କ୍ରୀଡାକମଲଦଣ୍ଡଂ ଚ ହସ୍ତାଦ୍ଧ୍ଵସ୍ତଂ ମମ ପ୍ରଭୋ । ସହସା ଖଣ୍ଡଶଣ୍ଡଂ ଚ ବଭୂଵ ସହ ହେତୁନା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ହାତରୁ ଖେଳା କମଳ ଦଣ୍ଡ ହଠାତ୍ ଖସିଗଲା ଏବଂ କିଛି ଅଜଣା କାରଣରେ ଏହା ଅନେକ ଟୁକୁଡ଼ାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ହସ୍ତାଦ୍ଷ୍ଵସ୍ତଶ୍ଚ ସହସା ସଦ୍ରତ୍ନସାରଦର୍ପଣଃ । ନିର୍ମଲଃ କଜ୍ଜଲାକାରଃ ଖଣ୍ଡକଣ୍ଡୋ ବଭୂଵ ହ
ମୋର ହାତରୁ ଏକଦମେ ଖସିପଡ଼ିଲା ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରତ୍ନଖଚିତ ଆଇନା, ଯାହା କଜଳ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ଅନେକ ଟୁକୁଡ଼ାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ହାରୋ ମେ ରତ୍ନମାରାଣାଂ ଛିନ୍ନୋ ଭୂତ୍ଵା ଚ ଵକ୍ଷସଃ । ଅତୀଵ ମରିନଂ ପଦ୍ମଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ମୋ ଛାତିରୁ ରତ୍ନମାଳା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ମୁଝି ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ଭୂମିରେ ଭାରି ଭାବରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ସୌଧପୁତ୍ତଲିକାଃ ସର୍ଵା ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଚ ହସନ୍ତି ଚ । ଆସ୍ଫୋଟଯନ୍ତି ଗାଯନ୍ତି ରୁଦନ୍ତି ଯ କ୍ଷଣଂ କ୍ଷଣମ୍
ମହଳର ସମସ୍ତ ପୁତୁଳିମାନେ ନାଚୁଛନ୍ତି, ହସୁଛନ୍ତି, ତାଲିମାରୁଛନ୍ତି, ଗାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ କେବେ କେବେ ହଠାତ୍ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ବୃହଚ୍ଚକ୍ରଂ ଖେ ଭ୍ରମନ୍ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ନିପତନ୍ତଂ ଚୋତ୍ପତନ୍ତଂ ପଶ୍ଯାମି ଚ ଭଯଂକରମ୍
ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଆକାଶରେ ବଡ଼ କଳା ଚକ୍ରଟି ଘୂରୁଛି, ମୁହଁମୁହଁ ଉଠୁଛି ଓ ପଡ଼ୁଛି, ଯାହା ଦେଖି ଭୟ ଲାଗୁଛି।
ପ୍ରାଣାଧିଦେଵଃ ପୁରୁଷୋ ନିଃସୃତ୍ଯାମ୍ଯନ୍ତରାନ୍ମମ । ରାଧେ ଵିଦାଯଂ ଦେହୀତି ତତୋ ଯାମୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ମୋ ଭିତରୁ ପ୍ରାଣଙ୍କ ଦେବତା ଏକ ପୁରୁଷ ଆସିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ରାଧେ, ଏହି ଦେହକୁ ବିଦାୟ ଦେଉଛି; ଏବେ ଯାଉଛି।'
କୃଷ୍ଣଵର୍ଣା ଚ ପ୍ରତିମା ମାମାଶ୍ଲିଷ୍ଯତି ଚୁମ୍ବତି । କୃଷ୍ଣଵସ୍ତ୍ରପରୀଧାନା ଚେତି ପଶ୍ଯାମି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପ୍ରତିମା ମୋତେ ଆଳିଙ୍ଗନ କରୁଛି ଏବଂ ଚୁମ୍ବନ କରୁଛି, କଳାବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛି।
ଇତୀଦଂ ଵିପରୀତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟାଵା ଚ ପ୍ରାଣାଵଲ୍ଲଭ । ନୃତ୍ଯନ୍ତି ତକ୍ଷିଣାଙ୍ଗାନି ପ୍ରାଣା ଆନ୍ଦୋଲଯନ୍ତି ମେ
ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିପରୀତ ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି, ମୋର ଦହିଣ ପାଖର ଅଂଗଗୁଡ଼ିକ ନାଚୁଛି, ପ୍ରାଣଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି।
ରୁଦନ୍ତି ଶୋକାତ୍କର୍ଷନ୍ତି ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଂ ଚ ମାନସମ୍ । କିମିଦଂ କିମିଦଂ ନାଥ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ସେମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି, ମୋ ଚିନ୍ତିତ ମନକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି। ନାଥ, ବେଦବିଦ୍ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା କଣ, ଏହା କଣ, ମତେ କୁହ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଧିକା ଦେଵୀ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକା । ପପାତ ତତ୍ପଦାମ୍ଭୋଜେ ଭୀତା ସ ଶୋକଵିଙ୍ଵଲା
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ରାଧିକାଙ୍କର କଣ୍ଠ, ଓଠ ଓ ତାଳୁ ଶୁଖିଗଲା, ସେ ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵପ୍ନଂ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଦେଵୀଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଵକ୍ଷମି । ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକେନ ଯୋଗେନ ଵୋଧଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ତାଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି, ଜଗନ୍ନାଥ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ ଛାତିରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜାଗ୍ରତ କରିଦେଲେ।
ତ୍ତଯାଚ ଶୋକଂ ସ ଦେଵୀ ଜ୍ଞାନଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ନିର୍ମଲମ୍ । ଶାନ୍ତଂ ଚ ଭଗଵଂତଂ ଚ କୃତ୍ଵା କାନ୍ତଂ ସ୍ଵଵକ୍ଷସି
ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଦିବ୍ୟ କରି ନିଜ ଛାତିରେ ଧରିଲେ।
ଇତିo ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜାନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ରାଧାଶୋକା- ପନୋଦନେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ କଥାରେ 'ରାଧାଙ୍କ ଶୋକ ଦୂର କରିବା' ନାମକ ଛଉଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥା ସପ୍ତଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵିରହଵ୍ଯାକୁଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାମିନୀଂ କାମମୋହନଃ । କୃତ୍ଵା ଵକ୍ଷସି ତାଂ କୃଷ୍ଣୋ ଯଯୌ କ୍ରୀଡାସରୋଵରମ୍
ଏବେ ସପ୍ତଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ବିରହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଛାତିରେ ରଖି ଖେଳା ସରୋବରକୁ ଗଲେ।
ରାଜରାଜେଶ୍ଵରୀ ରାଧା କୃଷ୍ଣଵକ୍ଷସି ରାଜତେ । ସୌଦାମିନୀଵ ଜଲଦେ ନଦୀନେ ଗଗନେ ମୁନେ
ରାଜାରାଜେଶ୍ୱରୀ ରାଧା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଏମିତି ଚମକୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ମେଘରେ ବିଜୁଳି କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ନଦୀ, ମୁନି।
ରେମେ ସ ରମଯା ସାର୍ଧଂ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ । ଦ୍ଵଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋର୍ଯଥା ସ୍ଵର୍ଣଂମଣ୍ଯୋର୍ମାରକତୋ ମଣିଃ
ସେ କୃପାର ସାଗର, ରାମା (ରାଧା) ସହ କୃପାରେ ରମଣ କରିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇ ଟି ସୁନା କିମ୍ବା ଦୁଇ ଟି ପନ୍ନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମାଣିକ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ରତ୍ନନିର୍ମାଣପର୍ଯଙ୍କେ ରତ୍ନେନ୍ଦ୍ରସାରନିର୍ମିତେ । ନତ୍ନପ୍ରଦୀପେ ଜ୍ଵଲତି ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତଃ
ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଶଯ୍ୟାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ରତ୍ନଦୀପ ତଳେ, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଚମକୁଥିଲେ।
ରତ୍ନଭୂଷାଭୂଷିତଯା ରାସରତ୍ନଶ୍ଚ କୌତୁକାତ୍ । ରସରତ୍ନାକରେ ରମ୍ଯେ ନିମଗ୍ନୋ ରସିକେଶ୍ଵରଃ
ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୁଭିତ, ରସରତ୍ନ ଭଳି, ରସର ସାଗରରେ ରସିକେଶ୍ୱର ଆନନ୍ଦରେ ଡୁବି ରହିଲେ।
ରାସେ ରାସେଶ୍ଵରୀ ରାଧା ରାମେଶ୍ଵରମୁଵାଚ ସା । ସୁରତୌ ଵିରତୌ ସତ୍ଯାଂ ଵିରତେ ନ ମନୋରଥେ
ରାସ ମଝିରେ ରାସେଶ୍ୱରୀ ରାଧା ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମିଳନରେ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ବିରହରେ ସଂଯମ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ସଂଯମ ଅଛି, ସେଠି ମନରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।'
ରାଧିକୋଵାଚ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାଽହଂ ତ୍ଵଯା ନାଥ ମୃତା ମ୍ଲାନା ଚ ତ୍ଵାଂ ଵିନା । ଯଥା ମହୌଷଧିଗଣଃ ପ୍ରଭାତେ ଭାତି ଭାସ୍କରେ
ରାଧା କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଥିଲେ ମୁଁ ଖୁସିରେ ଫୁଲିଉଠେ, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ମୁଝିଯାଏ ଓ ମରିଯାଏ, ଯେପରି ଭଲ ଔଷଧି ଗଛମାନେ ସୁର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।'
ନକ୍ତଂ ଦୀପଶିଖେଵାହଂ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ତ୍ଵଯା ଵିନା । ଦିନେ ଦିନେ ଯଥା କ୍ଷୀଣା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଵିଧୋଃ କଲା
'ରାତିରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଦୀପଶିଖା ପରି ଜଳିଉଠେ, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ହେଉଛି କ୍ଷୀଣ, ଯେପରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଦିନକୁ ଦିନ କମିଯାଏ।'
ତଵ ଵକ୍ଷସି ମେ ଦୀପ୍ତିଃ ପୂର୍ଣଂଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାସମା । ସଦ୍ଯୋ ମୃତା ତ୍ଵଯା ତ୍ଯକ୍ତା କୁହ୍ଵାଂ ଚନ୍ଦ୍ରକଲା ଯଥା
'ତୁମ ଛାତିରେ ମୋ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ ପରି, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମୁଁ ସାଙ୍ଗେସାଙ୍ଗ ମରିଯାଏ, ଯେପରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।'
ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଶିଖେଵାହଂ ଘୃତାହୁତ୍ଯା ତ୍ଵଯା ସହ । ତ୍ଵଯା ଵିନାଽହଂ ନିର୍ଵାଣା ଶିଶିରେ ପଦ୍ମିନୀ ଯଥା
'ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ଘୃତ ଦିଆଯାଉଥିବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ଶୀତକାଳର ପଦ୍ମିନୀ ପରି ନିର୍ବାଣ ହୁଏ।'
ଚିନ୍ତାଜ୍ଵରଜରାଗ୍ରସ୍ତା ମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଯି ଗତେଽପ୍ଯହମ୍ । ଅସ୍ତଂଗତେ ରଵୌ ଚନ୍ଦ୍ରେ ଧ୍ଵାନ୍ଦଗ୍ରସ୍ତା ଧରା ଯଥା
'ଚିନ୍ତା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ, ତୁମେ ଚାଲିଗଲେ ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ ହେଲେ ପୃଥିବୀ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଏ।'
ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଵେଷସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିନା ମେ ରୁପଯୌଵନଚେତନମ୍ । ତାରାଵଲୀ ପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ସୂର୍ଯସୂତୋଦଯେ ଯଥା
'ତୁମେ ନଥିଲେ ମୋର ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ଚେତନା ହରାଇଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ତାରାମାଳା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।'
ତ୍ଵମେଵାଽଽତ୍ମା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମମ ନାଥୋ ଵିଶେଷତଃ । ତନୁର୍ଯଥାଽଽତ୍ମନା ତ୍ଯକ୍ତା ତଥାଽହଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵିନା
'ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ବିଶେଷକରି ମୋର ପ୍ରଭୁ; ଯେପରି ଆତ୍ମା ବିନା ଦେହ ନିର୍ଜୀବ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମେ ନଥିଲେ ଅସାର।'
ପଞ୍ଚପ୍ରାଣାତ୍ମକସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ମୃତାଽହଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵିନା । ଦୃଷ୍ଟେଶ୍ଚ ଗୋଲକୌ ଜଦ୍ଵଦ୍ଦୃଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ତଲିକାଂ ଵିନା
'ତୁମେ ମୋର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣ, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ମୃତ, ଯେପରି ଆଖିର ଗୋଲକ ନଥିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ନାଷ୍ଟ ହୁଏ, ପୁତୁଳିରେ ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ।'
ସ୍ଥଲଂ ଯଥା ଚିତ୍ରଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମହଂ ତଥା । ଅସଂସ୍କୃତା ତ୍ଵଯା ହୀନା ତୃଣାଚ୍ଛନ୍ନା ଯଥା ମହୀ
'ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ଚିତ୍ରରେ ସଜିଥିବା ଭୂମି ପରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ଅସଂସ୍କୃତ, ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା ପୃଥିବୀ।'
ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମହଂ କୃଷ୍ଣ ଚିତ୍ରଯୁକ୍ତେଵ ମୃନ୍ମଯୀ । ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଜଲଧୌତାଽହଂ ଵିରୂପା ମୃନ୍ମଯୀଵ ଚ
'ତୁମ ସହିତ, କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ଚିତ୍ରରେ ରଙ୍ଗାଉଥିବା ମାଟିର ପୁତୁଳି ପରି, ତୁମେ ନଥିଲେ ଜଳରେ ଧୋଇଦେଲେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ମାଟିର ପୁତୁଳି ପରି ଅସୁନ୍ଦର ହୁଏ।'
ଗୋପାଙ୍ଗନାନାଂ ଶୋଭା ଚ ତ୍ଵଯା ରାସେଶ୍ଵରେଣ ଚ । ହାରେ ସ୍ଵର୍ଣଵିକାରେ ଚ ଶ୍ଵେତେନ ମଣିନା ସହ
'ଗୋପୀମାନେ ତୁମ ସହିତ, ରାସେଶ୍ୱର, ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି, ଯେପରି ସୁନାର ହାର ଧଳା ମଣିରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ।'