କଲଙ୍କରୂପମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ନିକରଂ ପରମ୍ । ଯଥା ଚନଦ୍ରେ କଲଙ୍କଶ୍ଚ ତାନକାହରଣାଦଭୂତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରର ଚିହ୍ନ ଅନେକ ଆଖିର ରୂପ ନେଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅମୃତ ନେଇବାରୁ ଚିହ୍ନ ହେଇଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କେନ ପ୍ରଗାରେଣ ଜହାର ଗୌତମପ୍ରିଯାମ୍ । ମହାସତୀସମହଲ୍ଯାଂ ଚ ପୂଜ୍ଯାଂ ଭୁଵନପାଦନୀମ୍
ନାରଦ କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ମହାସତୀ ଅହଲ୍ୟା, ଯିଏ ଜଗତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟା, ତାଙ୍କୁ ନେଇନେଲେ?
ଶୁଦ୍ଧାଶାଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନିର୍ମଲାଂ କମଲାକଲାମ୍ । ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ଓ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୁଁ ଏହି ଜନନୀ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଯିଁଁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ, ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ନିର୍ମଳ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶ। ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ସୂର୍ଯପର୍ଵଣି ନାରଦ । ତତ୍ରାଽଽଗତାମହଲ୍ଯାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ପାକଶାସନଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ନାରଦ, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବ ଦିନରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଁଁ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ସୁସ୍ମିତାଂ ସୁଦର୍ତୀ ଶାନ୍ତାଂ ପୀନକ୍ଷୋଣିପଯୋଧରାମ୍ । ମ୍ରର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ଚେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ତତ୍ତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ମଧୁର ହାସ୍ୟ, ଗଭୀର ଦୁଃଖ, ଶାନ୍ତ ଭାବ, ଭରିପୁରା ଅଂଗ ଓ ପୃଥିବୀ ପରି ନିତମ୍ବ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ।
ଅଥାପରଦିନେ ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସନ୍ଦାକିନୀ ତଟେ । ଏକାକିନୀଂ ସୁସ୍ମିସାଂ ଚ ସ୍ନାତୀଂ ନଗ୍ନାଂ ସଲଜ୍ଜିତାମ୍
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନେ, ସନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଏକା, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ କରୁଥିବା, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲଜ୍ଜିତ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୋଣିଂ ସ୍ତନଯୁଗମତୀଵ ଵିପୁଲଂ ହରିଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛମଵାପ କାମାର୍ତୋ ଜହାର ଚେତନାଂ ପୁନଃ
ସେ ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବ ଓ ଭରିପୁରା ଅଂଗ ଦେଖି, ହରି କାମରେ ଅନ୍ଧ ହେଇ ପୁଣି ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତ୍ଵା କାମୀ ତଦନ୍ତିକମ୍ । ଉଵାଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ଵିନଯେନ ପତିଵ୍ରତାମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରି, କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ନମ୍ର ଭାବରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଅହୋ ଗୁଣମହୋ ରୂପମହୋ କିଂ ଵା ନଵଂ ଵଯଃ । ଅହୋ କିଂ ଵା ମୁଖଶ୍ରୀସ୍ତେ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଵିନିନ୍ଦତୀ
ମହେନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଆହା, କେତେ ଗୁଣ! ଆହା, କେତେ ରୂପ! ଆହା, ଏହି ନବ ଯୁବାବସ୍ଥା! ଆହା, ତୁମର ମୁହଁର ଚାହାଣି ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରେ।
ଅହୋକଟାକ୍ଷଂ କୁଟିଲଂ ପୁଂସାଂ ଚିତ୍ତଵିକର୍ଷଣମ୍ । କିମହୋ ଲୋଚନଂ ପଦ୍ମପ୍ରଭାମୋଚନମୀପ୍ସିତମ୍
ଆହା, ତୁମର ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚାହାଣି କେତେ ଚତୁର, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ! ଆହା, ତୁମର ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ପଦ୍ମର ଚାହାଣି ପରି, ଆଲୋକ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଗମନଂ ରମଣୀଯଂ ଚ ଗଚଖଞ୍ଜନଭଞ୍ଜନମ୍ । ଅହୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୁମଧୁରଂ ପୀଯୂଷାଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ତୁମର ଚାଲ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ, ହଂସ ଓ ହାତୀର ଗର୍ବକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ; ଆହା, ତୁମର କଥା ଏତେ ମଧୁର, ମଧୁ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
କିମହୋ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣୀ କାମାଧାରା ମନୋହରା । କାମଦା କାମୁକାଯୈଵ ମୁନିମାନସମୋହିନୀ
ଆହା, ତୁମର ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବ କାମର ଆସନ, ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ; ଏହା କାମୁକମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରେ।
ଅତୀଵ କଠିନା ପୀନା ରମ୍ଭାସ୍ଚ ମ୍ଭଵିଡମ୍ବିତା । ଅହୋ ନିତମ୍ବଯୁଗୁଲଂ ଵର୍ତୁଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବଵତ୍
ଅତି କଠିନ ଓ ଭରିପୁରା, କଦଳୀ ତଣ୍ଡାକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରେ; ଆହା, ତୁମର ଦୁଇଟି ନିତମ୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗୋଳା ପରି।
ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୀଫଲଯୁଗତୁଲ୍ଯଂ ତେ ସ୍ତନଯୁଗ୍ମକମ୍ । ଅତ୍ଯୁନ୍ନତଂ ସୁକଠିନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚିତ୍ତମୋହନମ୍
ତୁମର ଦୁଇଟି ଅଂଗ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ଭାଗ୍ୟର ଫଳ ପରି; ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୃଢ଼, ତିନି ଜଗତର ମନକୁ ମୋହିତ କରେ।
ଅହୋ କିଂ ଵା ତପସ୍ତେପେ ଗୌତମଶ୍ଚ ତପୋଧନଃ । ସଂପ୍ରାପ ଯତ୍ଫଲେନୈଵ ସୁଦତୀଂ ସୁନ୍ଦରୀଂ ଵରାମ୍
ଆହା, ଗୌତମ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ଏପରି ମଧୁର ହାସ୍ୟ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନନୀକୁ ପାଇଲେ?
ନିଷେଵ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଦୁର୍ଗା ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଂ ସନାତନୀମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀସଦୃଶୀମୀଦୃଶୀଂ ପ୍ରାପ ପଦ୍ମିନୀମ୍
ଦୁର୍ଗା, ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମାନ ଏହି ପଦ୍ମିନୀକୁ ଗୌତମ ପାଇଲେ।
ସୁକୋମଲାଂ ସୁଵଦନାଂ ଲଲନାଂ ନଲିନାନନାମ୍ । ଶୁଦ୍ଧାଂ ଚ ସୁଦତୀଂ ଶ୍ଯାମାଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଦଲମଧ୍ଯମାମ୍
ଅତି କୋମଳ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ପଦ୍ମପରି ଚେହେରା, ପବିତ୍ର, ମଧୁର ହାସ୍ୟ, ଶ୍ୟାମା, ବଟ ଗଛର ପତ୍ର ପରି ଉରୁ।
ତ୍ଵତ୍ପାଲନଂ ଚ ଜାନାମିକାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣଃ । କାମୋ ଵା କାମୁକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କିଂ ତ୍ଵା ଜାନାତି ଗୌତମଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବା ଜାଣିଛି, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମ, କିମ୍ବା କାମଦେବ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର, ମୋ ପରି ତୁମକୁ ଜାଣିପାରିବେ କି?
ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ତେ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଦ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋ ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସଂତତମ୍
କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଉର୍ବଶୀ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସତତ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଦାସିଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଦାସ୍ଯାମି ଶଚୀଂ ତୁମ୍ଯଂ ଵରାନନେ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀ ଵିପୁଲାଂ ଗୃହଣ ତ୍ଯଜ ଗୌତମମ୍
ଶଚୀକୁ ଦାସୀ କରି ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି, ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବାଳି, ତିନି ଜଗତର ଅପାର ଭାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଗୌତମକୁ ଛାଡ଼।
ଅନଭିଜ୍ଞଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରେ ଦୁର୍ବଲଂ ଚ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ଅଵ୍ଯଵାହାର୍ଯ ନିଷ୍କାମଂ ନାରାଯଣପରାଯଣମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣେ କାମର କଳାରେ ଅନଭିଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୁର୍ବଳ, ଲୋକସମ୍ପୃକ୍ତ ଦେଖାରେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଚାହିଦା ନଥିବା, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା—
ଅଵିଦଗ୍ଧୋ ଵିଧାତା ଚ ଯୋଜଯାମାମ ଯୋଽକ୍ଷମମ୍ । ଈଦୃଶୀଂ କାମୁକୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଦଦାତି ଚ ତପସ୍ଵିନେ
ଅବୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କେବେକେବେ ଏପରି ଅସମର୍ଥ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏକ କାମପ୍ରବଳ ଏବଂ ରମଣୀୟ ଜନନୀ ସହିତ ଯୋଡିଦେଇ, ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାମୁକଃ ଶକ୍ରଃ ପପାତ ଚରଣେ ମୃଦା । ତମୁଵାଚ ମହାସଧ୍ଵୀ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଚ ଯଥୌଚିତମ୍
ଏପରି କଥା କହି, ଇନ୍ଦ୍ର କାମରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ପାଦରେ ପଡିଗଲେ; ମହାପତିବ୍ରତା ନାରୀ ବେଦର ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅହଲ୍ଯୋଵାଚ ଅଭାଗ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚାପି ମରୀଚେଶ୍ଚ ତପସ୍ଵିନଃ । ଅଭାଗ୍ଯାତ୍କଶ୍ଯପସ୍ଯାପି ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରଃ ପାପମାନସଃ
ଅହଳ୍ୟା କହିଲେ: 'ଅଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର, ତପସ୍ୱୀ ମରୀଚିଙ୍କର, ଏବଂ ଅଭାଗ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁତ୍ର—ତଥାପି ତୁମର ମନ ଅପବିତ୍ର।'
କିଂ ତଜ୍ଜପେନ ତପସା ମୌନେନ ଚ ଵ୍ରତେନ ଚ । ସୁରାର୍ଚନେନ ତୀର୍ଥେନ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଯସ୍ଯ ମନୋହୃତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମହିଳାଙ୍କର ମନରେ ଆକର୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜପ, ତପ, ମୌନ, ବ୍ରତ, ଦେବପୂଜା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କ’ଣ ଉପକାର କରିବ?
ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ନିର୍ମିତଂ ସୃଷ୍ଟୌ ମୋହାଯ କାମିନାଂ ମନଃ । ଅନ୍ଯଥା ନ ଭଵେତ୍ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ତେନେ ପୁରାଽଽଜ୍ଞଯା
ସୃଷ୍ଟିରେ ମହିଳାର ରୂପ କାମୀଙ୍କର ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି; ନାହିଁ ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଆଦିକାଳରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵ ମାଯାକରଣ୍ଡଶ୍ଚ ଧର୍ମମାର୍ଗାର୍ଗଲଂ ନୃଣାମ୍ । ଵ୍ଯଵଧାନଂ ଚ ତପସାଂ ଦୋଷାଣାମାଶ୍ରଯଂ ପରମ୍
ସେ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ମାୟାର ମଧୁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ପଥରେ ବାଧା, ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ, ଏବଂ ଦୋଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ।
କର୍ମବନ୍ଧନିବଦ୍ଧାନାଂ ନିଗଡଂ କଠିନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପ୍ରଦୀପରୂପଂ କୀଟାନାଂ ମୀନାନାଂ ବଡିଶଂ ଯଥା
କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସେ ହେଉଛି କଠିନ ଗଠି, ପୋକାମାନେ ପାଇଁ ଦୀପ, ମାଛମାନେ ପାଇଁ ଚାଣ୍ଡି—ଏହିପରି ଜଣାଯାଇଛି।
ଵିଷକୃମ୍ଭଂ ଦୁଗ୍ଧମୁଖମାରମ୍ଭେ ମଧୁନୋପମମ୍ । ପରିଣାମେ ଦୁଃଖବୀଜଂ ସୋପାନଂ ନରକସ୍ଯ ଚ
ସେ ହେଉଛି ଦୁଧରେ ଲୁଚିଥିବା ବିଷ, ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁପରି ମିଠା, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଦୁଃଖର ମୁଳ ଏବଂ ନରକକୁ ଯିବା ପଥ।
ଋଷଯଃ ସନକାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ନୋଦ୍ଵାହଂ ଚକ୍ରୁରୀପ୍ସିତ୍ମ୍ । ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ମନୋ ଯେଷାଂ ତେଷାଂ ସର୍ଵ ଚ ନିଷ୍ଫଲମ୍
ସନକ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ କରିନଥିଲେ; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଲଗିଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ବ୍ୟର୍ଥ।