କୃତାଧିଵାସଂ ଶ୍ରୀରାମଂ ସର୍ଵ ମଙ୍ଗଲସଂଯୁତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତମାତା ଚ କୈକେଯୀ ଶୋକଵିହ୍ଵଲା
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହା ଦେଖି, ଭରତଙ୍କ ମାଆ କୈକେୟୀ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଵରଯାମାସ ରାଜାନଂ ପୂର୍ଵମଙ୍ଗୀକୃତଂ ଵରମ୍ । ରାମସ୍ଯ ଵନଵାସଂ ଚ ରାଜତ୍ଵଂ ଭରତସ୍ଯ ଚ
ସେ ପୂର୍ବରୁ ମାଗିଥିବା ଦୁଇଟି ବର ରାଜାଙ୍କୁ ମାଗିଲେ—ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନ।
ଵରଂ ଦାତୁଂ ମହାରାଜୋ ନେଯେଷ ପ୍ରେମମୋହିତଃ । ଧର୍ମସତ୍ଯଭଯେନୈଵୋଵାଚ ରାମୋ ନୃପଂ ସୁଧୀ
ମହାରାଜା, ପ୍ରେମ ଓ ସ୍ନେହରେ ଆବେଶିତ, ବର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ଭୟରେ, ଶ୍ରୀରାମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ ତଡାଗଶତଦାନେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ । ତତୋଽଧିକଂ ଚ ଲଭତେ ଵାପୀଦାନେନ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ଜଣେ ମଣିଷ ଶତ ପୋଖରୀ ଦାନ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଏକ ଆଁଜଳି ଜଳକୁ ଦାନ କଲେ ମିଳେ।
ଦଶଵାପୀପ୍ରଦାନେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ । ତତୋଽଧିକଂ ଚ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯଂ କନ୍ଯାପ୍ରଦାନତଃ
ଦଶଟି ଆଁଜଳି ଜଳ ଦାନ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଜଣେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦେଇଲେ ମିଳେ।
ଦଶକନ୍ଯାପ୍ରଦାନେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ । ତତୋଽଧିକଂ ଚ ଲଭତେ ଯଜ୍ଞୈକେନ ନରାଧିପ
ଦଶଟି କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦେଇଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଏକ ଯଜ୍ଞ କଲେ ମିଳେ, ହେ ରାଜନ।
ଶତଯଜ୍ଞେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯକୃଜ୍ଜନଃ । ତତୋଽଧିକଂ ଚ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାସ୍ଯଦର୍ଶନେନ ଚ
ଶତ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଏକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକ ପାଏ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ ମିଳେ।
ଦର୍ଶନେ ଶତପୁତ୍ରାଣାଂ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନୂନଂ ପୁଣ୍ଯଵାନ୍ସତ୍ଯବାଲନାତ୍
ଶତ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ସତ୍ୟବାନ୍ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଯାଏ।
ନ ହି ସତ୍ଯାତ୍ପରୋ ଧର୍ମୋ ନାନୃତାତ୍ପାତକଂ ପରମ୍ । ନ ହି ଗହ୍ଘାସମଂ ତୀର୍ଯଂ ମ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ
ସତ୍ୟ ଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ମିଥ୍ୟା ଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା ସମାନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ପରୋ ବନ୍ଧୁର୍ନାସ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ପରଂ ଧନମ୍ । ଧର୍ମାତ୍ପ୍ରିଯଃ ପରଃ କୋ ଵା ସ୍ପଧର୍ମଂ ରକ୍ଷ ଯତ୍ନତଃ
ଧର୍ମ ଠାରୁ ବଡ଼ ଆତ୍ମୀୟ କିଏ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ଠାରୁ ବଡ଼ ଧନ କିଏ ନାହିଁ? ଧର୍ମ ଠାରୁ ପ୍ରିୟ କିଏ? ତେଣୁ, ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ରକ୍ଷା କର।
ସ୍ଵଧର୍ମେ ରକ୍ଷିତେ ତାତ ଶଶ୍ଵତ୍ସର୍ଵତ୍ର ମଙ୍ଗଲମ୍ । ଯଶସ୍ଯଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ପ୍ରତାପଃ ପୂଜନଂ ପରମ୍
ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ହେ ପୁତ୍ର, ସବୁଠାରେ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, ଯଶ ଓ ମଜବୁତ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ପ୍ରଭାବ ବଢ଼େ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂଜା ମିଳେ।
ଯତୁର୍ଦଶାବ୍ଦଂ ଧର୍ମେଣ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୃହସୁଖଂ ମ୍ରମନ୍ । ଵନଵାସଂ କରିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯସ୍ଯ ପାଲନାଯ ତେ
ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଘରର ସୁଖ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିବି, ତୁମ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ।
କୃତ୍ଵା ସତ୍ଯଂ ଚ ଶପଥମିଚ୍ଛଯାଽନିଚ୍ଛଯାଽଥଵା । ନ କୃର୍ଯାତ୍ପାଲନଂ ଯୋ ହି ଭସ୍ମାନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ସୂତକମ୍
ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାରେ, ସତ୍ୟର ଶପଥ ନେଇ, ଯିଏ ତାହା ପାଳନ କରେନି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଚି ରହିଥାଏ।
କୁମ୍ଭୀପାକେ ସ ପଚତି ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ । ତତୋ ମୂକୋ ଭଵେତ୍କୁଷଠୀ ମାନଵଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ସେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାଯାଏଁ, ଦଣ୍ଡ ଭୋଗେ। ତାପରେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ ଓ ରୋଗୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଇତ୍ଯୋଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀରାମୋ ଵିଧାଯ କଲ୍କଲଂ ଜଟାମ୍ । ପ୍ରଯଯୌ ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ସୀତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ
ଏଭଳି କହି ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କର ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ ଏବଂ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପୁତ୍ରଶୋକାନ୍ମହାରାଜାସ୍ତତ୍ଯାଜ ସ୍ଵତନୁଂ ମୁନେ । ପାଲନାଯ ପିତୁଃ ସତ୍ଯଂ ରାମୋ ବଭ୍ରାମକାନନ
ପୁଅ ଦୁଃଖରେ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ମୁନି। ଏବଂ ପିତାଙ୍କ କଥା ରଖିବା ପାଇଁ ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କାଲାନ୍ତରେ ମହାରଣ୍ଯେ ଭଗିନୀ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ । ଭ୍ରମନ୍ତୀ କାନନେ ଘୋରେ ଭର୍ତ୍ରା ସାର୍ଧଂ ସୁଗୌତୁକାତ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ରାବଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ରାମଂ କୁଲଟା କାମାର୍ତା ରାକ୍ଷସୀ ତଦା । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ସୂର୍ଚ୍ଛମାପ ସ୍ମରେଣ ଚ
ସେଇ ଅସୁରୀ ମହିଳା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ସରା ଶରୀର ଉତ୍ସାହରେ କମ୍ପିତ ହେଲା ଏବଂ ପ୍ରେମ ଆକୁଳତାରେ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ଶ୍ରୀରାମନିକଟଂ ଗତ୍ଵା ସସ୍ମିତୋଵାଚ କାମୁକୀ । ଶସ୍ଵଧୌଵନସଂଯୁକ୍ତାଽତିପ୍ରୌଢା କାମଦୁର୍ମଦା
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେଇ କାମନାରେ ମତ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ମହିଳା ହସି ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶୂର୍ପଣଖୋଵାଚ ହେରାମ ହେ ଧନଶ୍ଯାମ ରୂପଧାମ ସୁଣାନ୍ଵିତ । ମାଯାନୁରକ୍ତାଂ ଵନିତାଂ ମାଂ ଗୃହାଣ ସୁନିର୍ଜନେ
ଶୂର୍ପଣଖା କହିଲେ: 'ହେ ରାମ, ହେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଧନ, ରୂପର ଧାମ, ଶୁଣ, ଏଠି ଏହି ନିର୍ଜନରେ ତୁମ ମୋ ମନକୁ ମୋହିତ କରିଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଏ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୂର୍ପଣଖାଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଂ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଧାର୍ମିକଃ । ଉଵାଚ ସଧୁରେଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶାଵଭୀତଶ୍ଚ ନାରଦ
ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମନେ ପକାଇ, ଭିତରେ ଭୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନାରଦ, ମୃଦୁ କଥାରେ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ ଅମ୍ବମାତଃ ସଭାର୍ଯୋଽହମଭାର୍ଯଂ ଗଚ୍ଛ ମେଽନୁଜମ୍ । ଦୁଃଖଂ ପ୍ରିଯୋଽନ୍ଯାଂ ପ୍ରଭଜେଦିତରଂ ଚ ସୁଖାଲଯମ୍
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: 'ମା, ମୁଁ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏଠି ଅଛି। ତୁମେ ମୋ ଅପରିଣୀତ ଭାଉଁକୁ ଯାଅ। ପ୍ରିୟା ଅନ୍ୟକୁ ଚାହିଲେ ଦୁଃଖ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ମାନେ ସୁଖ ଦେଇପାରନ୍ତି।'
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମୁଦା । ଦଦର୍ଶ ଲକ୍ଷମଣଂ ଶାନ୍ତଂ କାନ୍ତଂ ଚ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତମ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଖୁସିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ମାଂ ଭଜସ୍ଵ ମହାଭାଗେତ୍ଯୁଵାଚ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ କୁତୂହଲାତ୍
'ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ' ବୋଲି ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗ୍ରହରେ ତାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଵାଚ ଵିହାଯ ରାମଂ ସର୍ଵେଶଂ ହେ ମୂଢେ ଦାସମିଚ୍ଛସି । ସୀତାଦାସୀ ଚ ମତ୍ପତ୍ନୀ ସୀତାଦାସୋଽହମେଵ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ: 'ମୂଢ଼େ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ ରାମକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଦାସକୁ ଚାହୁଛ? ସୀତା ମୋ ମାଲକିନ, ସେଇ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ଦାସ ମାତ୍ର।'
ଭଵ ସୀତାସପତ୍ନୀ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ରାମଂ ମଦୀଶ୍ଵରମ୍ । ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ସୀତାଯାଶ୍ଚଯଥା ସତି
ତୁମେ ସୀତାଙ୍କ ସହଭାଗିନୀ ହେଅ, ଏବଂ ମୋ ନାଥ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ଯଦି ଚାହ, ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ ହେବି, ଯେପରି ସୀତାଙ୍କର।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାମେନ ହୃତମାନସା । ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମୂଢା ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠେଷ୍ଠତାଲୁକା
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କାମନାରେ ମନ ହରାଇଥିବା ସେଇ ମୂଢ଼ା, ଶୁଷ୍କ କଣ୍ଠ ଓ ତାଲୁ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୂର୍ପଣଖୋଵାଚ ଯଦୀ ତ୍ଯଜସି ମାଂ ମୂଢ କାମାତ୍ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତାମ୍ । ଯୁଵଯୋଶ୍ଚ ଵିପତ୍ତିଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯ ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଶୂର୍ପଣଖା କହିଲେ: 'ମୂଢ଼, ମୁଁ ଆସିଥିଲି କାମନାରେ, ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରୁଛ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଉଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରେ ଅପଶ୍ରୟ ଆସିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ବ୍ରହ୍ମା ଚ ମୋହିନୀଂ ତ୍ଯକ୍ତଵା ଵିଶ୍ଵେଽପୂଜ୍ଯେ ବଭୂଵ ସଃ । ରମ୍ଭାଶାପେନ ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ଛାଗମସ୍ତୋ ବଭୂଵ ସଃ
ବ୍ରହ୍ମା ମୋହିନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନିତ ହେଲେ। ରମ୍ଭାଙ୍କ ଶାପରେ ଦକ୍ଷ ଛାଗ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଵୈଦ୍ଯଶ୍ଚୋର୍ଵଶୀଶାପାଦ୍ଯଜ୍ଞଭାଗଵିଵର୍ଜିତଃ । ରୂପହୀନଃ କୁବେରଶ୍ଚ ମେନାଶାପେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଶାପରେ ସ୍ୱରବୈଦ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ଭାଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ; ଏବଂ ମେନାଙ୍କ ଶାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କୁବେର କୁବ୍ଜ ହେଲେ।