ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵପ୍ନଂ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଦେଵୀଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଵକ୍ଷମି । ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକେନ ଯୋଗେନ ଵୋଧଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ତାଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି, ଜଗନ୍ନାଥ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ ଛାତିରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜାଗ୍ରତ କରିଦେଲେ।
ତ୍ତଯାଚ ଶୋକଂ ସ ଦେଵୀ ଜ୍ଞାନଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ନିର୍ମଲମ୍ । ଶାନ୍ତଂ ଚ ଭଗଵଂତଂ ଚ କୃତ୍ଵା କାନ୍ତଂ ସ୍ଵଵକ୍ଷସି
ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଦିବ୍ୟ କରି ନିଜ ଛାତିରେ ଧରିଲେ।
ଇତିo ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜାନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ରାଧାଶୋକା- ପନୋଦନେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ କଥାରେ 'ରାଧାଙ୍କ ଶୋକ ଦୂର କରିବା' ନାମକ ଛଉଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥା ସପ୍ତଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵିରହଵ୍ଯାକୁଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାମିନୀଂ କାମମୋହନଃ । କୃତ୍ଵା ଵକ୍ଷସି ତାଂ କୃଷ୍ଣୋ ଯଯୌ କ୍ରୀଡାସରୋଵରମ୍
ଏବେ ସପ୍ତଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ବିରହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଛାତିରେ ରଖି ଖେଳା ସରୋବରକୁ ଗଲେ।
ରାଜରାଜେଶ୍ଵରୀ ରାଧା କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷସି ରାଜତେ । ସୌଦାମିନୀଵ ଜଲଦେ ନଦୀନେ ଗଗନେ ମୁନେ
ରାଜାରାଜେଶ୍ୱରୀ ରାଧା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଏମିତି ଚମକୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ମେଘରେ ବିଜୁଳି କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ନଦୀ, ମୁନି।
ରେମେ ସ ରମଯା ସାର୍ଧଂ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ । ଦ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋର୍ଯଥା ସ୍ଵର୍ଣଂମଣ୍ଯୋର୍ମାରକତୋ ମଣିଃ
ସେ କୃପାର ସାଗର, ରାମା (ରାଧା) ସହ କୃପାରେ ରମଣ କରିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇ ଟି ସୁନା କିମ୍ବା ଦୁଇ ଟି ପନ୍ନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମାଣିକ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ରତ୍ନନିର୍ମାଣପର୍ଯଙ୍କେ ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମିତେ । ନତ୍ନପ୍ରଦୀପେ ଜ୍ଵଲତି ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତଃ
ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଶଯ୍ୟାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ରତ୍ନଦୀପ ତଳେ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଚମକୁଥିଲେ।
ରତ୍ନଭୂଷାଭୂଷିତଯା ରାସରତ୍ନଶ୍ଚ କୌତୁକାତ୍ । ରସରତ୍ନାକରେ ରମ୍ଯେ ନିମଗ୍ନୋ ରସିକେଶ୍ଵରଃ
ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୁଭିତ, ରସରତ୍ନ ଭଳି, ରସର ସାଗରରେ ରସିକେଶ୍ୱର ଆନନ୍ଦରେ ଡୁବି ରହିଲେ।
ରାସେ ରାସେଶ୍ଵରୀ ରାଧା ରାମେଶ୍ଵରମୁଵାଚ ସା । ସୁରତୌ ଵିରତୌ ସତ୍ଯାଂ ଵିରତେ ନ ମନୋରଥେ
ରାସ ମଝିରେ ରାସେଶ୍ୱରୀ ରାଧା ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମିଳନରେ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ବିରହରେ ସଂଯମ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ସଂଯମ ଅଛି, ସେଠି ମନରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।'
ରାଧିକୋଵାଚ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାଽହଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ମୃତା ମ୍ଲାନା ଚ ତ୍ଵାଂ ଵିନା । ଯଥା ମହୌଷଧିଗଣଃ ପ୍ରଭାତେ ଭାତି ଭାସ୍କରେ
ରାଧା କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଥିଲେ ମୁଁ ଖୁସିରେ ଫୁଲିଉଠେ, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ମୁଝିଯାଏ ଓ ମରିଯାଏ, ଯେପରି ଭଲ ଔଷଧି ଗଛମାନେ ସୁର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।'
ନକ୍ତଂ ଦୀପଶିଖେଵାହଂ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ତ୍ଵଯା ଵିନା । ଦିନେ ଦିନେ ଯଥା କ୍ଷୀଣା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଵିଧୋଃ କଲା
'ରାତିରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଦୀପଶିଖା ପରି ଜଳିଉଠେ, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ହେଉଛି କ୍ଷୀଣ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଦିନକୁ ଦିନ କମିଯାଏ।'
ତଵ ଵକ୍ଷସି ମେ ଦୀପ୍ତିଃ ପୂର୍ଣଂଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାସମା । ସଦ୍ଯୋ ମୃତା ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତା କୁହ୍ଵାଂ ଚନ୍ଦ୍ରକଲା ଯଥା
'ତୁମ ଛାତିରେ ମୋ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ ପରି, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମୁଁ ସାଙ୍ଗେସାଙ୍ଗ ମରିଯାଏ, ଯେପରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।'
ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଶିଖେଵାହଂ ଘୃତାହୁତ୍ଯା ତ୍ଵଯା ସହ । ତ୍ଵଯା ଵିନାଽହଂ ନିର୍ଵାଣା ଶିଶିରେ ପଦ୍ମିନୀ ଯଥା
'ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ଘୃତ ଦିଆଯାଉଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ଶୀତକାଳର ପଦ୍ମିନୀ ପରି ନିର୍ବାଣ ହୁଏ।'
ଚିନ୍ତାଜ୍ଵରଜରାଗ୍ରସ୍ତା ମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଯି ଗତେଽପ୍ଯହମ୍ । ଅସ୍ତଂଗତେ ରଵୌ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଧ୍ଵାନ୍ଦଗ୍ରସ୍ତା ଧରା ଯଥା
'ଚିନ୍ତା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ, ତୁମେ ଚାଲିଗଲେ ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ ହେଲେ ପୃଥିବୀ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଏ।'
ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଵେଷସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିନା ମେ ରୁପଯୌଵନଚେତନମ୍ । ତାରାଵଲୀ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ସୂର୍ଯସୂତୋଦଯେ ଯଥା
'ତୁମେ ନଥିଲେ ମୋର ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ଚେତନା ହରାଇଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ତାରାମାଳା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।'
ତ୍ଵମେଵାଽଽତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମମ ନାଥୋ ଵିଶେଷତଃ । ତନୁର୍ଯଥାଽଽତ୍ମନା ତ୍ଯକ୍ତା ତଥାଽହଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵିନା
'ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ବିଶେଷକରି ମୋର ପ୍ରଭୁ; ଯେପରି ଆତ୍ମା ବିନା ଦେହ ନିର୍ଜୀବ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମେ ନଥିଲେ ଅସାର।'
ପଞ୍ଚପ୍ରାଣାତ୍ମକସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ମୃତାଽହଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵିନା । ଦୃଷ୍ଟେଶ୍ଚ ଗୋଲକୌ ଜଦ୍ଵଦ୍ଦୃଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ତଲିକାଂ ଵିନା
'ତୁମେ ମୋର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ମୃତ, ଯେପରି ଆଖିର ଗୋଲକ ନଥିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ନାଷ୍ଟ ହୁଏ, ପୁତୁଳିରେ ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ।'
ସ୍ଥଲଂ ଯଥା ଚିତ୍ରଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମହଂ ତଥା । ଅସଂସ୍କୃତା ତ୍ଵଯା ହୀନା ତୃଣାଚ୍ଛନ୍ନା ଯଥା ମହୀ
'ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ଚିତ୍ରରେ ସଜିଥିବା ଭୂମି ପରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ଅସଂସ୍କୃତ, ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା ପୃଥିବୀ।'
ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମହଂ କୃଷ୍ଣ ଚିତ୍ରଯୁକ୍ତେଵ ମୃନ୍ମଯୀ । ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଜଲଧୌତାଽହଂ ଵିରୂପା ମୃନ୍ମଯୀଵ ଚ
'ତୁମ ସହିତ, କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ଚିତ୍ରରେ ରଙ୍ଗାଉଥିବା ମାଟିର ପୁତୁଳି ପରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ଜଳରେ ଧୋଇଦେଲେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ମାଟିର ପୁତୁଳି ପରି ଅସୁନ୍ଦର ହୁଏ।'
ଗୋପାଙ୍ଗନାନାଂ ଶୋଭା ଚ ତ୍ଵଯା ରାସେଶ୍ଵରେଣ ଚ । ହାରେ ସ୍ଵର୍ଣଵିକାରେ ଚ ଶ୍ଵେତେନ ମଣିନା ସହ
'ଗୋପୀମାନେ ତୁମ ସହିତ, ରାସେଶ୍ୱର, ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି, ଯେପରି ସୁନାର ହାର ଧଳା ମଣିରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ।'
ଵ୍ରଜରାଜ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧ ରାଜନ୍ତେ ରାଜରାଜଯଃ । ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ନଭସି ତାରାରାଜିର୍ଵିରାଜତେ
'ବ୍ରଜରାଜ, ତୁମ ସହିତ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ଚମକେ।'
ତ୍ଵଯା ଶୋଭା ଯଶୋଦାଯା ନନ୍ଦସ୍ଯ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ । ଯଥା ଶାଖାଫଲସ୍କନ୍ଧୈସ୍ତରୁରାଜିର୍ଵିରାଜତେ
'ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ତୁମ ସହିତ ଯଶୋଦାଙ୍କର ଶୋଭା ଚମକେ, ଯେପରି ଶାଖା, ଫଳ ଓ ଗଛର ତଣ୍ଡି ସହିତ ଗଛମାଳା ଶୋଭିତ ହୁଏ।'
ତ୍ଵଯା କାର୍ଧ ଗୋକୁଲେଶ ସୋଭା ଗୋକୁଲଵାସିନାମ୍ । ଯଥା ସର୍ଵା ଲୋକରାଜୀ ରାଜେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିରାଜତେ
'ଗୋକୁଳେଶ, ତୁମ ସହିତ ଗୋକୁଳବାସୀମାନଙ୍କର ଶୋଭା ଚମକେ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକମାଳା ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।'
ରାମସ୍ଯାପି ଚ ରାସେଶ ତ୍ଵଯା ଶୋଭା ମନୋହରା । ରାଜତେ ଦେଵରାଜେନ ଯଥା ସ୍ଵର୍ଗେଽମରାଵତୀ
'ରାସେଶ୍ୱର, ରାମଙ୍କର ଶୋଭା ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ଆକର୍ଷକ, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବରାଜ ସହିତ ଅମରାବତୀ ଚମକେ।'
ଵୃନ୍ଦାଵନସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଶୋଭା ପତିର୍ଗତିଃ । ଅନ୍ଯୋଷାଂ ଚ ଵନାନାଂ ଚ ବଲଵାନ୍କେସରୀ ଯଥା
'ବୃନ୍ଦାବନର ଗଛମାନଙ୍କର ଶୋଭା, ପ୍ରଭୁ ଓ ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି।'
ତ୍ଵଯା ଵିନା ଯଶୋଦା ଯ ନିମଗ୍ନା ଶୋକସାଗରେ । ଅପ୍ରାପ୍ଯ ଵତ୍ସଂ ମୁରଭିଃ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ଵ୍ଯାକୁଲା ଯଥା
'ତୁମେ ନଥିଲେ ଯଶୋଦା ଶୋକସାଗରରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଗାଈ ଛୁଆଁ ହରାଇ ମୁରଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ କରେ।'
ଆନ୍ଦୋଲଯନ୍ତି ନନ୍ଦସ୍ଯ ପ୍ରାଣା ଦଗ୍ଧଂ ଚ ମାନସମ୍ । ତ୍ଵଯା ଵିନା ତପ୍ତପାତ୍ରେ ଯଥା ଧାନ୍ଯସମୂହକଃ
ନନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନ ତୁମେ ନଥିବାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ । ଯେପରି ଗରମ ପାତ୍ରରେ ଧାନ୍ୟ ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ତୁମ ଅଭାବରେ ସେ ଦୁଃଖ ପାଉଛନ୍ତି ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରମପ୍ରେମ୍ଣା ସା ପତନ୍ତୀ ହରେଃ ପଦେ । ପୁନରାଧ୍ଯାତ୍ମିକେନୈଵ ବୋଧଯାମାସ ତାଂ ଵିଭୁଃ
ଏଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମରେ କହି, ସେ ହରିଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନରେ ପୁନି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ।
ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକୋ ମହାଯୋଗୀ ମୋହସଂଛେଦକାରଣମ୍ । ଯଥା ପର୍ଶୁଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରଶ୍ଚ ନାରଦ
ନାରଦ, ଆତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ବଡ଼ ଯୋଗୀଙ୍କ ଉପାୟ, ଯାହା ମୋହକୁ କାଟିଦିଏ । ଯେପରି ଧାରାଳ କୁହାଡ଼ି ଗଛକୁ କାଟେ, ସେପରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୋହକୁ ଦୂର କରେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ମହାଯୋଗଂ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର । ଶୋକଚ୍ଛେଦଂ ଚ ଲୋକାନାଂ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୁହଲଂ ମମ
ନାରଦ କହିଲେ: ବେଦ ଜଣା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଆତ୍ମିକ ମହାଯୋଗ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ କାଟିଦିଏ । ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ।