ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜାତୋ ଦଶରଥାତ୍ସ୍ଵଯମ୍ । କୌସଲ୍ଯାଯାଂ ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ରେତାଯାଂ ଚ ମୃଦାଽନ୍ଵିତଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦଶରଥଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ନିଜେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ମୃତ୍ତିକା ସହିତ।
କୈକେଯ୍ଯାଂ ଭରତଶ୍ଚୈଵ ରାମତୁଲ୍ଯୋ ଗୁଣେନ ଚ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାପି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସୁମିତ୍ରାଯାଂ ଗୁଣାର୍ଣଵଃ
କୈକେୟୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭରତ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଗୁଣରେ ରାମଙ୍କ ସମାନ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଗୁଣର ସମୁଦ୍ର, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ପିଶ୍ଵାମିତ୍ରପ୍ରେଷିତଶ୍ଚ ଶ୍ରୀରାମଶ୍ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ପ୍ରଯଯୌ ମିଥିଲାଂ ରମ୍ଯାଂ ସୀତାଗ୍ରହଣହେତଵେ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ମିଥିଳାକୁ ଗଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଷାଣାରୂପା ଚ ରାମୋ ଵର୍ତ୍ମନି କାମିନୀମ୍ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ କାରଣଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
ପଥରେ ପାଷାଣ ରୂପ ନାରୀକୁ ଦେଖି, ଜଗତ୍ନାଥ ରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହାର କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ । ଉଵାଚ ତତ୍ର ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ରହସ୍ଯଂ ସର୍ଵମେଵ ଚ
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମହାତପସ୍ୱୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କଥା ସେଠାରେ କହିଦେଲେ।
କାରଣଂ ତନ୍ମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୃତ୍ଵା ରାମୋ ଭୁଵନପାଵନଃ । ପସ୍ପର୍ଶ ପାଦାଙ୍ଗୁଲିନା ସା ବଭୂଵ ଚ ପଦ୍ମିନୀ
ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ କାରଣ ଶୁଣି, ଭୁବନ ପବନ ରାମ ପାଦଅଙ୍ଗୁଳିରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେ ମହିଳା ପଦ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲେ।
ସା ରାମମାଶିଷଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଭର୍ତୃ ମନ୍ଦିରମ୍ । ଶୁଭାଶିଷଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଯା ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଗୌତମଃ
ସେ ରାମଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ନିଜ ପତିଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଗୌତମ, ଏବେ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ରାମଶ୍ଚ ମିଥିଲାଂ ଗତ୍ଵା ଧନୁର୍ଭଙ୍ଗଂ ଶିଵସ୍ଯା ଚ । ଚକାର ପାଣିଗ୍ରହଣଂ ସୀତାଯାଶ୍ଚୈଵ ନାରଦ
ରାମ ମିଥିଳାକୁ ଯାଇ, ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଲେ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ, ହେ ନାରଦ।
କୃତ୍ଵା ଵିଵାହଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଭୃଗୁଦର୍ପ ନିହତ୍ଯ ଚ । ଣଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଯୌ ରମ୍ଯାଂ କ୍ରୀଡାକୌତୁକମଙ୍ଗଲୈଃ
ବିବାହ ଉତ୍ସବ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଏବଂ ଭୃଗୁବଂଶୀମାନଙ୍କ ଅହଂକାର ଦମନ କରି, ରାଜା ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ସବ ଓ ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜା ପୁତ୍ରଂ ନୃପଂ କର୍ତୁମିଷେଯ କୃତସାଦରମ୍ । ସପ୍ତତୀର୍ଥୋଦକଂ ତୂର୍ଣମାନୀଯ ମୁନିପୁଂଗଵାନ୍
ରାଜା, ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ମହାମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ସତତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଜଳ ଶୀଘ୍ର ଆଣିଲେ।
କୃତାଧିଵାସଂ ଶ୍ରୀରାମଂ ସର୍ଵ ମଙ୍ଗଲସଂଯୁତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତମାତା ଚ କୈକେଯୀ ଶୋକଵିହ୍ଵଲା
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହା ଦେଖି, ଭରତଙ୍କ ମାଆ କୈକେୟୀ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଵରଯାମାସ ରାଜାନଂ ପୂର୍ଵମଙ୍ଗୀକୃତଂ ଵରମ୍ । ରାମସ୍ଯ ଵନଵାସଂ ଚ ରାଜତ୍ଵଂ ଭରତସ୍ଯ ଚ
ସେ ପୂର୍ବରୁ ମାଗିଥିବା ଦୁଇଟି ବର ରାଜାଙ୍କୁ ମାଗିଲେ—ରାମଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନ।
ଵରଂ ଦାତୁଂ ମହାରାଜୋ ନେଯେଷ ପ୍ରେମମୋହିତଃ । ଧର୍ମସତ୍ଯଭଯେନୈଵୋଵାଚ ରାମୋ ନୃପଂ ସୁଧୀ
ମହାରାଜା, ପ୍ରେମ ଓ ସ୍ନେହରେ ଆବେଶିତ, ବର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ଭୟରେ, ଶ୍ରୀରାମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ ତଡାଗଶତଦାନେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ । ତତୋଽଧିକଂ ଚ ଲଭତେ ଵାପୀଦାନେନ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ଜଣେ ମଣିଷ ଶତ ପୋଖରୀ ଦାନ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଏକ ଆଁଜଳି ଜଳକୁ ଦାନ କଲେ ମିଳେ।
ଦଶଵାପୀପ୍ରଦାନେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ । ତତୋଽଧିକଂ ଚ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯଂ କନ୍ଯାପ୍ରଦାନତଃ
ଦଶଟି ଆଁଜଳି ଜଳ ଦାନ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଜଣେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦେଇଲେ ମିଳେ।
ଦଶକନ୍ଯାପ୍ରଦାନେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ । ତତୋଽଧିକଂ ଚ ଲଭତେ ଯଜ୍ଞୈକେନ ନରାଧିପ
ଦଶଟି କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦେଇଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଏକ ଯଜ୍ଞ କଲେ ମିଳେ, ହେ ରାଜନ।
ଶତଯଜ୍ଞେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯକୃଜ୍ଜନଃ । ତତୋଽଧିକଂ ଚ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାସ୍ଯଦର୍ଶନେନ ଚ
ଶତ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ଏକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକ ପାଏ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ ମିଳେ।
ଦର୍ଶନେ ଶତପୁତ୍ରାଣାଂ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନରଃ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ନୂନଂ ପୁଣ୍ଯଵାନ୍ସତ୍ଯବାଲନାତ୍
ଶତ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ସତ୍ୟବାନ୍ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଯାଏ।
ନ ହି ସତ୍ଯାତ୍ପରୋ ଧର୍ମୋ ନାନୃତାତ୍ପାତକଂ ପରମ୍ । ନ ହି ଗହ୍ଘାସମଂ ତୀର୍ଯଂ ମ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ
ସତ୍ୟ ଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ମିଥ୍ୟା ଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା ସମାନ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ପରୋ ବନ୍ଧୁର୍ନାସ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ପରଂ ଧନମ୍ । ଧର୍ମାତ୍ପ୍ରିଯଃ ପରଃ କୋ ଵା ସ୍ପଧର୍ମଂ ରକ୍ଷ ଯତ୍ନତଃ
ଧର୍ମ ଠାରୁ ବଡ଼ ଆତ୍ମୀୟ କିଏ ନାହିଁ, ଧର୍ମ ଠାରୁ ବଡ଼ ଧନ କିଏ ନାହିଁ? ଧର୍ମ ଠାରୁ ପ୍ରିୟ କିଏ? ତେଣୁ, ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ରକ୍ଷା କର।
ସ୍ଵଧର୍ମେ ରକ୍ଷିତେ ତାତ ଶଶ୍ଵତ୍ସର୍ଵତ୍ର ମଙ୍ଗଲମ୍ । ଯଶସ୍ଯଂ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ପ୍ରତାପଃ ପୂଜନଂ ପରମ୍
ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ହେ ପୁତ୍ର, ସବୁଠାରେ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, ଯଶ ଓ ମଜବୁତ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ପ୍ରଭାବ ବଢ଼େ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂଜା ମିଳେ।
ଯତୁର୍ଦଶାବ୍ଦଂ ଧର୍ମେଣ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୃହସୁଖଂ ମ୍ରମନ୍ । ଵନଵାସଂ କରିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯସ୍ଯ ପାଲନାଯ ତେ
ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଘରର ସୁଖ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିବି, ତୁମ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ।
କୃତ୍ଵା ସତ୍ଯଂ ଚ ଶପଥମିଚ୍ଛଯାଽନିଚ୍ଛଯାଽଥଵା । ନ କୃର୍ଯାତ୍ପାଲନଂ ଯୋ ହି ଭସ୍ମାନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ସୂତକମ୍
ଇଚ୍ଛାରେ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛାରେ, ସତ୍ୟର ଶପଥ ନେଇ, ଯିଏ ତାହା ପାଳନ କରେନି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଚି ରହିଥାଏ।
କୁମ୍ଭୀପାକେ ସ ପଚତି ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରୌ । ତତୋ ମୂକୋ ଭଵେତ୍କୁଷଠୀ ମାନଵଃ ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ
ସେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାଯାଏଁ, ଦଣ୍ଡ ଭୋଗେ। ତାପରେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁକ ଓ ରୋଗୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଇତ୍ଯୋଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀରାମୋ ଵିଧାଯ କଲ୍କଲଂ ଜଟାମ୍ । ପ୍ରଯଯୌ ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ସୀତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ
ଏଭଳି କହି ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କର ଜଟା ବାନ୍ଧିଲେ ଏବଂ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପୁତ୍ରଶୋକାନ୍ମହାରାଜାସ୍ତତ୍ଯାଜ ସ୍ଵତନୁଂ ମୁନେ । ପାଲନାଯ ପିତୁଃ ସତ୍ଯଂ ରାମୋ ବଭ୍ରାମକାନନ
ପୁଅ ଦୁଃଖରେ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ମୁନି। ଏବଂ ପିତାଙ୍କ କଥା ରଖିବା ପାଇଁ ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କାଲାନ୍ତରେ ମହାରଣ୍ଯେ ଭଗିନୀ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ । ଭ୍ରମନ୍ତୀ କାନନେ ଘୋରେ ଭର୍ତ୍ରା ସାର୍ଧଂ ସୁଗୌତୁକାତ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ରାବଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ରାମଂ କୁଲଟା କାମାର୍ତା ରାକ୍ଷସୀ ତଦା । ପୁଲକାଞ୍ଚିତସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ସୂର୍ଚ୍ଛମାପ ସ୍ମରେଣ ଚ
ସେଇ ଅସୁରୀ ମହିଳା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ସରା ଶରୀର ଉତ୍ସାହରେ କମ୍ପିତ ହେଲା ଏବଂ ପ୍ରେମ ଆକୁଳତାରେ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ଶ୍ରୀରାମନିକଟଂ ଗତ୍ଵା ସସ୍ମିତୋଵାଚ କାମୁକୀ । ଶସ୍ଵଧୌଵନସଂଯୁକ୍ତାଽତିପ୍ରୌଢା କାମଦୁର୍ମଦା
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେଇ କାମନାରେ ମତ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ମହିଳା ହସି ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶୂର୍ପଣଖୋଵାଚ ହେରାମ ହେ ଧନଶ୍ଯାମ ରୂପଧାମ ସୁଣାନ୍ଵିତ । ମାଯାନୁରକ୍ତାଂ ଵନିତାଂ ମାଂ ଗୃହାଣ ସୁନିର୍ଜନେ
ଶୂର୍ପଣଖା କହିଲେ: 'ହେ ରାମ, ହେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଧନ, ରୂପର ଧାମ, ଶୁଣ, ଏଠି ଏହି ନିର୍ଜନରେ ତୁମ ମୋ ମନକୁ ମୋହିତ କରିଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଏ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।'