କାମୋ ଘୃତାଚୀଶାପେନ ବଭୂଵ ଭସ୍ମସାଚ୍ଛିଵାତ୍ । ବଲିର୍ମଦାଲସାଶାପାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଶାପରେ କାମ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହେଲେ; ମଦାଲସାଙ୍କ ଶାପରେ ବଲି ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ।
ଶାପେନ ମିଶ୍ରକେଶ୍ଯାଶ୍ଚ ହୃତଭାର୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ । ମମ ଶାପାତ୍ତଥା ରାମୋ ହୃତଭାର୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମିଶ୍ରକେଶୀଙ୍କ ଶାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଇଲେ; ଏବଂ ମୋ ଶାପରେ ଏଭଳି ରାମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରାଇବେ।
କାମାତୁରାଂ ଯୌଵନସ୍ଥାଂ ଭାର୍ଯା ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତାମ୍ । ନ ତ୍ଯଜେଦ୍ଧର୍ମଭୀତଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତଂ ମାଧ୍ଯଂଦିନେ ପୁରା
ଯୁବତୀ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତଳମଳାଇଥିବା ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯଦି ନିଜେ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆସି ନିକଟରେ ଯାଏ, ଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ସେଇ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ କେବେ ମନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୁରୁଣା କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି।
ଇହ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିବଦ୍ଗ୍ରସ୍ତଃ ପରତ୍ର ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂର୍ପଣଖାଵାକ୍ଯମର୍ଧଯନ୍ଦ୍ରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନ୍ୟଠାରେ ଭୋଗ କଲେ, ସେ ପରଲୋକରେ ନରକକୁ ଯିବ; ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅର୍ଧ ରେଷରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ନାସିକାଂ ତସ୍ଯାଃ କ୍ଷୁରଧାରେଣ ଲୀଲଯା । ତସ୍ଯା ଭ୍ରାତା ଚ ଯୁଯୁଧେ ବଲଵାନ୍ଖରଦୂଷଣଃ
ସେ ହସି ହସି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ନାକ କୁ ଝାଡ଼ିଆ ଧାରରେ କାଟିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଭାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖର ଓ ଦୂଷଣ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସସୈନ୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ତ୍ରେଣ ସ ଜଗାମ ଯମାଲଯମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍ଖରଦୂଷଣମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ; ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ, ଖର ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ।
ମୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂର୍ପଣଖା ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ରାଵଣମ୍ । ସର୍ଵଂ ନିଵେଦନଂ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ପୁଷ୍କରଂ ତଦା
ମୃତ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ରାବଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ; ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଇ, ସେ ପୁଷ୍କରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵରଂ ପ୍ରାପ କୃତ୍ଵା ଚ ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ । ଉଵାଚ ତାଦୃଶୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିରାହାରାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଲେ; ଏଭଳି ଉପବାସରେ ତପସ୍ବିନୀ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ।
ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତନ୍ମନୋ ମତ୍ଵା କୃପାସିନ୍ଧୁଶ୍ଚ ନାରଦ
ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, କୃପାର ସମୁଦ୍ର ନାରଦ ତାଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ରାମଂ ଦୃଷ୍ପ୍ରାପଂ କରୋଷି ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରଵରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ରାମଙ୍କୁ ନ ପାଇ, ତୁମେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଛ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।'
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାମୀଶ୍ଵରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ । ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଚ ଭର୍ତାରଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଵରାନନେ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଉପରେ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ ଥିବା ଯିଏ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ସେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମ ଚ ଜଗାମ ସ୍ଵାଲଯଂ ମୁଦା । ଦେହଂ ତତ୍ଯାଜ ସା ଵହ୍ନୋ ସା ଚ କୁବ୍ଜା ବଭୂଵ ହ
ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସେ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, କୁବ୍ଜା ହେଲେ।
ଅଥ ଶୂର୍ପଣଖା ଵାକ୍ଯାତ୍କୋପାତ୍କମ୍ପିତଵିଗ୍ରହଃ । ଜହାର ମାଯଯା ସୀତାଂ ମାଯାଵୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କଥାରେ, କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ଦେହରେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସନାୟକ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରିକଲେ।
ସୀତାଂ ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ ଚିରଂ ମୁନେ । ଚେତନାଂ କାରଯାମାସ ଭ୍ରାତା ଚଽଽଧ୍ଯାତ୍ମିକେନ ଚ
ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ରାମ ଦୀର୍ଘ ସ୍ମୂତିହୀନତାରେ ପଡ଼ିଲେ, ମୁନି; ତାଙ୍କ ଭାଇ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କଲେ।
ତତୋ ବଭ୍ରାମ ଗହନଂ ଶୈଲଂ ଚ କଂଦରଂ ନଦମ୍ । ଅହର୍ନିଶଂ ଚ ଶୋକାର୍ତୋ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମଂ ମୁନେ
ତାପରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼, ଗୁହା, ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ଘୁରିଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ, ମୁନି।
ଚିରମନ୍ଵେଷଣଂ କୃତ୍ଵା ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀଂ ଵିଭୁଃ । ଚକାର ମିତ୍ରତାଂ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଖୋଜି, ଜାନକୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ରାମ ନିଜେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିତ୍ରତା କଲେ।
ନିହତ୍ଯ ଵାଲିନଂ ବାଣୈର୍ଦଦୌ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଲୀଲଯା । ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ଚ ମିତ୍ରାଯ ସ୍ଵୀକାରପାଲନାଯ ଵୈ
ବାଣରେ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରି, ସହଜରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ମିତ୍ରଙ୍କୁ, ଦେଲେ ଓ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦେଲେ।
ଦୂତାନ୍ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ସର୍ଵତ୍ର ଵାନରେଶ୍ଵାଃ । ତସ୍ଥୌ ସୁଗ୍ରୀଵଭଵନେ ଶ୍ରୀରାମଶ୍ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ସେ ସମସ୍ତ ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ; ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିଲେ।
ହନୂମତେ ଵରଂ ଦତ୍ତଵା ରମ୍ଯଂ ରତ୍ନାଙ୍ଗୁଲୀଯକମ୍ । ସୀତାଯୈ ଶୁଭସଂଦେଶଂ ପ୍ରାଣଧାରଣକାରଣମ୍
ହନୁମାନଙ୍କୁ ସେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ରତ୍ନର ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଲେ; ସୀତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଶୁଭ ସନ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତଂ ଚ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମୁତ୍ତମାମ୍ । ସୁପ୍ରୀତ୍ଯାଽଽଲିଙ୍ଗନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପାଦରେଣୂନ୍ସୁଦୁର୍ଲଭାନ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ; ଅତି ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ପଦଧୂଳି ଦେଲେ।
ହନୁମାନ୍ପଯଯୌ ଲଙ୍କାଂ ସୀତାନ୍ଵେଷଣହେତଵେ । ରାମାଦଧୀତସଂଦେଶୋ ଯଯୌ ରୁଦ୍ରକଲୋଦ୍ଭଵଃ
ହନୁମାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦୂତିବାହକ ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ।
ଅଶୋକକାନନେ ସୀତାଂ ଦଦର୍ଶ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍ । ନିରାହାରାମତିକୃଶାଂ କୁହ୍ଵାଂ ଚନ୍ଦ୍ରକଲାମିଵ
ଅଶୋକବାଟିକାରେ, ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା, ଉପବାସରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଓ ଲୁଚିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେ ଜଣେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଲୁଚି ରହିଥିଲେ ।
ସତତଂ ରାମ ରାମେତି ଜପନ୍ତୀଂ ଭକ୍ତିବୂର୍ଵକମ୍ । ବିଭ୍ରତୀଂ ଚ ଜଟାଭାରଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନସଂନିଭାମ୍
ସୀତା ସଦା 'ରାମ, ରାମ' ବୋଲି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜପ କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ଜଟା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା ।
ଧ୍ଯାଯମାନାଂ ପଦାବ୍ଜଂ ଚ ଶ୍ରୀରାମସ୍ଯ ଦିପାନିଶମ୍ । ଶୁଦ୍ଧାଶଯାଂ ସୁଶୀଲାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତାଂ ଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍
ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ । ସୀତା ପବିତ୍ର ମନ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଓ ପତିପରାୟଣ ଥିଲେ ।
ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଲକ୍ଷ୍ମଯୁକ୍ତାଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ତୀଂ ସ୍ଵତେଜସା । ପୁଣ୍ଯଦାଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୁଵନପାଵତୀମ୍
ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ମାତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦତୀଂ ଵାଯୁନନ୍ଦନଃ । ରତ୍ନାଙ୍ଗୁଲୀଯଂ ରାମସ୍ଯ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ମୁଦାଽନ୍ଵିତଃ
ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାନ୍ଦୁଥିବା ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରତ୍ନର ଅଙ୍ଗୁଠି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ରୁରୋଦ ଧର୍ମୀ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃତ୍ଵା ତଚ୍ଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ । ଉଵାଚ ରାମସଂଦେଶଂ ସୀତାଜୀଵନରକ୍ଷଣମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଧରିଲେ । ସେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ, ସୀତାଙ୍କ ଜୀବନର ରକ୍ଷା ଉପାୟ କହିଲେ ।
ହନୁମାନୁଵାଚ ପାରେସମୁଦ୍ରଂ ଶ୍ରୀରାମଃ ସଂନଦ୍ଧଶ୍ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ବଭୂଵ ରାମମିତ୍ରଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ବଲଵାନ୍କପିଃ
ହନୁମାନ୍ କହିଲେ — ସମୁଦ୍ର ପାରେ ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସଜ୍ଜ ଅଛନ୍ତି । ବଳଶାଳୀ ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବେ ରାମଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ରାମଶ୍ଚ ଵାଲିନଂ ହତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ଦଦୌ । ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ଚ ମିତ୍ରାଯ ତଦ୍ଭାର୍ଯଂ ଵାଲିନା ହୃତାମ୍
ରାମ ଭଳିଙ୍କୁ ମାରି, ରାଜ୍ୟକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଭଳି ହରିଥିବା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଫେରାଇଲେ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ତଵୋଦ୍ଧାରଂ ସ୍ଵୀଚକାର ଚ ଧର୍ମତଃ । ଵାନରାଶ୍ଚ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ତଵାନ୍ଵେଷଣକାରଣାତ୍
ଧର୍ମପଥରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ଉଦ୍ଧାର ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ । ସମସ୍ତ ବନରାଜ ତୁମେଁକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ ।