ଗମନଂ ରମଣୀଯଂ ଚ ଗଚଖଞ୍ଜନଭଞ୍ଜନମ୍ । ଅହୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୁମଧୁରଂ ପୀଯୂଷାଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ତୁମର ଚାଲ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ, ହଂସ ଓ ହାତୀର ଗର୍ବକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ; ଆହା, ତୁମର କଥା ଏତେ ମଧୁର, ମଧୁ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
କିମହୋ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣୀ କାମାଧାରା ମନୋହରା । କାମଦା କାମୁକାଯୈଵ ମୁନିମାନସମୋହିନୀ
ଆହା, ତୁମର ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବ କାମର ଆସନ, ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ; ଏହା କାମୁକମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରେ।
ଅତୀଵ କଠିନା ପୀନା ରମ୍ଭାସ୍ଚ ମ୍ଭଵିଡମ୍ବିତା । ଅହୋ ନିତମ୍ବଯୁଗୁଲଂ ଵର୍ତୁଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବଵତ୍
ଅତି କଠିନ ଓ ଭରିପୁରା, କଦଳୀ ତଣ୍ଡାକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରେ; ଆହା, ତୁମର ଦୁଇଟି ନିତମ୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗୋଳା ପରି।
ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୀଫଲଯୁଗତୁଲ୍ଯଂ ତେ ସ୍ତନଯୁଗ୍ମକମ୍ । ଅତ୍ଯୁନ୍ନତଂ ସୁକଠିନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚିତ୍ତମୋହନମ୍
ତୁମର ଦୁଇଟି ଅଂଗ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ଭାଗ୍ୟର ଫଳ ପରି; ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୃଢ଼, ତିନି ଜଗତର ମନକୁ ମୋହିତ କରେ।
ଅହୋ କିଂ ଵା ତପସ୍ତେପେ ଗୌତମଶ୍ଚ ତପୋଧନଃ । ସଂପ୍ରାପ ଯତ୍ଫଲେନୈଵ ସୁଦତୀଂ ସୁନ୍ଦରୀଂ ଵରାମ୍
ଆହା, ଗୌତମ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ଏପରି ମଧୁର ହାସ୍ୟ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନନୀକୁ ପାଇଲେ?
ନିଷେଵ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଦୁର୍ଗା ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଂ ସନାତନୀମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀସଦୃଶୀମୀଦୃଶୀଂ ପ୍ରାପ ପଦ୍ମିନୀମ୍
ଦୁର୍ଗା, ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମାନ ଏହି ପଦ୍ମିନୀକୁ ଗୌତମ ପାଇଲେ।
ସୁକୋମଲାଂ ସୁଵଦନାଂ ଲଲନାଂ ନଲିନାନନାମ୍ । ଶୁଦ୍ଧାଂ ଚ ସୁଦତୀଂ ଶ୍ଯାମାଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଦଲମଧ୍ଯମାମ୍
ଅତି କୋମଳ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ପଦ୍ମପରି ଚେହେରା, ପବିତ୍ର, ମଧୁର ହାସ୍ୟ, ଶ୍ୟାମା, ବଟ ଗଛର ପତ୍ର ପରି ଉରୁ।
ତ୍ଵତ୍ପାଲନଂ ଚ ଜାନାମିକାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣଃ । କାମୋ ଵା କାମୁକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କିଂ ତ୍ଵା ଜାନାତି ଗୌତମଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବା ଜାଣିଛି, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମ, କିମ୍ବା କାମଦେବ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର, ମୋ ପରି ତୁମକୁ ଜାଣିପାରିବେ କି?
ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ତେ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଦ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋ ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସଂତତମ୍
କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଉର୍ବଶୀ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସତତ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଦାସିଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଦାସ୍ଯାମି ଶଚୀଂ ତୁମ୍ଯଂ ଵରାନନେ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀ ଵିପୁଲାଂ ଗୃହଣ ତ୍ଯଜ ଗୌତମମ୍
ଶଚୀକୁ ଦାସୀ କରି ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି, ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବାଳି, ତିନି ଜଗତର ଅପାର ଭାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଗୌତମକୁ ଛାଡ଼।
ଅନଭିଜ୍ଞଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରେ ଦୁର୍ବଲଂ ଚ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ଅଵ୍ଯଵାହାର୍ଯ ନିଷ୍କାମଂ ନାରାଯଣପରାଯଣମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣେ କାମର କଳାରେ ଅନଭିଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୁର୍ବଳ, ଲୋକସମ୍ପୃକ୍ତ ଦେଖାରେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଚାହିଦା ନଥିବା, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା—
ଅଵିଦଗ୍ଧୋ ଵିଧାତା ଚ ଯୋଜଯାମାମ ଯୋଽକ୍ଷମମ୍ । ଈଦୃଶୀଂ କାମୁକୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଦଦାତି ଚ ତପସ୍ଵିନେ
ଅବୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କେବେକେବେ ଏପରି ଅସମର୍ଥ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏକ କାମପ୍ରବଳ ଏବଂ ରମଣୀୟ ଜନନୀ ସହିତ ଯୋଡିଦେଇ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାମୁକଃ ଶକ୍ରଃ ପପାତ ଚରଣେ ମୃଦା । ତମୁଵାଚ ମହାସଧ୍ଵୀ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଚ ଯଥୌଚିତମ୍
ଏପରି କଥା କହି, ଇନ୍ଦ୍ର କାମରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ପାଦରେ ପଡିଗଲେ; ମହାପତିବ୍ରତା ନାରୀ ବେଦର ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅହଲ୍ଯୋଵାଚ ଅଭାଗ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାପି ମରୀଚେଶ୍ଚ ତପସ୍ଵିନଃ । ଅଭାଗ୍ଯାତ୍କଶ୍ଯପସ୍ଯାପି ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରଃ ପାପମାନସଃ
ଅହଳ୍ୟା କହିଲେ: 'ଅଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର, ତପସ୍ୱୀ ମରୀଚିଙ୍କର, ଏବଂ ଅଭାଗ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁତ୍ର—ତଥାପି ତୁମର ମନ ଅପବିତ୍ର।'
କିଂ ତଜ୍ଜପେନ ତପସା ମୌନେନ ଚ ଵ୍ରତେନ ଚ । ସୁରାର୍ଚନେନ ତୀର୍ଥେନ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯସ୍ଯ ମନୋହୃତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମହିଳାଙ୍କର ମନରେ ଆକର୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜପ, ତପ, ମୌନ, ବ୍ରତ, ଦେବପୂଜା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କ’ଣ ଉପକାର କରିବ?
ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ନିର୍ମିତଂ ସୃଷ୍ଟୌ ମୋହାଯ କାମିନାଂ ମନଃ । ଅନ୍ଯଥା ନ ଭଵେତ୍ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ତେନେ ପୁରାଽଽଜ୍ଞଯା
ସୃଷ୍ଟିରେ ମହିଳାର ରୂପ କାମୀଙ୍କର ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି; ନାହିଁ ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଆଦିକାଳରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵ ମାଯାକରଣ୍ଡଶ୍ଚ ଧର୍ମମାର୍ଗାର୍ଗଲଂ ନୃଣାମ୍ । ଵ୍ଯଵଧାନଂ ଚ ତପସାଂ ଦୋଷାଣାମାଶ୍ରଯଂ ପରମ୍
ସେ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ମାୟାର ମଧୁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ପଥରେ ବାଧା, ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ, ଏବଂ ଦୋଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ।
କର୍ମବନ୍ଧନିବଦ୍ଧାନାଂ ନିଗଡଂ କଠିନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପ୍ରଦୀପରୂପଂ କୀଟାନାଂ ମୀନାନାଂ ବଡିଶଂ ଯଥା
କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସେ ହେଉଛି କଠିନ ଗଠି, ପୋକାମାନେ ପାଇଁ ଦୀପ, ମାଛମାନେ ପାଇଁ ଚାଣ୍ଡି—ଏହିପରି ଜଣାଯାଇଛି।
ଵିଷକୃମ୍ଭଂ ଦୁଗ୍ଧମୁଖମାରମ୍ଭେ ମଧୁନୋପମମ୍ । ପରିଣାମେ ଦୁଃଖବୀଜଂ ସୋପାନଂ ନରକସ୍ଯ ଚ
ସେ ହେଉଛି ଦୁଧରେ ଲୁଚିଥିବା ବିଷ, ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁପରି ମିଠା, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଦୁଃଖର ମୁଳ ଏବଂ ନରକକୁ ଯିବା ପଥ।
ଋଷଯଃ ସନକାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ନୋଦ୍ଵାହଂ ଚକ୍ରୁରୀପ୍ସିତ୍ମ୍ । ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ମନୋ ଯେଷାଂ ତେଷାଂ ସର୍ଵ ଚ ନିଷ୍ଫଲମ୍
ସନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ କରିନଥିଲେ; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଲଗିଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ବ୍ୟର୍ଥ।
ପରସ୍ତ୍ରୀସେଵନଂ ଶକ୍ର ଇହୈଵାତ୍ଯଯଶସ୍କନମ୍ । ପରତ୍ର ନରକଂ ଘୋରଂ ଦଦାତି କାମୁକାଯ ଚ
ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏଠାରେ ବିନାଶ ଆଣେ, ଏବଂ ପରଲୋକରେ କାମୀଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଦେଇଥାଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵା ଚ ମହାସାଧ୍ଵୀ ଵିହାଯ ତଂ ଚ କାମୁକମ୍ । ପ୍ରଯଯୌ ସ୍ଵଗୃହଂ ତୂର୍ଣ ଗୃହିଣୀ ଗୌତମସ୍ଯ ଚ
ଏପରି କଥା କହି, ମହାପତିବ୍ରତା ତାହା କାମୀକୁ ଛାଡି, ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଗୌତମଙ୍କର ଗୃହିଣୀ।
ତତ୍ସର୍ଵ କଥଯାମାସ ଗୌତମାଯ ତପସ୍ଵିନେ । ତସ୍ଥୌ ପ୍ରହସ୍ଯ ସ ମୁନିର୍ମହନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ଵିନିନ୍ଦ୍ଯ ଚ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଗୌତମ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଦେଲେ; ମୁନି ହସି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାନ୍ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରି, ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।
ଏକଦା ଗୌତମଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମ ଶଂକରାଲଯମ୍ । ଶକ୍ରୋ ଗୌତମରୂପେଣ ତାଂ ସଂଭୋଗଂ ଚକାର ସଃ
ଏକଦା ଗୌତମ ଶୀଘ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କର ରୂପ ଧରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କଲେ।
ସର୍ଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ମନ୍ଦିରଦ୍ଵାରମାଯଯୌ । ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ମହେନ୍ଦଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ସର୍ବଜ୍ଞ ମୁନି ଘରର ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ; ବାହାରୁ ଯାଉଥିବା ମହାଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ନଗ୍ନାମହଲ୍ଯାଂ ରହସି ପୀନଶ୍ରୋଣିପଯୋଧରାମ୍ । ମୁନିଃ ଶଶାପ ଶକଂ ଚ ଭଗାଙ୍ଗଶ୍ଚ ଭଵେତି ଚ
ମୁନି ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ନଗ୍ନ, ପିନା ଶ୍ରୋଣି ଓ ଉନ୍ନତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଥିବା ଅହଳ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ; ଶାପ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ନାରୀଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଧରିବା।'
କୋପାଚ୍ଛଶାପ ପତ୍ନୀଂ ଚ ରୁଦତୀଂ ଭଯଵିହ୍ଵଲାମ୍ । ତ୍ଵଂ ଚ ପାଷାଣରୂପା ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ଭଵେତି ଚ
କ୍ରୋଧରେ ମୁନି ତାଙ୍କର କାନ୍ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ, ଯିଏ କାନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ; 'ତୁମେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଥର ରୂପରେ ହେବା।'
ଯଯୌ ଚ ସ୍ଵଗୃହଂ ଶକ୍ରୋ ଲଜ୍ଜୈକତାନମାନସଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଭୀତା ସ୍ଵାମିନଂ ଶୋକକର୍ଶିତା
ଲଜ୍ଜାରେ ଭରି, ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ; ଅହଳ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଶୋକାକୁଳ, ଭୟରେ ଅତିଭୀତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଅହଲ୍ଯୋଵାଚ ମାଂ ଚ ଦାସୀଂ ଚ ନିର୍ଦୋଷାଂ କଥଂ ତ୍ଯଜସିଧାର୍ମିକ । ତ୍ଵଂ ଚ ଵେଦଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଚାରଂ କୁରୁ ଧର୍ମତଃ
ଅହଲ୍ୟା କହିଲେ — ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ଦାସୀ, ଦୁହେଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ; ଆପଣ କିପରି ଆମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ଧର୍ମବାନ୍? ଆପଣ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।
ଗୌତମ ଉଵାଚ ତ୍ଵାଂ ଜାନାମି ମନଃଶୁଦ୍ଧାଂ ସୁଵ୍ରତାଂ ଚ ପତିଵ୍ରତାମ୍ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ତଥାଽପି ତ୍ଵାଂ ପରଵୀର୍ଯଂ ଚ ବିଭ୍ରତୀମ୍
ଗୌତମ କହିଲେ — ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ମନରେ ପବିତ୍ର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ପତିପ୍ରତି ଅଟୁଟ୍। ତଥାପି ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, କାରଣ ତୁମେ ଅନ୍ୟର ଶୁକ୍ର ଧାରଣ କରିଛ।