ରାହୁଗ୍ରସ୍ତଂ ଚ ଗଗନେ ମଣ୍ଡଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଯୌଃ । ଏକକାଲେଚ ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵଗ୍ରାସଂ ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ
ମୁଁ ଏକେ ସମୟରେ ଦେଖୁଛି, ଆକାଶରେ ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗିଳିଯାଉଛି, ଏବଂ ମୋ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଉଲ୍କାପାତଂ ଧୂମକେତୁଂ ଭୂକମ୍ପଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଵିପ୍ଲଵମ୍ । ଝଞ୍ଝାଵାତଂ ମହୋତ୍ପାତଂ ପଶ୍ଯାମି ଚ ପୁରୋହିତ
ହେ ପୁରୋହିତ, ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଉଲ୍କା ପଡ଼ୁଛି, ଧୂମକେତୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ଭୂମିକମ୍ପ ହେଉଛି, ଦେଶ ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି, ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହୁଛି ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଅପଦା ଘଟୁଛି।
ଵାଯୁନା ଘୂର୍ଣମାନାଂଶ୍ଚ ଚ୍ଛିନ୍ନସ୍କନ୍ଧାନ୍ମହୀରୁହାନ୍ । ପତିତାନ୍ପର୍ଵତାଶ୍ଚୈଵ ପଶ୍ଯାମି ପୃଥିଵୀତଲେ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ବାୟୁରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଛମାନେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ମାନେ।
ପୁରୁଷଂ ଛିନ୍ନଶିରସଂ ରୃତ୍ଯନ୍ତଂ ନଗ୍ନମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ । ମୁଣ୍ଡମାଲାକରଂ ଘୋରଂ ପଶ୍ଯାମି ଚ ଗୃହେ ଗୃହେ
ଘରେ ଘରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏକ ନଗ୍ନ ଓ ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷ ମୁଣ୍ଡ କଟା ଅବସ୍ଥାରେ ନାଚୁଛି, ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧିଛି।
ଦଗ୍ଥଂ ସର୍ଵାଶ୍ରମଂ ଭକ୍ମପୂର୍ଣମଙ୍ଗାରସଂକୁଲମ୍ । ହାହାକାରଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵତଃ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଜଳିଯାଇଛି, ଛାର ଓ ଅଙ୍ଗାରରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କେବଳ କନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜା ସ ଵିରରାମ ସଭାତଲେ । ଦୃଷଦ୍ଵା (ଶ୍ରୃତ୍ଵା) ସ୍ଵପ୍ତଂ ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚ ନ ତମୁକ୍ତ୍ଵାନିଶଶ୍ଵସୁଃ
ଏଭଳି କହି ରାଜା ସଭା ମଧ୍ୟରେ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଣି ଆତ୍ମୀୟମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ଜହାର ଚେତନାଂ ସଦ୍ଯଃ ସତ୍ଯକଶ୍ଚ ପୁରୋହିତଃ । ମତ୍ଵା ଵିନାଶଂ କଂସସ୍ଯ ଯଜମାନସ୍ଯ ନାରଦ
ଏହା ଶୁଣି ସତ୍ୟକ ପୁରୋହିତ ତୁରନ୍ତ ହୁସ୍ତି ହରାଇଦେଲେ, ହେ ନାରଦ, କାଂସର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଭାବି।
ରୁରୋଦ ନାରୀଵର୍ଗଶ୍ଚ ପିତା ମାତା ଚ ଶୋକତଃ । ମେନେ ଵିନାଶକାଲଂ ଚ ସଦ୍ଯଃ ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତମ୍
ମହିଳାମାନେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତା ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଭାବିଲେ ବିନାଶର ସମୟ ଏବେ ଆସିଗଲା।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo କଂସଦୁଃଖପ୍ନ- କଥନଂ ନାମ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାଂସଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱପ୍ନ କଥନ ନାମକ ତିରିଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସର୍ଵ କୃତ୍ଵା ପରାମର୍ଶଂ ସତ୍ଯକଶ୍ଚ ପୁରୋହିତଃ । ବୁଦ୍ଧିମାଞ୍ଛୁକ୍ରଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ତମୁଵାଚ ହିତଂ ମୁନେ
ଏବେ ଚଉଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ସମସ୍ତ କଥା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତ ସତ୍ୟକ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଉପକାରୀ କଥା କହିଲେ।
ସତ୍ଯକ ଉଵାଚ ଭଯଂ ତ୍ଯଜ ମହାଭାଗ ଭଯଂ କିଂ ତେ ମଯି ସ୍ଥିତେ । କୁରୁ ଯାଗଂ ମହେଶସ୍ଯ ମର୍ଵାରିଷ୍ଟଵିନାଶନମ୍
ସତ୍ୟକ କହିଲେ: ମହାଭାଗ, ଭୟ ଛାଡ଼, ମୁଁ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟ କରିବ? ମୃତ୍ୟୁ ଅପଶକୁନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମହେଶଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କର।
ଯାଗୋ ଧନୁର୍ମଖୋ ନାମ ବହ୍ଵନ୍ନୋ ବହୁଦକ୍ଷିଣଃ । ଦୁଃଶପ୍ନାନାଂ ନାଶକରଃ ଶତ୍ରୁଭୀତିଵିନାଶକଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଧନୁର୍ମଖ ଯଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ବହୁତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଦୂର କରେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଭୟ ମିଟାଏ।
ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକମାଧିଦୈଵମାଧିଭୌତିକମୁତ୍କଟମ୍ । ଏଷାଂ ତ୍ରିଵିଧୋତ୍ପାତାନାଂ ଖଣ୍ଡନୋ ଭୂତିଵର୍ଧଂନଃ
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ, ଦୈବିକ ଓ ଭୌତିକ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଯେତେବେଳେ ଦୂର ହୁଏ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଯାଗେ ସମାପ୍ତେ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ଜରାମୃତ୍ଯୁହରଂ ଵରମ୍ । ଦଦାତି ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଵତି ଦାତା ଚ ସର୍ଵସଂପଦାମ୍
ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଶିବ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରିବା ବର ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ସାକ୍ଷାତ୍ ଦାତା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଚକାରେମଂ ଚ ଯାଗଂ ଚ ପୁରା ବାଣୋ ମହାବଲଃ । ନନ୍ଦୀ ପରଶୁରାମଶ୍ଚ ଭଲ୍ଲଶ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ପ୍ରବଳ ବାଣ, ନନ୍ଦୀ, ପରଶୁରାମ ଓ ବଳଶାଳୀ ଭଲ୍ଲ—ଏମାନେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ପୁରା ଦଦୌ ଧନୁରିଦଂ ଶିଵୋ ନନ୍ଦୀଶ୍ଵରାଯ ଚ । ଯାଗେନ ଭୂତ୍ଵା ସିଦ୍ଧଃ ସ ଦଦୌ ବାଣାଯ ଧାର୍ମିକଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଶିବ ଏହି ଧନୁଷ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ସେ ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହା ବାଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ଯାଗଂ ମହାସିଦ୍ଧୋ ଦଦୌ ରାମାଯ ପୁଷ୍କରେ । ତୁଭ୍ଯଂ ଦଦୌ ପରଶୁରାମଃ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ
ଯଜ୍ଞ କରି ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ସେ ପୁଷ୍କରରେ ରାମଙ୍କୁ ଏହା ଦେଇଥିଲେ; ପରଶୁରାମ, ଦୟାର ସାଗର, କୃପା କରି ତୁମକୁ ଏହା ଦେଇଥିଲେ।
ସହସ୍ରହସ୍ତପରିମିତଂ ଦୈର୍ଧ୍ଯେଽତିକଠିନଂ ନୃପ । ଦଶହସ୍ତପ୍ରଶସ୍ତଂ ଚ ଶଂକରେଚ୍ଛାଵିନିର୍ମିତମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ଧନୁଷର ଲମ୍ବ ହଜାର ହସ୍ତ, ବହୁତ କଠିନ ଓ ଚଉଡ଼ି ଦଶ ହସ୍ତ; ଏହା ଶଂକରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତିଆରି।
ପଶୁପତେଃ ପଶୁପତଂ ଯୁକ୍ତଯାନେନ ଦୁର୍ଵହମ୍ । ସର୍ଵେ ଭଙ୍କ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତାଶ୍ଚ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ଵିନା
ପଶୁପତିଙ୍କର ଏହି ପାଶୁପତ ଧନୁଷ, ଯଥାଯଥ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଧରିବାକୁ ମୁଷ୍କିଲ; ନାରାୟଣ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ଏହା ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯାଗେ ଚ ଧନୁଷଃ ପୂଜାଂ ଶଂକରସ୍ଯ ତୁ ଶଂକରେ । କୁରୁ ଶୀଘ୍ରଂ ଶୁଭାର୍ଥଂ ଚ ସର୍ଵାନ୍କୁରୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍
ଯଜ୍ଞରେ ଧନୁଷ ଓ ଶଂକରଙ୍କର ପୂଜା କର; ଶୀଘ୍ର ଭଲ ପାଇଁ ଏହା କର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କର।
ଅସ୍ମିନ୍ଯାଗେ ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗୋ ଭଵେଦ୍ଯଦି ନରାଧିପ । ଵିନାଶୋ ଯଜମାନସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଯଦି କେହି ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗେ, ଯଜ୍ମାନଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ହେବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭଗ୍ନେ ଧନୁଷି ଯାଗଶ୍ଚ ଭଗ୍ନୋ ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଫଲଂ ଦଦାତି କୋ ଵାଽତ୍ର ଚାନିଷ୍ପନ୍ନେ ଚ କର୍ମଣି
ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଯଜ୍ଞ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ; କାହା ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳିବ, ଯଦି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା ନାହିଁ?
ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଧନୁଷୋ ମୂଲେ ମଧ୍ଯେ ନାରାଯଣଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଅଗ୍ରେ ଚୋଗ୍ରପ୍ରତାପଶ୍ଚ ମହାଦେଵୋ ମହାମତେ
ଧନୁଷର ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ଓ ଶିରାରେ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ମହାଦେବ ଅଛନ୍ତି।
ଧନୁର୍ହି ତ୍ରିଵିକାରଂ ଚ ସଦ୍ରତ୍ନଖଚିତଂ ଵରମ୍ । ଗ୍ରୀଷ୍ମମଧ୍ଯାଙ୍ନମାର୍ତଂଣ୍ଡପ୍ରଭାପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନକାରଣ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ତିନି ପ୍ରକାରର ଆକୃତି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ; ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଲୁଚିଯାଇଛି।
ଅଶକ୍ତଶ୍ଚ ନମଯିତୁମନନ୍ତଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ସୁର୍ଯଶ୍ଚ କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ କା କଥାଽନ୍ଯସ୍ଯ ଭୂମିପ
ମହାବଳୀ ଅନନ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବାଙ୍କିପାରିନାହାନ୍ତି; ତେବେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କହିବା ଦରକାର କଣ, ହେ ରାଜା?
ତ୍ରିପୁରାରିଃ ପୁରାଽନେନ ଜଘାନ ତ୍ରିପୁରଂ ମୁଦା । ନିର୍ଭଯଂ କୁରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ମଙ୍ଗଲାର୍ହ ମହୋତ୍ସଵମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ତ୍ରିପୁରାରୀ ଏହି ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ତ୍ରିପୁରାକୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ; ଭୟ ଛାଡ଼ି ଇଚ୍ଛାମତେ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଉତ୍ସବ କର।
ମତ୍ଯକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶଵିଵର୍ଧନଃ । ଉଵାଚ କଂସଃ ସର୍ଵାର୍ଥେ ସତତଂ ଚ ହିତୈଷିଣମ୍
ମତ୍ୟକଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା କଂସ, ସବୁ କାମରେ ସଦା ନିଜ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା, କହିଲେ।
କଂସ ଉଵାଚ ଵସୁଦେଵଗୃହେ ଜଜ୍ଞେ ମଦ୍ଵଧୀ କୁରନାଶନଃ । ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ନନ୍ଦଗେହେ ଚ ଵର୍ଧତେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଃ
କଂସ କହିଲେ: ଵସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ମୋର ବିନାଶକାରୀ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ନନ୍ଦଙ୍କ ଘରେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ନିଜେ ଇଚ୍ଛାରେ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି।
ମଦ୍ଵନ୍ଧୁଵର୍ଗାଞ୍ଛୂରାଂଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସୁଵିଶାରଦାନ୍ । ଭଗିନୀଂ ପୂତନାଂ ପୂତାଂ ଜଘାନ ବାଲକୋ ବଲୀ
ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ, ଶୂର ବନ୍ଧୁମାନେ, ନୀତିଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ମୋର ବୋନ ପୂତନା—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ ମାରିଦେଇଛି।
ଗୋଵର୍ଧନଂ ଦଧାର୍ରକକରେଣ ବଲଵର୍ଧନଃ । ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ଶୂରସ୍ଯ ଚକାର ଚ ପରାଭଵମ୍
ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇଥିବା ସେ, ଗୋବର୍ଧନକୁ ଛୋଟ ଆଂଠିରେ ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହରାଇଦେଇଥିଲେ।