ଅନଭିଜ୍ଞଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରେ ଦୁର୍ବଲଂ ଚ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ଅଵ୍ଯଵାହାର୍ଯ ନିଷ୍କାମଂ ନାରାଯଣପରାଯଣମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣେ କାମର କଳାରେ ଅନଭିଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୁର୍ବଳ, ଲୋକସମ୍ପୃକ୍ତ ଦେଖାରେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଚାହିଦା ନଥିବା, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା—
ଅଵିଦଗ୍ଧୋ ଵିଧାତା ଚ ଯୋଜଯାମାମ ଯୋଽକ୍ଷମମ୍ । ଈଦୃଶୀଂ କାମୁକୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଦଦାତି ଚ ତପସ୍ଵିନେ
ଅବୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କେବେକେବେ ଏପରି ଅସମର୍ଥ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏକ କାମପ୍ରବଳ ଏବଂ ରମଣୀୟ ଜନନୀ ସହିତ ଯୋଡିଦେଇ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାମୁକଃ ଶକ୍ରଃ ପପାତ ଚରଣେ ମୃଦା । ତମୁଵାଚ ମହାସଧ୍ଵୀ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଚ ଯଥୌଚିତମ୍
ଏପରି କଥା କହି, ଇନ୍ଦ୍ର କାମରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ପାଦରେ ପଡିଗଲେ; ମହାପତିବ୍ରତା ନାରୀ ବେଦର ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅହଲ୍ଯୋଵାଚ ଅଭାଗ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାପି ମରୀଚେଶ୍ଚ ତପସ୍ଵିନଃ । ଅଭାଗ୍ଯାତ୍କଶ୍ଯପସ୍ଯାପି ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରଃ ପାପମାନସଃ
ଅହଳ୍ୟା କହିଲେ: 'ଅଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର, ତପସ୍ୱୀ ମରୀଚିଙ୍କର, ଏବଂ ଅଭାଗ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁତ୍ର—ତଥାପି ତୁମର ମନ ଅପବିତ୍ର।'
କିଂ ତଜ୍ଜପେନ ତପସା ମୌନେନ ଚ ଵ୍ରତେନ ଚ । ସୁରାର୍ଚନେନ ତୀର୍ଥେନ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯସ୍ଯ ମନୋହୃତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମହିଳାଙ୍କର ମନରେ ଆକର୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜପ, ତପ, ମୌନ, ବ୍ରତ, ଦେବପୂଜା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କ’ଣ ଉପକାର କରିବ?
ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ନିର୍ମିତଂ ସୃଷ୍ଟୌ ମୋହାଯ କାମିନାଂ ମନଃ । ଅନ୍ଯଥା ନ ଭଵେତ୍ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ତେନେ ପୁରାଽଽଜ୍ଞଯା
ସୃଷ୍ଟିରେ ମହିଳାର ରୂପ କାମୀଙ୍କର ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି; ନାହିଁ ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଆଦିକାଳରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵ ମାଯାକରଣ୍ଡଶ୍ଚ ଧର୍ମମାର୍ଗାର୍ଗଲଂ ନୃଣାମ୍ । ଵ୍ଯଵଧାନଂ ଚ ତପସାଂ ଦୋଷାଣାମାଶ୍ରଯଂ ପରମ୍
ସେ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ମାୟାର ମଧୁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ପଥରେ ବାଧା, ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ, ଏବଂ ଦୋଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ।
କର୍ମବନ୍ଧନିବଦ୍ଧାନାଂ ନିଗଡଂ କଠିନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପ୍ରଦୀପରୂପଂ କୀଟାନାଂ ମୀନାନାଂ ବଡିଶଂ ଯଥା
କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସେ ହେଉଛି କଠିନ ଗଠି, ପୋକାମାନେ ପାଇଁ ଦୀପ, ମାଛମାନେ ପାଇଁ ଚାଣ୍ଡି—ଏହିପରି ଜଣାଯାଇଛି।
ଵିଷକୃମ୍ଭଂ ଦୁଗ୍ଧମୁଖମାରମ୍ଭେ ମଧୁନୋପମମ୍ । ପରିଣାମେ ଦୁଃଖବୀଜଂ ସୋପାନଂ ନରକସ୍ଯ ଚ
ସେ ହେଉଛି ଦୁଧରେ ଲୁଚିଥିବା ବିଷ, ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁପରି ମିଠା, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଦୁଃଖର ମୁଳ ଏବଂ ନରକକୁ ଯିବା ପଥ।
ଋଷଯଃ ସନକାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ନୋଦ୍ଵାହଂ ଚକ୍ରୁରୀପ୍ସିତ୍ମ୍ । ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ମନୋ ଯେଷାଂ ତେଷାଂ ସର୍ଵ ଚ ନିଷ୍ଫଲମ୍
ସନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ କରିନଥିଲେ; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଲଗିଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ବ୍ୟର୍ଥ।
ପରସ୍ତ୍ରୀସେଵନଂ ଶକ୍ର ଇହୈଵାତ୍ଯଯଶସ୍କନମ୍ । ପରତ୍ର ନରକଂ ଘୋରଂ ଦଦାତି କାମୁକାଯ ଚ
ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏଠାରେ ବିନାଶ ଆଣେ, ଏବଂ ପରଲୋକରେ କାମୀଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଦେଇଥାଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵା ଚ ମହାସାଧ୍ଵୀ ଵିହାଯ ତଂ ଚ କାମୁକମ୍ । ପ୍ରଯଯୌ ସ୍ଵଗୃହଂ ତୂର୍ଣ ଗୃହିଣୀ ଗୌତମସ୍ଯ ଚ
ଏପରି କଥା କହି, ମହାପତିବ୍ରତା ତାହା କାମୀକୁ ଛାଡି, ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଗୌତମଙ୍କର ଗୃହିଣୀ।
ତତ୍ସର୍ଵ କଥଯାମାସ ଗୌତମାଯ ତପସ୍ଵିନେ । ତସ୍ଥୌ ପ୍ରହସ୍ଯ ସ ମୁନିର୍ମହନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ଵିନିନ୍ଦ୍ଯ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଗୌତମ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଦେଲେ; ମୁନି ହସି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାନ୍ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରି, ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।
ଏକଦା ଗୌତମଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମ ଶଂକରାଲଯମ୍ । ଶକ୍ରୋ ଗୌତମରୂପେଣ ତାଂ ସଂଭୋଗଂ ଚକାର ସଃ
ଏକଦା ଗୌତମ ଶୀଘ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କର ରୂପ ଧରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କଲେ।
ସର୍ଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ମନ୍ଦିରଦ୍ଵାରମାଯଯୌ । ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ମହେନ୍ଦଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ସର୍ବଜ୍ଞ ମୁନି ଘରର ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ; ବାହାରୁ ଯାଉଥିବା ମହାଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ନଗ୍ନାମହଲ୍ଯାଂ ରହସି ପୀନଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍ । ମୁନିଃ ଶଶାପ ଶକଂ ଚ ଭଗାଙ୍ଗଶ୍ଚ ଭଵେତି ଚ
ମୁନି ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ନଗ୍ନ, ପିନା ଶ୍ରୋଣି ଓ ଉନ୍ନତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଥିବା ଅହଳ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ; ଶାପ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ନାରୀଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଧରିବା।'
କୋପାଚ୍ଛଶାପ ପତ୍ନୀଂ ଚ ରୁଦତୀଂ ଭଯଵିହ୍ଵଲାମ୍ । ତ୍ଵଂ ଚ ପାଷାଣରୂପା ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ଭଵେତି ଚ
କ୍ରୋଧରେ ମୁନି ତାଙ୍କର କାନ୍ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ, ଯିଏ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ; 'ତୁମେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଥର ରୂପରେ ହେବା।'
ଯଯୌ ଚ ସ୍ଵଗୃହଂ ଶକ୍ରୋ ଲଜ୍ଜୈକତାନମାନସଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଭୀତା ସ୍ଵାମିନଂ ଶୋକକର୍ଶିତା
ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ; ଅହଳ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଶୋକାକୁଳ, ଭୟରେ ଅତିଭୀତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଅହଲ୍ଯୋଵାଚ ମାଂ ଚ ଦାସୀଂ ଚ ନିର୍ଦୋଷାଂ କଥଂ ତ୍ଯଜସିଧାର୍ମିକ । ତ୍ଵଂ ଚ ଵେଦଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଚାରଂ କୁରୁ ଧର୍ମତଃ
ଅହଲ୍ୟା କହିଲେ — ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ଦାସୀ, ଦୁହେଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ; ଆପଣ କିପରି ଆମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ଧର୍ମବାନ୍? ଆପଣ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।
ଗୌତମ ଉଵାଚ ତ୍ଵାଂ ଜାନାମି ମନଃଶୁଦ୍ଧାଂ ସୁଵ୍ରତାଂ ଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ତଥାଽପି ତ୍ଵାଂ ପରଵୀର୍ଯଂ ଚ ବିଭ୍ରତୀମ୍
ଗୌତମ କହିଲେ — ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ମନରେ ପବିତ୍ର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ପତିପ୍ରତି ଅଟୁଟ୍। ତଥାପି ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କାରଣ ତୁମେ ଅନ୍ୟର ଶୁକ୍ର ଧାରଣ କରିଛ।
ପରଭୋଗ୍ଯା ଚ ଯା କାନ୍ତା ସାଽଶୁଦ୍ଧା ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ତାଂ ଯୋଗଚ୍ଛେନ୍ମହାମୂଢୋ ନରକଂ ତସ୍ଯ କଲ୍ପକମ୍
ଯେ କନ୍ତା ଅନ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଭୋଗିତ ହୋଇଛି, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପବିତ୍ର। ଯଦି କୌଣସି ମୂଢ଼ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ନରକରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
ଅନ୍ନଂ ଵିଷ୍ଠା ଜଲଂ ମୂତ୍ରଂ ପରଭୋଗ୍ଯାଶ୍ଚ (ଯା)ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଉପସ୍ପୃଶେନ୍ନ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ହନ୍ତି ପୁପ୍ଯଂ ପୁରାକୃତମ୍
ଖାଦ୍ୟ, ମଳ, ଜଳ, ମୁତ୍ର — ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟେ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ। ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଲଭିଥିବା ପୁଣ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାଏ।
ଅନିଚ୍ଛଯା ଚ ଶ୍ରୃଙ୍ଗାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ଜାରେଣ ନ ଦୁଷ୍ଯତି । ଦୁଷ୍ଟା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଶ୍ଚିତଂ ସାଧ୍ଵୀ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଶ୍ରୃଙ୍ଗାରକର୍ମଣି
ଯଦି ଜାର ସହିତ ମହିଳା ଅନିଚ୍ଛାରେ ମିଶିଥାଏ, ତେବେ ସେ ଦୂଷିତ ହୁଏନାହିଁ। ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ମହିଳା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅପବିତ୍ର।
ତ୍ଵଂ ଶକ୍ରଂ ସ୍ଵାମିନଂ ମତ୍ଵା ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ରତିଂ ଗୃହେ । ପଶ୍ଚାଦ୍ବଭୂଵ ତେ ଜ୍ଞାନଂ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ନିଶାମଯ
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବି ଘରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିଥିଲା। ପରେ ମୋତେ ଦେଖିବା ପରେ ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଆସିଲା — ଏହାକୁ ଦେଖ।
ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛ ମହାରଣ୍ଯଂ ଭଵ ପାଷାଣରୂପିଣୀ । ରାମପାଦାଙ୍ଗୁଲିସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଦ୍ଯଃ ପୂତା ଭପିଷ୍ଯସି
ଯାଉ, ଯାଉ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ; ପାଷାଣ ରୂପ ନେଇଯାଉ। ରାମଙ୍କ ପାଦଅଙ୍ଗୁଳିର ସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମେ ସତ୍ୟ ସ୍ଫୁର୍ତି ହେବ।
ମାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତତ୍ପୁଣ୍ଯାତ୍ପୁନରେଵାଽଽଗମିଷ୍ଯସି । ଗଚ୍ଛ କାନ୍ତେ ମହାରଣ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତପସେ ଯଯୌ
ସେ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମେ ପୁନି ମୋତେ ପାଇବା, ଏବଂ ଆଉଥରେ ଫେରିବା। ଏହିପରି କହି ତିନି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯାଇଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵ ମହେନ୍ଦ୍ରଦର୍ପଭଞ୍ଜନମ୍ । ପୁନଃ ସଂପ୍ରାପ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚ ଵିଭୋଶ୍ଚ କୃପଯା ମୁନେ
ଏଭଳି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗର ସମସ୍ତ କଥା କହାଯାଇଛି। ପୁନି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ମୁନି।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖ o ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଏକଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା ମହା କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡର ଉତ୍ତମ ନାରଦଙ୍କ କଥାର ଏକଷଠିଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରଦ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କେନ ପ୍ରକାରେଣ ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ଚକାର ମୋକ୍ଷଣଂ କୁତ୍ର ଯୁଗେ ଗୌତମଯୋଷିତଃ
ଏବେ ଦୁଇଷଠିଅଧ୍ୟାୟ। ନାରଦ କହିଲେ — ବ୍ରହ୍ମା, ରାମ ଦାଶରଥୀ କିପରି ନିଜେ ମୁକ୍ତି ଦେଲେ, ଏବଂ କେଉଁ ଯୁଗରେ ଗୌତମଙ୍କ ଜନାନୀକୁ?
ରାମାଵତାରଂ ସୁଖଦଂ ସମାସେନ ମନୋହରମ୍ । କଥାଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ହେ ମହାଭାଗ, ରାମଙ୍କ ଅବତାରର ସୁଖଦାୟକ ଏବଂ ମନୋହର କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ; ମୋର ଶୁଣିବାର ଆଗ୍ରହ ବହୁତ।