ଵ୍ରଜରାଜ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧ ରାଜନ୍ତେ ରାଜରାଜଯଃ । ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ନଭସି ତାରାରାଜିର୍ଵିରାଜତେ
'ବ୍ରଜରାଜ, ତୁମ ସହିତ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ଚମକେ।'
ତ୍ଵଯା ଶୋଭା ଯଶୋଦାଯା ନନ୍ଦସ୍ଯ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ । ଯଥା ଶାଖାଫଲସ୍କନ୍ଧୈସ୍ତରୁରାଜିର୍ଵିରାଜତେ
'ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ତୁମ ସହିତ ଯଶୋଦାଙ୍କର ଶୋଭା ଚମକେ, ଯେପରି ଶାଖା, ଫଳ ଓ ଗଛର ତଣ୍ଡି ସହିତ ଗଛମାଳା ଶୋଭିତ ହୁଏ।'
ତ୍ଵଯା କାର୍ଧ ଗୋକୁଲେଶ ସୋଭା ଗୋକୁଲଵାସିନାମ୍ । ଯଥା ସର୍ଵା ଲୋକରାଜୀ ରାଜେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିରାଜତେ
'ଗୋକୁଳେଶ, ତୁମ ସହିତ ଗୋକୁଳବାସୀମାନଙ୍କର ଶୋଭା ଚମକେ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକମାଳା ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।'
ରାମସ୍ଯାପି ଚ ରାସେଶ ତ୍ଵଯା ଶୋଭା ମନୋହରା । ରାଜତେ ଦେଵରାଜେନ ଯଥା ସ୍ଵର୍ଗେଽମରାଵତୀ
'ରାସେଶ୍ୱର, ରାମଙ୍କର ଶୋଭା ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ଆକର୍ଷକ, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବରାଜ ସହିତ ଅମରାବତୀ ଚମକେ।'
ଵୃନ୍ଦାଵନସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଶୋଭା ପତିର୍ଗତିଃ । ଅନ୍ଯୋଷାଂ ଚ ଵନାନାଂ ଚ ବଲଵାନ୍କେସରୀ ଯଥା
'ବୃନ୍ଦାବନର ଗଛମାନଙ୍କର ଶୋଭା, ପ୍ରଭୁ ଓ ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି।'
ତ୍ଵଯା ଵିନା ଯଶୋଦା ଯ ନିମଗ୍ନା ଶୋକସାଗରେ । ଅପ୍ରାପ୍ଯ ଵତ୍ସଂ ମୁରଭିଃ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ଵ୍ଯାକୁଲା ଯଥା
'ତୁମେ ନଥିଲେ ଯଶୋଦା ଶୋକସାଗରରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଗାଈ ଛୁଆଁ ହରାଇ ମୁରଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ କରେ।'
ଆନ୍ଦୋଲଯନ୍ତି ନନ୍ଦସ୍ଯ ପ୍ରାଣା ଦଗ୍ଧଂ ଚ ମାନସମ୍ । ତ୍ଵଯା ଵିନା ତପ୍ତପାତ୍ରେ ଯଥା ଧାନ୍ଯସମୂହକଃ
ନନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନ ତୁମେ ନଥିବାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ । ଯେପରି ଗରମ ପାତ୍ରରେ ଧାନ୍ୟ ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ତୁମ ଅଭାବରେ ସେ ଦୁଃଖ ପାଉଛନ୍ତି ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରମପ୍ରେମ୍ଣା ସା ପତନ୍ତୀ ହରେଃ ପଦେ । ପୁନରାଧ୍ଯାତ୍ମିକେନୈଵ ବୋଧଯାମାସ ତାଂ ଵିଭୁଃ
ଏଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମରେ କହି, ସେ ହରିଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନରେ ପୁନି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ।
ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକୋ ମହାଯୋଗୀ ମୋହସଂଛେଦକାରଣମ୍ । ଯଥା ପର୍ଶୁଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରଶ୍ଚ ନାରଦ
ନାରଦ, ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ବଡ଼ ଯୋଗୀଙ୍କ ଉପାୟ, ଯାହା ମୋହକୁ କାଟିଦିଏ । ଯେପରି ଧାରାଳ କୁହାଡ଼ି ଗଛକୁ କାଟେ, ସେପରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୋହକୁ ଦୂର କରେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ମହାଯୋଗଂ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର । ଶୋକଚ୍ଛେଦଂ ଚ ଲୋକାନାଂ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୁହଲଂ ମମ
ନାରଦ କହିଲେ: ବେଦ ଜଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଆତ୍ମିକ ମହାଯୋଗ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ କାଟିଦିଏ । ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକୋ ମହାଯୋଗୋ ନ ଜ୍ଞାତୋ ଯୋଗିନାମଵି । ସ ଚ ନାନାପ୍ରକାରଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ତି ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏହି ଆତ୍ମିକ ମହାଯୋଗ କେବଳ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହାର ବହୁ ପ୍ରକାର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ହରି ସ୍ୱୟଂ ଜାଣନ୍ତି ।
କିଂଚିଦାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଚୈଵ ଗୋନୋକେ ରାଧିକେଶ୍ଵରଃ । ସୁପ୍ରୀତଃ କଥାଯାମାସ ତ୍ରିପୁରାରିଂ ଯଥା ମୁନେ
ଗୋଲୋକରେ ରାଧାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୁନି, ଯେପରି ତିନି ଏହି ଜ୍ଞାନ ତ୍ରିପୁରାରୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେପରି କିଛି ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ କଥା କହିଥିଲେ ।
ସହସ୍ରେନ୍ଦ୍ରନିପାତାନ୍ତଂ ତପଃ କୁର୍ଵନ୍ତମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ଚ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ଏଇଶ୍ୱର, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ।
ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରଂ ତପ୍ତ୍ଵା ପାଦ୍ମେ ପାଦ୍ମଂ ଚ ପଦ୍ମଜଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ସାଦରଂ କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ କିଂଚିଦେଵତମ୍
ପୁଷ୍କରରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ପଦ୍ମରେ ପଦ୍ମ ତପସ୍ୟା କରି, ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଦେଖିଲେ । କୃଷ୍ଣ ତାହାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ କିଛି କଥା କହିଲେ ।
ଶତେନ୍ଦ୍ରପାତପର୍ଯନ୍ତଂ କଠୋରେଣ କୃଶୋଦରମ୍ । ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟମସ୍ଥିସାରଂ ଚ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ
ଶତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇ, ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, କୃପାର ସାଗର ଦୟାରେ କଥା କହିଲେ ।
ସିଂହକ୍ଷେତ୍ରେ ପୁରା ଧର୍ମଂ ମତ୍ତାତଂ ଧର୍ମିଣାଂ ଵରମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶେନ୍ଦ୍ରାଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା କୃଶୋଦରମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ସିଂହକ୍ଷେତ୍ରରେ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ପିତା, ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରି, ଦେହ କ୍ଷୀଣ କରିଥିଲେ ।
ପପାଠାଽଽଯାତ୍ମିକଂ କିଂଚିତ୍କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ । କିଚିଚ୍ଛତେନ୍ଦ୍ରାଵଚ୍ଛିନ୍ନଂ ମାଂ ତପନ୍ତମୁଵାଚ ସଃ
କୃପାର ସାଗର କିଛି ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ପଢ଼ିଦେଲେ । ଶତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ମୋତେ କିଛି କଥା କହିଲେ ।
କିଂଚିତ୍ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ତପନ୍ତଂ ସୁଚିରଂ ପରମ୍ । ସୁତପନ୍ତମନନ୍ତଂ ଚ କିଂଚିଚ୍ଚୋଵାଚ ନାରଦ
ସନତ୍କୁମାର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଅନନ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ନାରଦ, ସେ ଦୁହିଁଠାରେ କିଛି କଥା କହିଲେ ।
ଚିରଂ ତପନ୍ତଂ କପିଲଂ ହିମଶୈଲେ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ପୁଷ୍କରେ ଭାସ୍କରେ କିଂଚିତ୍ତପନ୍ତଂ ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହିମପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା କପିଳଙ୍କୁ, ପୁଷ୍କରରେ ଭାସ୍କର ଦୁଷ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଦୁହିଁଠାରେ କିଛି କଥା କହିଲେ ।
ଉଵାଚ କିଂଚିତ୍ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ କିଂଚିଦ୍ଦୁର୍ଵାସସଂ ଭୃଗୁମ୍ । ଏଵଂ ନିଗୂଢଂ ଭକ୍ତଂ ଚ କୃପ୍ଯା ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ
ସେ କିଛି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ, କିଛି ଦୁର୍ବାସା ଓ ଭୃଗୁଙ୍କୁ କହିଲେ । ଏଭଳି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ଗୁପ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପାରେ କଥା କହିଲେ ।
କ୍ରୀଡାକନୋଵରେ ରମ୍ଯେ ଯଦୁଵାଚ କୃପାନିଧିଃ । ଶୋକାର୍ତାଂ ରାଧିକାଂ ତଚ୍ଚ କଥାଯାମି ନିଶାମଯ
ରମ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା କାନନରେ କୃପାର ସାଗର ଯଦୁ କହିଲେ: ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ରାଧିକାଙ୍କ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ ।
ଵିରସଂ ରସିକାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସଯିତ୍ଵା ଚ ଵକ୍ଷସି । ଉଵାଚାଽଽଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ କିଂଚିଦ୍ଯୋଗିନୀଂ ଯୋଗିନାଂ ଗୁରୁଃ
ରସର ରସିକା ଏବେ ନିରସ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ତାହା ଯୋଗିନୀଙ୍କୁ କିଛି ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ କହିଲେ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଜାତିସ୍ମରେ ସ୍ମରାଽଽତ୍ମାନଂ କଥଂ ଵିସ୍ମରସି ପ୍ରିଯେ । ସର୍ଵଂ ଗୋଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସୁଦାମ୍ନଃ ଶାପମେଵ ଚ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରିୟେ, କିଏ ତୁମେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଉଛ? ଗୋଲୋକର ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ସୁଦାମାଙ୍କ ଶାପ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣ ।
ଶାପାତ୍କିଂଚିଦ୍ଦିନଂ ଦୀନେ ତ୍ଵଦ୍ଵିଚ୍ଛେଦୋ ମଯା ସହ । ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାଭାଗେ ମେଲନଂ ପୁନରାଵଯୋଃ
ଶାପର କାରଣରେ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, କିଛି ଦିନ ମୋ ସହ ତୁମର ବିଚ୍ଛେଦ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରେ ଆମେ ପୁନି ମିଳିବୁ ।
ପୁନରେଵ ଗମିଷ୍ଯାମି ଗୋଲୋକଂ ତଂ ନିଜାଲଯମ୍ । ଗତ୍ଵା ଗୋପାଙ୍ଗନାଭିଶ୍ଚ ଗୋପୈର୍ଗୋଲୋକଵାସିଭିଃ
ପୁଣି ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଗୋଲୋକ ଗୃହକୁ ଯିବି, ଗୋଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଗୋପୀ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ।
ଅଧୁନାଽଽଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ କିଂଚିତ୍ତଵାଂ ଵଦାମି ନିଶାମଯ । ଶୋକଧ୍ନଂ ହର୍ଷଦଂ ସାରଂ ସୁଖଦଂ ମାନସସ୍ଯ ଚ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ଆତ୍ମିକ ସତ୍ୟ କିଛି କହିବି, ଶୁଣ। ଏହା ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ମନକୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅହଂ ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମା ଚ ନିର୍ଲିପ୍ତଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଵିଦ୍ଯମାନଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଵତ୍ରାଦୃଷ୍ଟ ଏଵ ଚ
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଲଗା, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ।
ଵାଯୁଶ୍ଚରତି ସର୍ଵତ୍ର ଯଥୈଵ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ । ନ ଚ ଲିପ୍ତସ୍ତଥୈଵାହଂ ସାକ୍ଷୀ ଚ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଯେପରି ହଳକା ବାତାସ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଭିତରେ ଚାଲିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଲଗିନଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ଅଲଗା ରହିଥାଏ।
ଜୀଵୋ ମତ୍ପ୍ରତିବିମ୍ବଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଜୀଵିଷୁ । ଭୋକ୍ତା ଶୁଭାଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ତା ଚ କର୍ମଣାଂ ସଦା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ମୋର ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ସେ ସଦା ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭୋଗ କରେ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ଯଥା ଚଲଘଟେଷ୍ଵେଵ ମଣ୍ଡଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୁର୍ଯଯୋଃ । ଭଗ୍ନେଷୁ ତେଷୁ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟସ୍ତଯୋରେଵ ତଥା ମଯି
ଯେପରି ଚଳିଥିବା ଘଡ଼ାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ସେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ମୋ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥା।