ଅଥୈକଷଷ୍ଟି,ମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଇତି ତେ କଥିତଂ କିଂଚିଦିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦର୍ପଭଞ୍ଜନମ୍ । ଅପରଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସାଵଧାନଂ ନିଗୂଢକମ୍
ଏକଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କିଛି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଘଟଣା ଦୟାକରି ଶୁଣ।
ସମୁଦ୍ରମଥନଂ କୃତ୍ଵା ପୀତ୍ଵାଽମୃତରସଂ ପୁରା । ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସଂଘାଂଶ୍ଚ ବହୁଦର୍ପୋ ବଭୂଵ ହ
ପୂର୍ବେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରି, ଅମୃତ ରସ ପିଇ, ଦେମନମାନେକୁ ଜିତିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଅହଂକାରୀ ହେଇଗଲେ।
ତଦା କୃଷ୍ଣୋ ବଲିଦ୍ଵାରା ଶକ୍ରଦର୍ପ ବଭଞ୍ଜ ହ । ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରିଯୋ ବଭୂଵୁସ୍ତେ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ବଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହରାଇଦେଲେ।
ତଦା ବୃହସ୍ପତେଃ ସ୍ତୌତ୍ରାଦଦିତେଶ୍ଚ ଵ୍ରତେନ ତେ । ଜାତଶ୍ଚ ସ୍ଵାଂଶକଲଯାଽପ୍ଯଦିତ୍ଯାଂ ଵାମନୋ ଵିଭୁଃ
ତାପରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାମନ ତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଯାଚ୍ଞାଂ କୃତ୍ଵା ବଲିଂ ରାଜ୍ଯଂ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ । ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ଦେଵେମ୍ଯଶ୍ଚାପି ସଂପଦମ୍
ବାମନ ବିନୟରେ ବଲିଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଲେ, ଦୟାରୁ ଦୟାମୟ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହା ଦେଲେ ଏବଂ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ପଦ ଫେରାଇଦେଲେ।
ବଭୂଵ ଶକ୍ରଦର୍ପଶ୍ଚ ପୁନଃ କଲ୍ପାନ୍ତନେ ପୁରା । ଵିଭୁର୍ଦୁଵସିସୋ ଦ୍ଵାରା ଜହାର ତଚ୍ଛ୍ରିଯଂ ମୁନେ
ପୁନି କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା। ପ୍ରଭୁ ଦୁବସିସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ନେଇନେଲେ, ମୁନି।
ପୁନର୍ଦଦୌ ଚ କୃପଯା କୃପାଲୁର୍ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ପୁନଃ ଶ୍ରୀଦୁର୍ମଦଃ ସୋଽପି ଜହାର ଗୌତମପ୍ରିଯାମ୍
ପୁନି, ଦୟାରୁ ଦୟାଳୁ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ଏହା ଫେରାଇଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁନି ଅହଂକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ନେଇନେଲେ।
ତଦା ଗୌତମଶାପେନ ଭମାଙ୍ଗଶ୍ଚ ବଭୂଵ ସଃ । ସଂପ୍ରାପ ଯାତନାମିନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗଵେଦନଯା ପୁରା
ତାପରେ ଗୌତମଙ୍କ ଶାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚିହ୍ନ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଅଙ୍ଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ।
ଉଚ୍ଚୈସ୍ତଂ ଜହସୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷଯୋ ମନଵସ୍ତଦା । ଦେଵାଶ୍ଚ ଲଜ୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ମୃତତୁଲ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ ଉଚ୍ଚ ହସିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ବୃହସ୍ପତି ମୃତ ଭଳି ହେଇଗଲେ।
ତଦା ସହସ୍ରଵର୍ଷ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ରଵେଃ ପୁରା । ରଵେର୍ଵରେଣ ଶକ୍ରଃ ସ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ବଭୂଵ ହ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟରେ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଫେରିଲେ।
କଲଙ୍କରୂପମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ନିକରଂ ପରମ୍ । ଯଥା ଚନଦ୍ରେ କଲଙ୍କଶ୍ଚ ତାନକାହରଣାଦଭୂତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରର ଚିହ୍ନ ଅନେକ ଆଖିର ରୂପ ନେଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅମୃତ ନେଇବାରୁ ଚିହ୍ନ ହେଇଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କେନ ପ୍ରଗାରେଣ ଜହାର ଗୌତମପ୍ରିଯାମ୍ । ମହାସତୀସମହଲ୍ଯାଂ ଚ ପୂଜ୍ଯାଂ ଭୁଵନପାଦନୀମ୍
ନାରଦ କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ମହାସତୀ ଅହଲ୍ୟା, ଯିଏ ଜଗତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟା, ତାଙ୍କୁ ନେଇନେଲେ?
ଶୁଦ୍ଧାଶାଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନିର୍ମଲାଂ କମଲାକଲାମ୍ । ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ଓ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୁଁ ଏହି ଜନନୀ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଯିଁଁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ, ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ନିର୍ମଳ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶ। ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ସୂର୍ଯପର୍ଵଣି ନାରଦ । ତତ୍ରାଽଽଗତାମହଲ୍ଯାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ପାକଶାସନଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ନାରଦ, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବ ଦିନରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଁଁ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ସୁସ୍ମିତାଂ ସୁଦର୍ତୀ ଶାନ୍ତାଂ ପୀନକ୍ଷୋଣିପଯୋଧରାମ୍ । ମ୍ରର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ଚେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ତତ୍ତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ମଧୁର ହାସ୍ୟ, ଗଭୀର ଦୁଃଖ, ଶାନ୍ତ ଭାବ, ଭରିପୁରା ଅଂଗ ଓ ପୃଥିବୀ ପରି ନିତମ୍ବ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ।
ଅଥାପରଦିନେ ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସନ୍ଦାକିନୀ ତଟେ । ଏକାକିନୀଂ ସୁସ୍ମିସାଂ ଚ ସ୍ନାତୀଂ ନଗ୍ନାଂ ସଲଜ୍ଜିତାମ୍
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନେ, ସନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଏକା, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ କରୁଥିବା, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲଜ୍ଜିତ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୋଣିଂ ସ୍ତନଯୁଗମତୀଵ ଵିପୁଲଂ ହରିଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛମଵାପ କାମାର୍ତୋ ଜହାର ଚେତନାଂ ପୁନଃ
ସେ ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବ ଓ ଭରିପୁରା ଅଂଗ ଦେଖି, ହରି କାମରେ ଅନ୍ଧ ହେଇ ପୁଣି ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତ୍ଵା କାମୀ ତଦନ୍ତିକମ୍ । ଉଵାଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ଵିନଯେନ ପତିଵ୍ରତାମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରି, କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ନମ୍ର ଭାବରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଅହୋ ଗୁଣମହୋ ରୂପମହୋ କିଂ ଵା ନଵଂ ଵଯଃ । ଅହୋ କିଂ ଵା ମୁଖଶ୍ରୀସ୍ତେ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଵିନିନ୍ଦତୀ
ମହେନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଆହା, କେତେ ଗୁଣ! ଆହା, କେତେ ରୂପ! ଆହା, ଏହି ନବ ଯୁବାବସ୍ଥା! ଆହା, ତୁମର ମୁହଁର ଚାହାଣି ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରେ।
ଅହୋକଟାକ୍ଷଂ କୁଟିଲଂ ପୁଂସାଂ ଚିତ୍ତଵିକର୍ଷଣମ୍ । କିମହୋ ଲୋଚନଂ ପଦ୍ମପ୍ରଭାମୋଚନମୀପ୍ସିତମ୍
ଆହା, ତୁମର ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚାହାଣି କେତେ ଚତୁର, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ! ଆହା, ତୁମର ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ପଦ୍ମର ଚାହାଣି ପରି, ଆଲୋକ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ଗମନଂ ରମଣୀଯଂ ଚ ଗଚଖଞ୍ଜନଭଞ୍ଜନମ୍ । ଅହୋ ଵାକ୍ଯଂ ସୁମଧୁରଂ ପୀଯୂଷାଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ତୁମର ଚାଲ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ, ହଂସ ଓ ହାତୀର ଗର୍ବକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ; ଆହା, ତୁମର କଥା ଏତେ ମଧୁର, ମଧୁ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
କିମହୋ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣୀ କାମାଧାରା ମନୋହରା । କାମଦା କାମୁକାଯୈଵ ମୁନିମାନସମୋହିନୀ
ଆହା, ତୁମର ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବ କାମର ଆସନ, ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ; ଏହା କାମୁକମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରେ।
ଅତୀଵ କଠିନା ପୀନା ରମ୍ଭାସ୍ଚ ମ୍ଭଵିଡମ୍ବିତା । ଅହୋ ନିତମ୍ବଯୁଗୁଲଂ ଵର୍ତୁଲଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବଵତ୍
ଅତି କଠିନ ଓ ଭରିପୁରା, କଦଳୀ ତଣ୍ଡାକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରେ; ଆହା, ତୁମର ଦୁଇଟି ନିତମ୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରର ଗୋଳା ପରି।
ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୀଫଲଯୁଗତୁଲ୍ଯଂ ତେ ସ୍ତନଯୁଗ୍ମକମ୍ । ଅତ୍ଯୁନ୍ନତଂ ସୁକଠିନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚିତ୍ତମୋହନମ୍
ତୁମର ଦୁଇଟି ଅଂଗ ଶ୍ରୀରେ ଭରିପୁରା, ଭାଗ୍ୟର ଫଳ ପରି; ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୃଢ଼, ତିନି ଜଗତର ମନକୁ ମୋହିତ କରେ।
ଅହୋ କିଂ ଵା ତପସ୍ତେପେ ଗୌତମଶ୍ଚ ତପୋଧନଃ । ସଂପ୍ରାପ ଯତ୍ଫଲେନୈଵ ସୁଦତୀଂ ସୁନ୍ଦରୀଂ ଵରାମ୍
ଆହା, ଗୌତମ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ଏପରି ମଧୁର ହାସ୍ୟ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନନୀକୁ ପାଇଲେ?
ନିଷେଵ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଦୁର୍ଗା ଵିଷ୍ଣୁମାଯାଂ ସନାତନୀମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀସଦୃଶୀମୀଦୃଶୀଂ ପ୍ରାପ ପଦ୍ମିନୀମ୍
ଦୁର୍ଗା, ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମାନ ଏହି ପଦ୍ମିନୀକୁ ଗୌତମ ପାଇଲେ।
ସୁକୋମଲାଂ ସୁଵଦନାଂ ଲଲନାଂ ନଲିନାନନାମ୍ । ଶୁଦ୍ଧାଂ ଚ ସୁଦତୀଂ ଶ୍ଯାମାଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଦଲମଧ୍ଯମାମ୍
ଅତି କୋମଳ, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ପଦ୍ମପରି ଚେହେରା, ପବିତ୍ର, ମଧୁର ହାସ୍ୟ, ଶ୍ୟାମା, ବଟ ଗଛର ପତ୍ର ପରି ଉରୁ।
ତ୍ଵତ୍ପାଲନଂ ଚ ଜାନାମିକାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣଃ । କାମୋ ଵା କାମୁକଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କିଂ ତ୍ଵା ଜାନାତି ଗୌତମଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବା ଜାଣିଛି, କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; କିନ୍ତୁ ଗୌତମ, କିମ୍ବା କାମଦେବ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର, ମୋ ପରି ତୁମକୁ ଜାଣିପାରିବେ କି?
ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ତେ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଦ୍ଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋ ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସଂତତମ୍
କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଉର୍ବଶୀ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସତତ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଦାସିଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଦାସ୍ଯାମି ଶଚୀଂ ତୁମ୍ଯଂ ଵରାନନେ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀ ଵିପୁଲାଂ ଗୃହଣ ତ୍ଯଜ ଗୌତମମ୍
ଶଚୀକୁ ଦାସୀ କରି ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି, ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁବାଳି, ତିନି ଜଗତର ଅପାର ଭାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର; ଗୌତମକୁ ଛାଡ଼।