ହନୁମାନ୍ପଯଯୌ ଲଙ୍କାଂ ସୀତାନ୍ଵେଷଣହେତଵେ । ରାମାଦଧୀତସଂଦେଶୋ ଯଯୌ ରୁଦ୍ରକଲୋଦ୍ଭଵଃ
ହନୁମାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦୂତିବାହକ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ।
ଅଶୋକକାନନେ ସୀତାଂ ଦଦର୍ଶ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍ । ନିରାହାରାମତିକୃଶାଂ କୁହ୍ଵାଂ ଚନ୍ଦ୍ରକଲାମିଵ
ଅଶୋକବାଟିକାରେ, ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା, ଉପବାସରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଲୁଚିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେ ଜଣେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଲୁଚି ରହିଥିଲେ ।
ସତତଂ ରାମ ରାମେତି ଜପନ୍ତୀଂ ଭକ୍ତିବୂର୍ଵକମ୍ । ବିଭ୍ରତୀଂ ଚ ଜଟାଭାରଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନସଂନିଭାମ୍
ସୀତା ସଦା 'ରାମ, ରାମ' ବୋଲି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜପ କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ଜଟା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା ।
ଧ୍ଯାଯମାନାଂ ପଦାବ୍ଜଂ ଚ ଶ୍ରୀରାମସ୍ଯ ଦିପାନିଶମ୍ । ଶୁଦ୍ଧାଶଯାଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତାଂ ଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍
ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ । ସୀତା ପବିତ୍ର ମନ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଓ ପତିପରାୟଣ ଥିଲେ ।
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଲକ୍ଷ୍ମଯୁକ୍ତାଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ତୀଂ ସ୍ଵତେଜସା । ପୁଣ୍ଯଦାଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୁଵନପାଵତୀମ୍
ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ମାତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦତୀଂ ଵାଯୁନନ୍ଦନଃ । ରତ୍ନାଙ୍ଗୁଲୀଯଂ ରାମସ୍ଯ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ମୁଦାଽନ୍ଵିତଃ
ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାନ୍ଦୁଥିବା ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରତ୍ନର ଅଙ୍ଗୁଠି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ରୁରୋଦ ଧର୍ମୀ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତ୍ଵା ତଚ୍ଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ । ଉଵାଚ ରାମସଂଦେଶଂ ସୀତାଜୀଵନରକ୍ଷଣମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧରିଲେ । ସେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ, ସୀତାଙ୍କ ଜୀବନର ରକ୍ଷା ଉପାୟ କହିଲେ ।
ହନୁମାନୁଵାଚ ପାରେସମୁଦ୍ରଂ ଶ୍ରୀରାମଃ ସଂନଦ୍ଧଶ୍ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ବଭୂଵ ରାମମିତ୍ରଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ବଲଵାନ୍କପିଃ
ହନୁମାନ୍ କହିଲେ — ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସଜ୍ଜ ଅଛନ୍ତି । ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବେ ରାମଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ରାମଶ୍ଚ ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ଦଦୌ । ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ଚ ମିତ୍ରାଯ ତଦ୍ଭାର୍ଯଂ ଵାଲିନା ହୃତାମ୍
ରାମ ଭଳିଙ୍କୁ ମାରି, ରାଜ୍ୟକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଭଳି ହରିଥିବା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଫେରାଇଲେ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ତଵୋଦ୍ଧାରଂ ସ୍ଵୀଚକାର ଚ ଧର୍ମତଃ । ଵାନରାଶ୍ଚ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ତଵାନ୍ଵେଷଣକାରଣାତ୍
ଧର୍ମପଥରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ଉଦ୍ଧାର ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ । ସମସ୍ତ ବନରାଜ ତୁମେଁକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମଙ୍ଗଲଵାର୍ତାଂ ଚ ମତ୍ତୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଗମ୍ଭୀରଂ ସାଗରଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସୋଽଚିରେଣାଽଽଗମିଷ୍ଯତି
ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ପାଇ ରାଜୀବନୟନ ରାମ ଶୀଘ୍ର ସାଗର ବନ୍ଧି ଏଠାକୁ ଆସିବେ ।
ନିହତ୍ଯ ରାଵଣଂ ପାପଂ ସପୁତ୍ରଂ ଚ ସବାନ୍ଧଵମ୍ । କରିଷ୍ଯତ୍ଯଚିରେଣୈଵ ହେ ମାତସ୍ତଵ ମୋକ୍ଷଣମ୍
ପାପୀ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ମାରି, ମାଆ, ତୁମ ମୁକ୍ତି ଶୀଘ୍ର କରିବେ ।
ଅଦ୍ଯ ରତ୍ନମଯୀଂ ଲଙ୍କାଂ ନିଃଶଙ୍କସ୍ତ୍ଵତପ୍ରସାଦତଃ । ଭସ୍ମୀଭୂତାଂ କରିଷ୍ଯାମି ମାତଃ ପଶ୍ଯ ଚ ସସ୍ମିତମ୍
ମାଆ, ତୁମ ଦୟାରେ ଆଜି ଭୟ ଛାଡି ରତ୍ନମୟ ଲଙ୍କାକୁ ଆଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିଦେବି । ହସି ଏହା ଦେଖ ।
ମର୍କଟୀଡିମ୍ଭତୁଲ୍ଯାଂ ଚ ଲଙ୍କାଂ ପଶ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତେ । ମୂତ୍ରତୁଲ୍ଯଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ଶରାଵମିଵ ଭୂତଲମ୍
ସୁବ୍ରତେ, ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ବନରାଜ ଖେଳାଘର ପରି ଦେଖୁଛି, ସାଗରକୁ ମୁତ୍ର ପରି ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଏକ ଥାଳି ପରି ଦେଖୁଛି ।
ପିପୀଲିକାସଂଘମିଵ ସସୈନ୍ଯଂ ରାଵଣଂ ତଥା । ସଂହର୍ତୁଂ ଚ ସମର୍ଥୋଂଽହଂ ମୁହୂର୍ତାର୍ଧେନ ଲୀଲଯା
ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସେନା ମୋ ପାଖରେ ପିଲାମାଛି ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ମୁଁ ଅଧା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖେଳି ଖେଳି ସେମାନେଁକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବି ।
ରାମପ୍ରତିଜ୍ଞାରକ୍ଷାର୍ଥଂ ନ ହନିଷ୍ଯାମି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ମହାଭାଗେ ତ୍ଯଜ ଭୀତିଂ ମଦୀଶ୍ଵରି
କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବେ ସେମାନେଁକୁ ମୁଁ ମାରିବି ନାହିଁ । ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଶାନ୍ତ ରୁହ, ମୋ ଇଶ୍ୱରୀ, ଭୟ ଛାଡ଼ ।
ପାନରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଭୀତା ରାମପତିଵ୍ରତା
ବନରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସୀତା ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ । ଭୟଭୀତ ରାମଙ୍କ ପତିପରାୟଣା ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ସୀତୋଵାଚ ଅଯେ ଜୀଵତି ମେ ରାମୋ ମଚ୍ଛୋକାର୍ଣଵଦାରୁଣାତ୍
ସୀତା କହିଲେ — ହାଁ, ମୋର ଏତେ ଦୁଃଖର ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ମୋର ରାମ କିଏଁ ଆଜି ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି?
ଅପି ମେ କୁଶଲୀ ନାଥଃ କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦନଃ ପ୍ରଭୁ । କୀଦୃଶଶ୍ଚ କୃଶାଙ୍ଗଶ୍ଚ ଜାନକୀଜୀଵନୋଽଧୁନା
ମୋ ପ୍ରଭୁ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ଜାନକୀଙ୍କର ଜୀବନ ହୋଇଥିବା ସେ, ଏବେ କି ଦୁବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କି?
କିମାହାରଶ୍ଚ କିଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମମ ପ୍ରଣାଧିକଃ ପ୍ରିଯଃ । ଅପି ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସତ୍ଯଂ ସୀତାପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୋର ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ, ସେ କ'ଣ ଖାଉଛନ୍ତି, କ'ଣ ଖାଇ ସେ ଜୀବନ ଚାଲାଉଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କି, ସୀତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସେ ନିଜେ ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଅଛନ୍ତି?
ଅପି ସତ୍ଯଂ କ ସଂନଦ୍ଧୋ ନ ଶୋକେନ ହତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଅପି ସ୍ମରତି ମାଂ ପାପାଂ ସ୍ଵାମିନୋ ଦୁଃଖରୂପିଣୀମ୍
ସତ୍ୟ କି, ପ୍ରଭୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି, ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇନାହାନ୍ତି? ସେ ମୋତେ, ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଏହି ପାପିନୀକୁ, ମନେ ପକାନ୍ତି କି?
ମଦର୍ଥେ କତି ଦୁଃଖଂ ଵା ସଂପ୍ରାପ ସ ମଦୀଶ୍ଵରଃ । ହାରୋ ନାଽଽରୋର୍ପିତଃ କଣ୍ଠେ ପୁରା ଵ୍ଯଵହିତୋ ରତୌ
ମୋ ପାଇଁ, ମୋର ପ୍ରଭୁ କେତେ ଦୁଃଖ ସହିଛନ୍ତି? ଯେ ହାର ପୂର୍ବେ ମୋ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ସେ ଏବେ ଆଲଗା ପଡ଼ିଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଆମର ମିଳନ ଭଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ଅଧୁନୈଵାଽଽଵଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସମୁଦ୍ରଃ ଶତଯୋଜନଃ । ଅପି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତଂ ରାମଂ କରୁଣାସାଗରଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଏବେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଯୋଜନ ସମୁଦ୍ର ଅଛି। ମୁଁ କି ପୁଣି ସେ କରୁଣାସାଗର ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?
କାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତଂ ନିତାନ୍ତଂ ଚ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଧର୍ମକର୍ମଣି । ଅପି ସେଵାଂ କରିଷ୍ଯାମି ପାଦପଦ୍ମେ ପୁନଃ ପ୍ରଭୋଃ
ମୋ ପ୍ରିୟ, ଶାନ୍ତ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ମୁଁ କି ପୁଣିଥରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ସେବା କରିପାରିବି?
ପତିସେଵାଵିହୀନାଯା ମୂଢାଯା ଜୀଵନଂ ଦୃଥା । ଅପି ମେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଜୀଵତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ପତିସେବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ଏହି ମୂଢ଼ା ପାଇଁ ଜୀବନ ଅର୍ଥହୀନ। ସତ୍ୟ କି, ମୋର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦେବର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଉଁ ଅଛନ୍ତି?
ମଚ୍ଛୋକସାଗରେ ମଗ୍ନୋ ଭଗ୍ନଦର୍ପୋ ମଯା ଵିନା । ଵୀରାଣାଂ ପ୍ରଵରୋ ଧର୍ମୀ ଦେଵକଲ୍ପଶ୍ଚ ଦେଵରଃ
ମୋ ଶୋକର ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଥିବା, ମୋ ବିନା ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ସେ ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦେବତାସମାନ ମୋ ଦେବର—
ଅପି ସତ୍ଯଂ ସସଂନ୍ନଦ୍ଧୋ ସତ୍ପ୍ରଭୋରନୁଜଃ ସଦା । ଅପି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯଂ ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍
ସତ୍ୟ କି, ସେ ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି? ମୁଁ କି ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁଣି ଦେଖିପାରିବି?
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ତରଂ ଶୁଭମ୍ । ଭସ୍ମୀଭୂତାଂ ଚ ତାଂ ଲଙ୍କାଂ ଚକାର ଲୀଲଯା ମୁନେ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭଲ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ବାନର ଖେଳରେ ଲଙ୍କାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ, ମୁନି।
ପୁନଃ ପ୍ରବୋଧଂ ତସ୍ଯୈ ଚ ଦତ୍ତଵା ଵାଯୁସୁତଃ କପିଃ । ପ୍ରଯଯୌ ଲୀଲଯା ଵେଗାଦ୍ଯତ୍ର ରାଜୀଵଲୋଚନଃ
ପୁଣିଥରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ବାନର ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଖେଳ କରି, ପଦ୍ମନୟନ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସର୍ଵଂ ତତ୍କଥାଯାମାସ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ମାତୁରେଵ ଚ । ସୀତାମଙ୍ଗଲଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ରୁରୋଦ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ରାମଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଘଟଣା। ସୀତାଙ୍କର ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାମ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ।