ପପାତ ଦଣ୍ଡଵନ୍ମୂର୍ଧ୍ନା ଭକ୍ତ୍ଯା ଚରଣଯୋର୍ଗୁରୋଃ । ତଂ ରୁଦନ୍ତଂ ମହାଭୀତଂ ମୁଦୋରସି ଚକାର ସଃ
ସେ ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଦେଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଓ ଭୟଭିତ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି ମୁହଁରେ ମୋହ ଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
କାରଯିତ୍ଵା ସୋମଯାଗଂ ପ୍ରଗଯଶ୍ଚିତ୍ତାଥଂମେଵ ଚ । ରତ୍ନସିଂହାସନେ ରମ୍ଯେ ଵାସଯାମାସ ତଂ ଗୁରୁଃ
ସୋମ ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଶିଂହାସନରେ ରଖିଲେ।
ପ୍ରଦଦୌ ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯ ପୂର୍ଵସ୍ମାଚ୍ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍ । ଆଗତ୍ଯ ସର୍ଵଦେଵାଶ୍ଚ ଚକୁଃ ସେଵାଂ ମୁଦାଽନ୍ଵିତା
ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଚାରିଗୁଣା ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସନ ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆସି, ଆନନ୍ଦରେ ସେବା କଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ଵତ୍ସ ମହେନ୍ଦ୍ରଦର୍ପଭଞ୍ଜନମ୍ । ଶଚୀସତୀତ୍ଵରକ୍ଷା ଚ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି, ବତ୍ସ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ଓ ଶଚୀଙ୍କ ନିର୍ମଳତାର ସୁରକ୍ଷା କଥା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି; ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ନାରଦ ଉଵାଚ ସୋମଯାଗଵିଧାନଂ ଚ ବ୍ରୂହି ମାଂ ମୁନିସତ୍ତମ । କଥଂ ତଂ କାରଯାମାସ ଗୁରୁଶ୍ଚ କିଂ ଫଲଂ ପରମ୍
ନାରଦ କହିଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ସୋମ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ। ଏହା କିପରି କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଗୁରୁ କେଉଁ ଉତ୍ତମ ଫଳ ପାଇଥିଲେ?
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପ୍ରଶମନଂ ସୋମଯାଗଫଲଂ ମୁନେ । ଵର୍ଷ ସୋମଲତାପାନଂ ଯଜମାନଃ କରୋତି ଚ
ନାରାୟଣ କହିଲେ, ମୁନି, ସୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର ହେବା। ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ବର୍ଷ ସୋମ ରସ ପିଉଥାନ୍ତି।
ଵର୍ଷମେକଂ ଫଲଂ ଭୁଙକ୍ତେ ଵର୍ଷମେକଂ ଜଲଂ ମୁଦା । ତ୍ରୈଵାର୍ଷିକଂ ଵ୍ରତମିଦଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ସେ ଏକ ବର୍ଷ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ, ଏକ ବର୍ଷ ସନ୍ତୋଷରେ ପାଣି ପିଉଥାନ୍ତି। ଏହି ତିନି ବର୍ଷର ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଯସ୍ଯ ତ୍ରୈଵାଷିକଂ ଧାନ୍ଯଂ ନିହିତଂ ଭୂତଵୃଦ୍ଧଯେ । ଅଧିକଂ ଵାଽପି ଵିଦ୍ଯେତ ସ ସୋମଂ ପାତୁମର୍ହତି
ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ବର୍ଷ ପାଇଁ ଧାନ ଭୂତମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ରଖାଯାଇଛି, କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲେ, ସେ ସୋମ ପିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ମହାରାଜଶ୍ଚ ଦେପୋ ଵା ଯାଗଂ କର୍ତୁମଲଂ ମୁନେ । ନ ସର୍ଵମାଧ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞୋଽଯଂ ବହ୍ଵନ୍ନୋ ବହୁଦକ୍ଷିଣଃ
ମହାରାଜ କିମ୍ବା ଧନୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ମୁନି, ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ସମର୍ଥ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଏହିଠାରେ ବହୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବହୁ ଦାନ ଦରକାର।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତo ନାରଦନାo ଶକ୍ରଦର୍ପଭଙ୍ଗପ୍ରକରଣେ ଶକ୍ରମୋକ୍ଷକଥନଂ ନାମ ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିଭଳି, ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ପ୍ରସଙ୍ଗର 'ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମୋକ୍ଷ କଥା' ନାମକ ଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥୈକଷଷ୍ଟି,ମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଇତି ତେ କଥିତଂ କିଂଚିଦିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦର୍ପଭଞ୍ଜନମ୍ । ଅପରଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସାଵଧାନଂ ନିଗୂଢକମ୍
ଏକଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ବିଷୟରେ କିଛି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି। ଏବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଘଟଣା ଦୟାକରି ଶୁଣ।
ସମୁଦ୍ରମଥନଂ କୃତ୍ଵା ପୀତ୍ଵାଽମୃତରସଂ ପୁରା । ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସଂଘାଂଶ୍ଚ ବହୁଦର୍ପୋ ବଭୂଵ ହ
ପୂର୍ବେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରି, ଅମୃତ ରସ ପିଇ, ଦେମନମାନେକୁ ଜିତିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଅହଂକାରୀ ହେଇଗଲେ।
ତଦା କୃଷ୍ଣୋ ବଲିଦ୍ଵାରା ଶକ୍ରଦର୍ପ ବଭଞ୍ଜ ହ । ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରିଯୋ ବଭୂଵୁସ୍ତେ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ବଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହରାଇଦେଲେ।
ତଦା ବୃହସ୍ପତେଃ ସ୍ତୌତ୍ରାଦଦିତେଶ୍ଚ ଵ୍ରତେନ ତେ । ଜାତଶ୍ଚ ସ୍ଵାଂଶକଲଯାଽପ୍ଯଦିତ୍ଯାଂ ଵାମନୋ ଵିଭୁଃ
ତାପରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାମନ ତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଯାଚ୍ଞାଂ କୃତ୍ଵା ବଲିଂ ରାଜ୍ଯଂ କୃପଯା ଚ କୃପାନିଧିଃ । ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ଦେଵେମ୍ଯଶ୍ଚାପି ସଂପଦମ୍
ବାମନ ବିନୟରେ ବଲିଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଲେ, ଦୟାରୁ ଦୟାମୟ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହା ଦେଲେ ଏବଂ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ପଦ ଫେରାଇଦେଲେ।
ବଭୂଵ ଶକ୍ରଦର୍ପଶ୍ଚ ପୁନଃ କଲ୍ପାନ୍ତନେ ପୁରା । ଵିଭୁର୍ଦୁଵସିସୋ ଦ୍ଵାରା ଜହାର ତଚ୍ଛ୍ରିଯଂ ମୁନେ
ପୁନି କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା। ପ୍ରଭୁ ଦୁବସିସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ନେଇନେଲେ, ମୁନି।
ପୁନର୍ଦଦୌ ଚ କୃପଯା କୃପାଲୁର୍ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ପୁନଃ ଶ୍ରୀଦୁର୍ମଦଃ ସୋଽପି ଜହାର ଗୌତମପ୍ରିଯାମ୍
ପୁନି, ଦୟାରୁ ଦୟାଳୁ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ଏହା ଫେରାଇଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁନି ଅହଂକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ନେଇନେଲେ।
ତଦା ଗୌତମଶାପେନ ଭମାଙ୍ଗଶ୍ଚ ବଭୂଵ ସଃ । ସଂପ୍ରାପ ଯାତନାମିନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗଵେଦନଯା ପୁରା
ତାପରେ ଗୌତମଙ୍କ ଶାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚିହ୍ନ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଅଙ୍ଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ।
ଉଚ୍ଚୈସ୍ତଂ ଜହସୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଋଷଯୋ ମନଵସ୍ତଦା । ଦେଵାଶ୍ଚ ଲଜ୍ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ମୃତତୁଲ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ ଉଚ୍ଚ ହସିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ବୃହସ୍ପତି ମୃତ ଭଳି ହେଇଗଲେ।
ତଦା ସହସ୍ରଵର୍ଷ ଚ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ରଵେଃ ପୁରା । ରଵେର୍ଵରେଣ ଶକ୍ରଃ ସ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ବଭୂଵ ହ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟରେ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଫେରିଲେ।
କଲଙ୍କରୂପମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ନିକରଂ ପରମ୍ । ଯଥା ଚନଦ୍ରେ କଲଙ୍କଶ୍ଚ ତାନକାହରଣାଦଭୂତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରର ଚିହ୍ନ ଅନେକ ଆଖିର ରୂପ ନେଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅମୃତ ନେଇବାରୁ ଚିହ୍ନ ହେଇଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କେନ ପ୍ରଗାରେଣ ଜହାର ଗୌତମପ୍ରିଯାମ୍ । ମହାସତୀସମହଲ୍ଯାଂ ଚ ପୂଜ୍ଯାଂ ଭୁଵନପାଦନୀମ୍
ନାରଦ କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ମହାସତୀ ଅହଲ୍ୟା, ଯିଏ ଜଗତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟା, ତାଙ୍କୁ ନେଇନେଲେ?
ଶୁଦ୍ଧାଶାଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନିର୍ମଲାଂ କମଲାକଲାମ୍ । ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ଓ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୁଁ ଏହି ଜନନୀ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଯିଁଁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ, ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ନିର୍ମଳ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶ। ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ସୂର୍ଯପର୍ଵଣି ନାରଦ । ତତ୍ରାଽଽଗତାମହଲ୍ଯାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ପାକଶାସନଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ନାରଦ, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବ ଦିନରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଁଁ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ସୁସ୍ମିତାଂ ସୁଦର୍ତୀ ଶାନ୍ତାଂ ପୀନକ୍ଷୋଣିପଯୋଧରାମ୍ । ମ୍ରର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ଚେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ତତ୍ତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ମଧୁର ହାସ୍ୟ, ଗଭୀର ଦୁଃଖ, ଶାନ୍ତ ଭାବ, ଭରିପୁରା ଅଂଗ ଓ ପୃଥିବୀ ପରି ନିତମ୍ବ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ।
ଅଥାପରଦିନେ ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସନ୍ଦାକିନୀ ତଟେ । ଏକାକିନୀଂ ସୁସ୍ମିସାଂ ଚ ସ୍ନାତୀଂ ନଗ୍ନାଂ ସଲଜ୍ଜିତାମ୍
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନେ, ସନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଏକା, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ କରୁଥିବା, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲଜ୍ଜିତ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୋଣିଂ ସ୍ତନଯୁଗମତୀଵ ଵିପୁଲଂ ହରିଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛମଵାପ କାମାର୍ତୋ ଜହାର ଚେତନାଂ ପୁନଃ
ସେ ଚଉଡ଼ା ନିତମ୍ବ ଓ ଭରିପୁରା ଅଂଗ ଦେଖି, ହରି କାମରେ ଅନ୍ଧ ହେଇ ପୁଣି ଅଚେତନ ହେଇଗଲେ।
କ୍ଷଣେନ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତ୍ଵା କାମୀ ତଦନ୍ତିକମ୍ । ଉଵାଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ଵିନଯେନ ପତିଵ୍ରତାମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରି, କାମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ନମ୍ର ଭାବରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ଅହୋ ଗୁଣମହୋ ରୂପମହୋ କିଂ ଵା ନଵଂ ଵଯଃ । ଅହୋ କିଂ ଵା ମୁଖଶ୍ରୀସ୍ତେ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଵିନିନ୍ଦତୀ
ମହେନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଆହା, କେତେ ଗୁଣ! ଆହା, କେତେ ରୂପ! ଆହା, ଏହି ନବ ଯୁବାବସ୍ଥା! ଆହା, ତୁମର ମୁହଁର ଚାହାଣି ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରେ।
ଅହୋକଟାକ୍ଷଂ କୁଟିଲଂ ପୁଂସାଂ ଚିତ୍ତଵିକର୍ଷଣମ୍ । କିମହୋ ଲୋଚନଂ ପଦ୍ମପ୍ରଭାମୋଚନମୀପ୍ସିତମ୍
ଆହା, ତୁମର ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚାହାଣି କେତେ ଚତୁର, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ! ଆହା, ତୁମର ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ପଦ୍ମର ଚାହାଣି ପରି, ଆଲୋକ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।