ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକୋ ମହାଯୋଗୋ ନ ଜ୍ଞାତୋ ଯୋଗିନାମଵି । ସ ଚ ନାନାପ୍ରକାରଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏହି ଆତ୍ମିକ ମହାଯୋଗ କେବଳ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହାର ବହୁ ପ୍ରକାର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହରି ସ୍ୱୟଂ ଜାଣନ୍ତି ।
କିଂଚିଦାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଚୈଵ ଗୋନୋକେ ରାଧିକେଶ୍ଵରଃ । ସୁପ୍ରୀତଃ କଥାଯାମାସ ତ୍ରିପୁରାରିଂ ଯଥା ମୁନେ
ଗୋଲୋକରେ ରାଧାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୁନି, ଯେପରି ତିନି ଏହି ଜ୍ଞାନ ତ୍ରିପୁରାରୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେପରି କିଛି ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ କଥା କହିଥିଲେ ।
ସହସ୍ରେନ୍ଦ୍ରନିପାତାନ୍ତଂ ତପଃ କୁର୍ଵନ୍ତମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ଚ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏଇଶ୍ୱର, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ।
ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରଂ ତପ୍ତ୍ଵା ପାଦ୍ମେ ପାଦ୍ମଂ ଚ ପଦ୍ମଜଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ସାଦରଂ କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ କିଂଚିଦେଵତମ୍
ପୁଷ୍କରରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ପଦ୍ମରେ ପଦ୍ମ ତପସ୍ୟା କରି, ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଦେଖିଲେ । କୃଷ୍ଣ ତାହାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ କିଛି କଥା କହିଲେ ।
ଶତେନ୍ଦ୍ରପାତପର୍ଯନ୍ତଂ କଠୋରେଣ କୃଶୋଦରମ୍ । ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟମସ୍ଥିସାରଂ ଚ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ
ଶତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇ, ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, କୃପାର ସାଗର ଦୟାରେ କଥା କହିଲେ ।
ସିଂହକ୍ଷେତ୍ରେ ପୁରା ଧର୍ମଂ ମତ୍ତାତଂ ଧର୍ମିଣାଂ ଵରମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶେନ୍ଦ୍ରାଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କୃଶୋଦରମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ସିଂହକ୍ଷେତ୍ରରେ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ପିତା, ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରି, ଦେହ କ୍ଷୀଣ କରିଥିଲେ ।
ପପାଠାଽଽଯାତ୍ମିକଂ କିଂଚିତ୍କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ । କିଚିଚ୍ଛତେନ୍ଦ୍ରାଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ମାଂ ତପନ୍ତମୁଵାଚ ସଃ
କୃପାର ସାଗର କିଛି ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ପଢ଼ିଦେଲେ । ଶତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ମୋତେ କିଛି କଥା କହିଲେ ।
କିଂଚିତ୍ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ତପନ୍ତଂ ସୁଚିରଂ ପରମ୍ । ସୁତପନ୍ତମନନ୍ତଂ ଚ କିଂଚିଚ୍ଚୋଵାଚ ନାରଦ
ସନତ୍କୁମାର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନନ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ନାରଦ, ସେ ଦୁହିଁଠାରେ କିଛି କଥା କହିଲେ ।
ଚିରଂ ତପନ୍ତଂ କପିଲଂ ହିମଶୈଲେ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ପୁଷ୍କରେ ଭାସ୍କରେ କିଂଚିତ୍ତପନ୍ତଂ ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହିମପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା କପିଳଙ୍କୁ, ପୁଷ୍କରରେ ଭାସ୍କର ଦୁଷ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଦୁହିଁଠାରେ କିଛି କଥା କହିଲେ ।
ଉଵାଚ କିଂଚିତ୍ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ କିଂଚିଦ୍ଦୁର୍ଵାସସଂ ଭୃଗୁମ୍ । ଏଵଂ ନିଗୂଢଂ ଭକ୍ତଂ ଚ କୃପ୍ଯା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ
ସେ କିଛି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ, କିଛି ଦୁର୍ବାସା ଓ ଭୃଗୁଙ୍କୁ କହିଲେ । ଏଭଳି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ଗୁପ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପାରେ କଥା କହିଲେ ।
କ୍ରୀଡାକନୋଵରେ ରମ୍ଯେ ଯଦୁଵାଚ କୃପାନିଧିଃ । ଶୋକାର୍ତାଂ ରାଧିକାଂ ତଚ୍ଚ କଥାଯାମି ନିଶାମଯ
ରମ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା କାନନରେ କୃପାର ସାଗର ଯଦୁ କହିଲେ: ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଧିକାଙ୍କ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ ।
ଵିରସଂ ରସିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସଯିତ୍ଵା ଚ ଵକ୍ଷସି । ଉଵାଚାଽଽଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ କିଂଚିଦ୍ଯୋଗିନୀଂ ଯୋଗିନାଂ ଗୁରୁଃ
ରସର ରସିକା ଏବେ ନିରସ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ତାହା ଯୋଗିନୀଙ୍କୁ କିଛି ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ କହିଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଜାତିସ୍ମରେ ସ୍ମରାଽଽତ୍ମାନଂ କଥଂ ଵିସ୍ମରସି ପ୍ରିଯେ । ସର୍ଵଂ ଗୋଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସୁଦାମ୍ନଃ ଶାପମେଵ ଚ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରିୟେ, କିଏ ତୁମେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଉଛ? ଗୋଲୋକର ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ସୁଦାମାଙ୍କ ଶାପ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣ ।
ଶାପାତ୍କିଂଚିଦ୍ଦିନଂ ଦୀନେ ତ୍ଵଦ୍ଵିଚ୍ଛେଦୋ ମଯା ସହ । ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାଭାଗେ ମେଲନଂ ପୁନରାଵଯୋଃ
ଶାପର କାରଣରେ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, କିଛି ଦିନ ମୋ ସହ ତୁମର ବିଚ୍ଛେଦ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରେ ଆମେ ପୁନି ମିଳିବୁ ।
ପୁନରେଵ ଗମିଷ୍ଯାମି ଗୋଲୋକଂ ତଂ ନିଜାଲଯମ୍ । ଗତ୍ଵା ଗୋପାଙ୍ଗନାଭିଶ୍ଚ ଗୋପୈର୍ଗୋଲୋକଵାସିଭିଃ
ପୁଣି ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଗୋଲୋକ ଗୃହକୁ ଯିବି, ଗୋଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଗୋପୀ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ।
ଅଧୁନାଽଽଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ କିଂଚିତ୍ତଵାଂ ଵଦାମି ନିଶାମଯ । ଶୋକଧ୍ନଂ ହର୍ଷଦଂ ସାରଂ ସୁଖଦଂ ମାନସସ୍ଯ ଚ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମିକ ସତ୍ୟ କିଛି କହିବି, ଶୁଣ। ଏହା ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ମନକୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅହଂ ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ନିର୍ଲିପ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଵିଦ୍ଯମାନଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଵତ୍ରାଦୃଷ୍ଟ ଏଵ ଚ
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଲଗା, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ।
ଵାଯୁଶ୍ଚରତି ସର୍ଵତ୍ର ଯଥୈଵ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ । ନ ଚ ଲିପ୍ତସ୍ତଥୈଵାହଂ ସାକ୍ଷୀ ଚ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଯେପରି ହଳକା ବାତାସ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଭିତରେ ଚାଲିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଲଗିନଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ଅଲଗା ରହିଥାଏ।
ଜୀଵୋ ମତ୍ପ୍ରତିବିମ୍ବଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଜୀଵିଷୁ । ଭୋକ୍ତା ଶୁଭାଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ତା ଚ କର୍ମଣାଂ ସଦା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ମୋର ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ସେ ସଦା ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭୋଗ କରେ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ଯଥା ଚଲଘଟେଷ୍ଵେଵ ମଣ୍ଡଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୁର୍ଯଯୋଃ । ଭଗ୍ନେଷୁ ତେଷୁ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟସ୍ତଯୋରେଵ ତଥା ମଯି
ଯେପରି ଚଳିଥିବା ଘଡ଼ାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ସେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ମୋ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥା।
ଜୀଵଃ ଶ୍ଲିଷ୍ଟସ୍ତଥା କାଲେ ମୃତେଷୁ ଜୀଵିଷୁ ପ୍ରିଯେ । ଆଵାଂ ଚ ଵିଦ୍ଯମାନୌ ଚ ସତତଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ
ଏଭଳି ଭାବେ ଆତ୍ମା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଜୀବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ରହେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ଆମେ ଦୁହେଁ ସବୁ ସମୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅଛୁ।
ଆଧାରଶ୍ଚାହମାଧେଯଂ କାର୍ଯ ଚ କାରଣଂ ଵିନା । ଅଯେ ସର୍ଵାଣି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ନଶ୍ଵରାଣି ଚ ସୁନ୍ଦରି
ମୁଁ ଆଧାର, ଆଧେୟ, କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ନଶ୍ୱର।
ଆଵିର୍ଭାଵାଧିକାଃ କୁତ୍ର କୁତ୍ରଚିନ୍ନ୍ଯୂନମେଵ ଚ । ମମାଂଶାଃ କେଽପି ଦେଵାଶ୍ଚ କେଚିଦ୍ଦେଵାଃକଲାସ୍ତଥା
ମୋର ଅଂଶ କେଉଁଠି ଅଧିକ କେଉଁଠି କମ୍ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; କିଛି ଦେବତା ମୋର ଅଂଶ, କିଛି ମୋର ଶକ୍ତିର ଅଂଶ।
କେଚିତ୍କଲାଃ କଲାଂଶାଂଶାସ୍ତଦଂଶାଂଶାଶ୍ଚ କେଚନ । ମଦଂଶା ପ୍ରକୃତିଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ସାଚ ମୂର୍ତ୍ଯାଚ ପଞ୍ଚଧା
କିଛି ଶକ୍ତିର ଅଂଶ, କିଛି ସେଠାରୁ ଅଧିକ ଅଂଶ; ମୋର ଅଂଶ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରକୃତି, ଯାହା ପାଞ୍ଚ ରୂପରେ ବିକାଶ ପାଇଛି।
ସରସ୍ଵତୀ ଚ କମଲା ଦୁର୍ଗା ତ୍ଵଂ ଚାପି ଵେଦସୂଃ । ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ପ୍ରାକୃତିକା ଯାଵନ୍ତୋ ମୂର୍ତିଧାରିଣଃ
ସରସ୍ୱତୀ, କମଳା, ଦୁର୍ଗା ଓ ତୁମେ, ହେ ବେଦମାତା, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଅହମାତ୍ମା ନିତ୍ଯଦେହୀ ଭକ୍ତଧ୍ଯାନାନୁରୋଧତଃ । ଯେ ଯେ ପ୍ରକୃତିକା ରାଧେ ତେ ନଷ୍ଟାଃ ପ୍ରାକୃତେ ଲଯେ
ମୁଁ ନିତ୍ୟ ଦେହୀ ଆତ୍ମା, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନ ଅନୁଯାୟୀ; ହେ ରାଧା, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତିର, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତି ଲୟରେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଅହମେଵାଽଽସମେଵାଗ୍ରେ ପଶ୍ଚାଦପ୍ଯହମେଵ ଚ । ଯଥାଽହଂ ଚ ତଥା ତ୍ଵଂ ଚ ଯଥା ଧାଵଲ୍ଯଦୁଗ୍ଧଯୋଃ
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲି, ପରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅଛି; ଯେପରି ମୁଁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଦୁଧରେ ଧଳାପଣ।
ଭେଦଃ କଦାଽପି ନ ଭଵେନ୍ନିଶ୍ଚିତଂ ଚ ତଥାଽଽଵଯୋଃ । ଅହଂ ମହାନ୍ଵିରାଟ୍ ସୁଷଟୌ ଵିଶ୍ଵାନି ଯସ୍ଯ ଲୋମସୁ
ଆମ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ବି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ମୁଁ ମହାନ ବିଶ୍ୱ ରୂପ, ଯାହାର ଲୋମରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି।
ଅଂଶସ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ମହତୀ ସ୍ଵାଂଶେନ ତସ୍ଯ କାମିନୀ । ଆହଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଵିରାଟ୍ ସୃଷ୍ଟୌ ଵିଶ୍ଵଂ ଯନ୍ନାଭିପଦ୍ମତଃ
ସେଠାରେ ତୁମେ ମୋର ଅଂଶ ଭାବେ ବଡ଼, ହେ ପ୍ରିୟା, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିରେ ଛୋଟ ବିଶ୍ୱ ରୂପ, ଯାହାର ନାଭି ପଦ୍ମରୁ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅଯଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋମକୂପେ ଵାସୋ ମେ ଚାଂଶତଃ ସତି । ତସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଚ ବୃହତୀ ସ୍ଵାଶନେ ସୁଭଗା ତଥା
ଏହି ବିଶ୍ୱ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହର ଲୋମର ଗୁହାରେ ଅଛି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଅଂଶ ଭାବେ ବସିଛି; ତୁମେ, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସହଚରୀ ଅଟୁଟ ଅଂଶ ଭାବେ ଅଛ।