ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂର୍ପଣଖାଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଂ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଧାର୍ମିକଃ । ଉଵାଚ ସଧୁରେଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶାଵଭୀତଶ୍ଚ ନାରଦ
ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନେ ପକାଇ, ଭିତରେ ଭୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନାରଦ, ମୃଦୁ କଥାରେ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ ଅମ୍ବମାତଃ ସଭାର୍ଯୋଽହମଭାର୍ଯଂ ଗଚ୍ଛ ମେଽନୁଜମ୍ । ଦୁଃଖଂ ପ୍ରିଯୋଽନ୍ଯାଂ ପ୍ରଭଜେଦିତରଂ ଚ ସୁଖାଲଯମ୍
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: 'ମା, ମୁଁ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏଠି ଅଛି। ତୁମେ ମୋ ଅପରିଣୀତ ଭାଉଁକୁ ଯାଅ। ପ୍ରିୟା ଅନ୍ୟକୁ ଚାହିଲେ ଦୁଃଖ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ମାନେ ସୁଖ ଦେଇପାରନ୍ତି।'
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମୁଦା । ଦଦର୍ଶ ଲକ୍ଷମଣଂ ଶାନ୍ତଂ କାନ୍ତଂ ଚ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତମ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଖୁସିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମାଂ ଭଜସ୍ଵ ମହାଭାଗେତ୍ଯୁଵାଚ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ କୁତୂହଲାତ୍
'ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ' ବୋଲି ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗ୍ରହରେ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଵାଚ ଵିହାଯ ରାମଂ ସର୍ଵେଶଂ ହେ ମୂଢେ ଦାସମିଚ୍ଛସି । ସୀତାଦାସୀ ଚ ମତ୍ପତ୍ନୀ ସୀତାଦାସୋଽହମେଵ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ: 'ମୂଢ଼େ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ରାମକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଦାସକୁ ଚାହୁଛ? ସୀତା ମୋ ମାଲକିନ, ସେଇ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ଦାସ ମାତ୍ର।'
ଭଵ ସୀତାସପତ୍ନୀ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ରାମଂ ମଦୀଶ୍ଵରମ୍ । ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୀତାଯାଶ୍ଚଯଥା ସତି
ତୁମେ ସୀତାଙ୍କ ସହଭାଗିନୀ ହେଅ, ଏବଂ ମୋ ନାଥ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ଯଦି ଚାହ, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ହେବି, ଯେପରି ସୀତାଙ୍କର।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାମେନ ହୃତମାନସା । ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମୂଢା ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠେଷ୍ଠତାଲୁକା
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କାମନାରେ ମନ ହରାଇଥିବା ସେଇ ମୂଢ଼ା, ଶୁଷ୍କ କଣ୍ଠ ଓ ତାଲୁ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୂର୍ପଣଖୋଵାଚ ଯଦୀ ତ୍ଯଜସି ମାଂ ମୂଢ କାମାତ୍ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତାମ୍ । ଯୁଵଯୋଶ୍ଚ ଵିପତ୍ତିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯ ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଶୂର୍ପଣଖା କହିଲେ: 'ମୂଢ଼, ମୁଁ ଆସିଥିଲି କାମନାରେ, ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରୁଛ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଉଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରେ ଅପଶ୍ରୟ ଆସିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମା ଚ ମୋହିନୀଂ ତ୍ଯକ୍ତଵା ଵିଶ୍ଵେଽପୂଜ୍ଯେ ବଭୂଵ ସଃ । ରମ୍ଭାଶାପେନ ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ଛାଗମସ୍ତୋ ବଭୂଵ ସଃ
ବ୍ରହ୍ମା ମୋହିନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନିତ ହେଲେ। ରମ୍ଭାଙ୍କ ଶାପରେ ଦକ୍ଷ ଛାଗ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଵୈଦ୍ଯଶ୍ଚୋର୍ଵଶୀଶାପାଦ୍ଯଜ୍ଞଭାଗଵିଵର୍ଜିତଃ । ରୂପହୀନଃ କୁବେରଶ୍ଚ ମେନାଶାପେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଶାପରେ ସ୍ୱରବୈଦ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ଭାଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ; ଏବଂ ମେନାଙ୍କ ଶାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୁବେର କୁବ୍ଜ ହେଲେ।
କାମୋ ଘୃତାଚୀଶାପେନ ବଭୂଵ ଭସ୍ମସାଚ୍ଛିଵାତ୍ । ବଲିର୍ମଦାଲସାଶାପାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ
ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଶାପରେ କାମ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହେଲେ; ମଦାଲସାଙ୍କ ଶାପରେ ବଲି ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ।
ଶାପେନ ମିଶ୍ରକେଶ୍ଯାଶ୍ଚ ହୃତଭାର୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ । ମମ ଶାପାତ୍ତଥା ରାମୋ ହୃତଭାର୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମିଶ୍ରକେଶୀଙ୍କ ଶାପରେ ବୃହସ୍ପତି ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଇଲେ; ଏବଂ ମୋ ଶାପରେ ଏଭଳି ରାମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରାଇବେ।
କାମାତୁରାଂ ଯୌଵନସ୍ଥାଂ ଭାର୍ଯା ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତାମ୍ । ନ ତ୍ଯଜେଦ୍ଧର୍ମଭୀତଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତଂ ମାଧ୍ଯଂଦିନେ ପୁରା
ଯୁବତୀ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତଳମଳାଇଥିବା ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯଦି ନିଜେ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆସି ନିକଟରେ ଯାଏ, ଧର୍ମକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ସେଇ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ କେବେ ମନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୁରୁଣା କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି।
ଇହ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିବଦ୍ଗ୍ରସ୍ତଃ ପରତ୍ର ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂର୍ପଣଖାଵାକ୍ଯମର୍ଧଯନ୍ଦ୍ରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏଠାରେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନ୍ୟଠାରେ ଭୋଗ କଲେ, ସେ ପରଲୋକରେ ନରକକୁ ଯିବ; ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅର୍ଧ ରେଷରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ନାସିକାଂ ତସ୍ଯାଃ କ୍ଷୁରଧାରେଣ ଲୀଲଯା । ତସ୍ଯା ଭ୍ରାତା ଚ ଯୁଯୁଧେ ବଲଵାନ୍ଖରଦୂଷଣଃ
ସେ ହସି ହସି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ନାକ କୁ ଝାଡ଼ିଆ ଧାରରେ କାଟିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଭାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖର ଓ ଦୂଷଣ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ସସୈନ୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ତ୍ରେଣ ସ ଜଗାମ ଯମାଲଯମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍ଖରଦୂଷଣମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ; ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ, ଖର ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ।
ମୃତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂର୍ପଣଖା ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ରାଵଣମ୍ । ସର୍ଵଂ ନିଵେଦନଂ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ପୁଷ୍କରଂ ତଦା
ମୃତ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ରାବଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ; ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଇ, ସେ ପୁଷ୍କରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ଵରଂ ପ୍ରାପ କୃତ୍ଵା ଚ ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ । ଉଵାଚ ତାଦୃଶୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିରାହାରାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଲେ; ଏଭଳି ଉପବାସରେ ତପସ୍ବିନୀ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ।
ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତନ୍ମନୋ ମତ୍ଵା କୃପାସିନ୍ଧୁଶ୍ଚ ନାରଦ
ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, କୃପାର ସମୁଦ୍ର ନାରଦ ତାଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ରାମଂ ଦୃଷ୍ପ୍ରାପଂ କରୋଷି ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରଵରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ରାମଙ୍କୁ ନ ପାଇ, ତୁମେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଛ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।'
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାମୀଶ୍ଵରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ । ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଚ ଭର୍ତାରଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଵରାନନେ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଉପରେ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ ଥିବା ଯିଏ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ସେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମ ଚ ଜଗାମ ସ୍ଵାଲଯଂ ମୁଦା । ଦେହଂ ତତ୍ଯାଜ ସା ଵହ୍ନୋ ସା ଚ କୁବ୍ଜା ବଭୂଵ ହ
ଏଭଳି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସେ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, କୁବ୍ଜା ହେଲେ।
ଅଥ ଶୂର୍ପଣଖା ଵାକ୍ଯାତ୍କୋପାତ୍କମ୍ପିତଵିଗ୍ରହଃ । ଜହାର ମାଯଯା ସୀତାଂ ମାଯାଵୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କଥାରେ, କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ଦେହରେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସନାୟକ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରିକଲେ।
ସୀତାଂ ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ ଚିରଂ ମୁନେ । ଚେତନାଂ କାରଯାମାସ ଭ୍ରାତା ଚଽଽଧ୍ଯାତ୍ମିକେନ ଚ
ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ରାମ ଦୀର୍ଘ ସ୍ମୂତିହୀନତାରେ ପଡ଼ିଲେ, ମୁନି; ତାଙ୍କ ଭାଇ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ସଚେତନ କଲେ।
ତତୋ ବଭ୍ରାମ ଗହନଂ ଶୈଲଂ ଚ କଂଦରଂ ନଦମ୍ । ଅହର୍ନିଶଂ ଚ ଶୋକାର୍ତୋ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମଂ ମୁନେ
ତାପରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼, ଗୁହା, ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ଘୁରିଲେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ, ମୁନି।
ଚିରମନ୍ଵେଷଣଂ କୃତ୍ଵା ନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀଂ ଵିଭୁଃ । ଚକାର ମିତ୍ରତାଂ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଖୋଜି, ଜାନକୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ରାମ ନିଜେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିତ୍ରତା କଲେ।
ନିହତ୍ଯ ଵାଲିନଂ ବାଣୈର୍ଦଦୌ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଲୀଲଯା । ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ଚ ମିତ୍ରାଯ ସ୍ଵୀକାରପାଲନାଯ ଵୈ
ବାଣରେ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରି, ସହଜରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ମିତ୍ରଙ୍କୁ, ଦେଲେ ଓ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦେଲେ।
ଦୂତାନ୍ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ସର୍ଵତ୍ର ଵାନରେଶ୍ଵାଃ । ତସ୍ଥୌ ସୁଗ୍ରୀଵଭଵନେ ଶ୍ରୀରାମଶ୍ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ସେ ସମସ୍ତ ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ; ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିଲେ।
ହନୂମତେ ଵରଂ ଦତ୍ତଵା ରମ୍ଯଂ ରତ୍ନାଙ୍ଗୁଲୀଯକମ୍ । ସୀତାଯୈ ଶୁଭସଂଦେଶଂ ପ୍ରାଣଧାରଣକାରଣମ୍
ହନୁମାନଙ୍କୁ ସେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ରତ୍ନର ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଲେ; ସୀତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଶୁଭ ସନ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତଂ ଚ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମୁତ୍ତମାମ୍ । ସୁପ୍ରୀତ୍ଯାଽଽଲିଙ୍ଗନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପାଦରେଣୂନ୍ସୁଦୁର୍ଲଭାନ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ; ଅତି ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ପଦଧୂଳି ଦେଲେ।