମ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ରାଧାକୁ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜାଗାଇଲେ।
ଵସ୍ତ୍ରାଞ୍ଚଲେନ ସଂସ୍କୃତ୍ଯ କୃତ୍ଵା ତନ୍ନିର୍ମଲଂ ମୁଖମ୍ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଶାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତାଂ ଚ ମଧୁସୂଦନଃ
ବସ୍ତ୍ରର କୋଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ମୁହଁ ସଜାଇ, ମଧୁସୂଦନ ଶାନ୍ତ ଓ ମଧୁର କଥା ଶାନ୍ତ ରାଧାକୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଅଯି ତିଷ୍ଠକ୍ଷଣଂ ରାଧେ ରାସେଶ୍ଵରି ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଵ୍ରଜ ବୃନ୍ଦାଵନଂ ଵାଽପି ଵ୍ରଜଂ ଵ୍ରଜ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵରି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ରାଧେ, ରାସର ରାଣୀ, ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ; ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଯାଅ, ଯାଅ, ବ୍ରଜର ରାଣୀ।
ରାସାଧିଷ୍ଠାତୃତେଵି ତ୍ଵଂ ରାସଂ ରାସେ କୁରୁ କ୍ଷଣମ୍ । ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଯଥା ସନ୍ତି ସର୍ଵତ୍ର ଗ୍ରାମଦେଵତାଃ
ରାସର ଦେବୀ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରାସ କର; ଯେପରି ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ଗ୍ରାମଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ପ୍ରିଯାରଲିନିଵହୈଃ ସାର୍ଧଂ କ୍ଷଣଂ ଚନ୍ଦନକାନନମ୍ । କ୍ଷଣଂ ଵା ଚମ୍ପକଵନଂ ଘଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ ସୁନ୍ଦରି
ପ୍ରିୟ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚନ୍ଦନବନକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ଚମ୍ପକବନକୁ ଯାଅ, କିମ୍ବା ଚାହିଁଲେ ଏଠି ରୁହ, ସୁନ୍ଦରୀ।
କ୍ଷଣଂ ଗୃହଂ ଚ ଯାସ୍ଯାମି ଵିଶିଷ୍ଟଂ କାର୍ଯମସ୍ତି ମେ । ଵିଦାଯଂ ଦେହି ମେ ପ୍ରୀତ୍ଯା କ୍ଷଣଂ ମାଂ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭେ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଘରକୁ ଯିବି; ମୋତେ ବିଶେଷ କାମ ଅଛି। ପ୍ରେମରେ ମୋତେ ବିଦାୟ ଦିଅ, ପ୍ରାଣପ୍ରିୟା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ।
ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵୀ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ତ୍ଵଯି ସନ୍ତି ମେ । ପ୍ରାଣୀ ଵିହାଯ ପ୍ରଣାଂଶ୍ଚ କୁତ୍ର ସ୍ଥାତୁଂ କ୍ଷମଃ ପ୍ରିଯେ
ପ୍ରାଣର ଦେବୀ ତୁମେ, ମୋର ପ୍ରାଣ ତୁମେ; ପ୍ରାଣ ଛାଡି ଜଣେ କିପରି ଅନ୍ୟଠାରେ ରୁହିପାରିବ, ପ୍ରିୟା?
ତ୍ଵଯି ମେ ମାନସଂ ଶଶ୍ଵତ୍ତଵଂ ମେ ସଂସାରଵାସନା । ତ୍ଵତ୍ତୋ ମମ ପ୍ରିଯା ନାସ୍ତି ତ୍ଵମେଵ ଶଂକରାତ୍ପ୍ରିଯା
ମୋର ମନ ସଦା ତୁମେ ଉପରେ, ମୋର ସଂସାର ଆଶା ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ମୋତେ ତୁମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ପ୍ରିୟ ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ଶଙ୍କରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ପ୍ରାଣା ମେ ଶଂକରଃ ସତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରାଣାଧିକା ସତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଗନ୍ତୁସୁଦ୍ଯତଃ
ଶଙ୍କର ମୋର ପ୍ରାଣ, ତୁମେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅକ୍ରୂରାଗମନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵସାଧନଃ । ଆତ୍ମା ପାତା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵୋପକାରକାରକଃ
ଅକୃରର ଆଗମନ ଜାଣି, ସବୁଜଣା, ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ, ସବୁଙ୍କର ଆତ୍ମା ଓ ରକ୍ଷକ, ସବୁ ଉପକାର କରୁଥିବା ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମେଵ ଗଚ୍ଛନ୍ତମୁତ୍ସୁକଂ ଭିନ୍ନମାନସମ୍ । ଉଵାଚ ରାଧିକା ଦେଵୀ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ତାଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା, ଉତ୍ସୁକ ଓ ଭିନ୍ନମନ ଦେଖି, ରାଧିକା ଦେବୀ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ କହିଲେ।
ରାଧିକୋଵାଚ ହେ ନାଥ ରମଣପ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ପ୍ରେଯସାଂ ମମ । ହେ କୃଷ୍ଣ ହେ ରମାନାଥ ଵ୍ରଜେଶ ମା ଦ୍ରଜ ଵ୍ରଜମ୍
ରାଧିକା କହିଲେ: ନାଥ, ରମଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମୋର ପ୍ରିୟତମ, କୃଷ୍ଣ, ରମାନାଥ, ବ୍ରଜର ରାଜା, ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଯାଅନା।
ଅଧୁନା ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାଣନାଥ ପଶ୍ଯାମି ଭିନ୍ନମାନସମ୍ । ଗତେ ତ୍ଵଯି ମମ ପ୍ରେମ ଗତଂ ସୌଭାଗ୍ଯମେଵ ଚ
ଏବେ, ପ୍ରାଣନାଥ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭିନ୍ନମନ ଦେଖୁଛି; ତୁମେ ଯିବା ସମୟରେ, ମୋର ପ୍ରେମ ଓ ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯିବ।
କ୍ଵ ଯାସି ମାଂ ଵିନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଗମ୍ଭୀରେ ଶୋକସାଗରେ । ଵିରହଵ୍ଯାକୁଲାଂ ଦୀନାଂ ତ୍ଵଯ୍ଯେଵ ଶରଣାଗତାମ୍
ମୋତେ ଏହି ଗଭୀର ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଛାଡି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ବିରହରେ ବିପନ୍ନ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ତୁମେ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କେହି ନାଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ଛାଡି ଯିବା କିପରି ହେବ?
ନ ଯାସ୍ଯାମି ପୁନର୍ଗେହଂ ଯାସ୍ଯାମି କାନନାନ୍ତରମ୍ । କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣେତି କୃଷ୍ଣେତି ଗାଯଂ ଗାଯଂ ଦିଵାନିଶମ୍
ମୁଁ ପୁଣି ଘରକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଯିବି, ଦିନ ରାତି 'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଗାଇ ଚାଲିବି।
ନ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯଥଵାଽରଣ୍ଯଂ ଯାସ୍ଯାମି କାମସାଗରେ । ତତ୍ର ତ୍ଵତ୍କାମନାଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ କଲେଵରମ୍
ନହେଲେ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ଆମ୍ବେ ଆଶାର ସାଗରକୁ ଯିବି; ସେଠାରେ ତୁମ ପ୍ରେମ ଭାବରେ ରହି, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡିଦେବି।
ଯଥାଽଽକାଶୋ ଯଥାଽଽତ୍ମା ଚ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଥା ରଵିଃ । ତଥା ତ୍ଵଂ ଯାସି ମତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ନିବଦ୍ଧୋ ଵସନାଞ୍ଚଲେ
ଯେପରି ଆକାଶ, ଆତ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସବୁବେଳେ ରହନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ, ମୋ ଶାଢ଼ିର କୋଣକୁ ଧରି ରହିଛ।
ଅଧୁନା ଯାସି ନୈରାଶ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମେ ଦୀନଵତ୍ସଲ । ନ ଯୁକ୍ତଂ ହି ପରିତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଦୀନାଂ ମାଂ ଶରଣାଗତାମ୍
ଏବେ ତୁମେ ନିରାଶାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛ, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା ତୁମେ; ମୋତେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ଶରଣାଗତକୁ ଛାଡି ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଯତ୍ପାଦପଦ୍ମଂ ଧଯାଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ । ତ୍ଵାଂ ମାଯଯା ଗୋପଵେଷଂ କଥଂ ଜାନାମି ମତ୍ସରୀ
ଯାହାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ତୁମେ ଗୋପାଳ ରୂପେ ମୋ ପାଖରେ ଥିଲେ, ତୁମ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, କିପରି ଚିହ୍ନିପାରିବି?
କୃତଂ ଯଦ୍ଦେଵ ଦୁର୍ନୀତମପରାଧସହସ୍ରକମ୍ । ଯଦୁକ୍ତଂ ପତିଭାଵେନ ଚାଭିମାନେନ ତତ୍କ୍ଷମ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ନୀତି କିମ୍ବା ଅନେକ ଅପରାଧ କରିଛି, ଏବଂ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଅଭିମାନରେ କିଛି କହିଥିଲି, ସେସବୁକୁ ମାନ୍ୟ କର।
ଚୂର୍ଣୋଭୂତଶ୍ଚ ମଦ୍ଗର୍ଵୋ ଦୂରୀଭୂତୋ ମନୋରଥଃ । ଵିଜ୍ଞାତୁମାତ୍ମସୌଭାଗ୍ଯଂ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ତେ
ମୋର ଗର୍ବ ଧୂଳିସମ ହୋଇଯାଇଛି, ଇଚ୍ଛାମନ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛି; ଏବେ ମୋର ଭାଗ୍ୟ ଜାଣିଛି, ତୁମକୁ ଆଉ କଣ କହିପାରିବି?
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗର୍ଗମୁଖଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୋହିତା ତଵ ମାଯଯା । ତ୍ଵାଂ ଚ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ପ୍ରେମ୍ଣା ଵା ଭକ୍ତିପାଶତଃ
ଗର୍ଗଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି ଏବଂ ଜାଣି, ତୁମ ମାୟାରେ ମୁଁ ମୁହଁ ହୋଇଯାଇଛି; ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତିର ବନ୍ଧନରେ, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ କିଛି କହିପାରୁନି।
ଯାସି ଚେନ୍ମାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସକଲଙ୍କୋ ଭଵିଷ୍ଯସି । ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରପୌତ୍ରା ନଶ୍ଯନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମମୋପାନଲେନ ଚ
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡି ଯିବ, ତେବେ ତୁମ ଉପରେ ଦୋଷ ଲାଗିବ; ତୁମ ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ।
କ୍ଷଣଂ ଯୁଗଶତଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଵିନା ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭମ୍ । କଥଂ ଶତାବ୍ଦଂ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବିଭର୍ମି ଜୀଵନଂ ପ୍ରଭୀ
ତୁମେ ଛାଡି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଭଳି ଲାଗେ; ଏହିପରି ତୁମକୁ ହରାଇ, ମୁଁ କିପରି ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ଧାରିପାରିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଧିକା ମୋପାତ୍ପପାତ ଧରଣୀତଲେ । ମୂର୍ଚ୍ଛଂ ସଂପ୍ରାପ ସହସା ଜହାର ଚେତନାଂ ମୁନେ
ଏପରି କହି, ରାଧିକା ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେ ତୁରନ୍ତ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ, ହେ ମୁନି।