ନ ଗୁରୋଶ୍ଚ ପ୍ରିଯୋ ଧର୍ମୋ ନ ଗୁରୋଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଂ ତପଃ । ନ ଗୁରୋଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଂ ସତ୍ଯଂ ନ ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ଗୁରୋଃ ପରମ୍
ଧର୍ମ ଗୁରୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ନୁହଁଁ, ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ନୁହଁଁ; ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ନୁହଁଁ।
ଗୁରୋଃ ପରୋ ନ ଶାସ୍ତା ଚ ନ ହି ବନ୍ଧୁର୍ଗୁରୋଃ ପରଃ । ଦେଵୋ ରାଜା ଚ ଶାସ୍ତା ଚ ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ସଦା ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଶିକ୍ଷକ ନାହିଁ, ଗୁରୁଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ; ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଗୁରୁ ସଦା ଦେବତା, ରାଜା ଓ ଶିକ୍ଷକ।
ଯାଵଚ୍ଛକ୍ତୋ ଦାତୁମନ୍ନଂ ତାଵଚ୍ଛାସ୍ତା ତଦନ୍ନଦଃ । ଗୁରୁଃ ଶାସ୍ତା ଚ ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପ୍ରତିଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ନିଜେ ଏକ ସତ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ। ଶିକ୍ଷକ ହେଉଛନ୍ତି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ।
ମନ୍ତ୍ରୋ ଵିଦ୍ଯା ଗୁରୁର୍ଦେଵଃ ପୂର୍ଵଲବ୍ଧୋ ଯଥା ପତିଃ । ପ୍ରତିଜନ୍ମନି ବନ୍ଧେନ ସର୍ଵେଷାମୁପରି ସ୍ଥିତଃ
ମନ୍ତ୍ର, ଜ୍ଞାନ, ଗୁରୁ ଓ ଦେବତା—ଏହିମାନେ ଏକଥର ମିଳିଲେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି, ଯେପରି ଗୃହଣୀ ପତିଙ୍କୁ ମାନେ।
ପିତା ଗୁରୁଶ୍ଚ ଵନ୍ଦ୍ଯଶ୍ଚ ଯତ୍ର ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମଦଃ । ଗୁରଵୋଽନ୍ଯେ ତଥା ମାତା ଗୁରୁଶ୍ଚ ପ୍ରତିଜନ୍ମନି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମଦାତା ପିତା ଓ ଶିକ୍ଷକ ଗରିମା ଯୋଗ୍ୟ। ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଓ ମାଆ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ମାନ୍ୟ।
ଵିପ୍ରାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଵରିଷ୍ଠଶ୍ଚ ଗରିଷ୍ଠଶ୍ଚ ତପସ୍ତିନାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠୌ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧର୍ମିଣାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼। ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଂ ଚ ଶକ୍ରଂ ଚ ସଂପ୍ରତମ୍ । ତ୍ଵଯି ତୁଷ୍ଟେ ସଦା ତୁଷ୍ଟା ଭଵନ୍ତି ଗ୍ରହଦେଵତାଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋପରେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଖୁସି ହୁଅ। ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ ଗ୍ରହ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଖୁସି ରହନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କା ଶଚୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁନରୁଚ୍ଚୌ ରୁରୋଦ ହ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ରୋଦନଂ ତାରା ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଏପରି କହି, ଶଚୀ ପୁନିଥରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ। ତାଙ୍କର କାନ୍ଦା ଦେଖି, ତାରା ମଧ୍ୟ ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ପପାତ ଚରଣେ ତାରା ରୁରୋଦ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅପରାଧଂ କ୍ଷମେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽପ୍ଯୁଵାଚ ତାମ୍
ତାରା ତାଙ୍କର ପାଦରେ ପଡ଼ି ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିଲେ। 'ମୋ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କର' ବୋଲି କହିଲେ। ଶିକ୍ଷକ ଖୁସି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୁରୁରୁଵାଚ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ତାରେ ଶଚ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଭର୍ତାରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ମଦାଶିଷା
ଶିକ୍ଷକ କହିଲେ: 'ଉଠ, ତାରା, ଶଚୀଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ ଭଲ ହେବ। ମୋ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେ ସତ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନି ପାଇବେ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଗୁରୁସ୍ତତ୍ର ଵିରରାମ ଚ ନାରଦ । ପପାତ ଚରଣେ ତାରା ପୁନରେଵ ରୁରୋଦ ଚ
ଏପରି କହି, ଶିକ୍ଷକ ସେଠାରେ ଚୁପ ହେଲେ, ହେ ନାରଦ। ତାରା ପୁନିଥରେ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ପଡ଼ି ଆଉ ଏକଥର କାନ୍ଦିଲେ।
ଗୁହୀତ୍ଵା ଚ ଶଚୀଂ ତାରା ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ସ୍ଵଵକ୍ଷକି । ବୋଧଯାମାସ ଵିଵିଧମାଧ୍ଯାତ୍ମିକମନୁତ୍ତମମ୍
ଶଚୀଙ୍କୁ ଆଲଗା କରି, ତାରା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ବସାଇଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ତମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଶଚୀକୃତଂ ଗୁରୁସ୍ତୋତ୍ରଂ ପୂଜାକାଲେ ଚ ଯଃ ପଠେତ୍ । ଗୁରୁଶ୍ଚାଭୀଷ୍ଟଦେଵଶ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରତିଜନ୍ମନି
ଯେଉଁଠାରେ ଶଚୀ ତିଆରି କରିଥିବା ଗୁରୁସ୍ତୁତି ପୂଜାବେଳେ ପଢ଼େ, ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଦେବତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଗ୍ରହଦେଵଦ୍ଵିଜାସ୍ତଂ ଚ ପରିତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ସଂତତମ୍ । ରାଜାନୋ ବାନ୍ଧଵାଶ୍ଚୈଵ ସଂତୁଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵତଃ ସଦା
ଗ୍ରହଦେବତା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଠି ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି। ରାଜାମାନେ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।
ଗୁରୁଭକ୍ତିଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଲଭତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ସଦା ହର୍ଷୋ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ନ ଚ ଶୋକଃ କଦାଚନ
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗୁରୁ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଚାହିଦା ଜିନିଷ ପାଇଥାଏ। ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହେ ଓ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରାର୍ଥୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରଂ ଭାର୍ଯାର୍ଥୋ ଲଭତେ ପ୍ରିଯମ୍ । ସୁସ୍ଵରୁପାଂ ଗୁଣଵତୀଂ ସତୀଂ ପୁତ୍ରଵତୀଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ପୁଅ ପାଏ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରିୟ, ସୁନ୍ଦର, ଗୁଣବତୀ, ପତିବ୍ରତା ଓ ପୁଅସହିତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଏ।
ରୋଗାର୍ତୋଂ ମୁଚ୍ଯତେ ରୋଗାଦ୍ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯୋତ ବନ୍ଧନାତ୍ । ଅସ୍ପଷ୍ଟକୀର୍ତିଃ ସୁଯଶା ମୂର୍ଖୋଭଵତି ପଣ୍ଡିତଃ
ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ବନ୍ଧନରେ ଥିବା ଲୋକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଯାହାର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ ସେ ସୁଖ୍ୟାତି ପାଏ, ମୂର୍ଖ ଲୋକ ପଣ୍ଡିତ ହୁଏ।
କଦାଚିଦ୍ବନ୍ଧୁଵିଚ୍ଛେଦୋ ନ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵର୍ଧତେ ଧର୍ମୋଂ ଵିପୁଲଂ ନିର୍ମଲଂ ଯଶଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ବାନ୍ଧବ ବିଚ୍ଛେଦ ହେବ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଓ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବିଶାଳ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଲଭତେ ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନାନ୍ଵିତମ୍ । ଇହ ସର୍ଵସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଶ୍ରୀହରେଃ ପଦମ୍
ସେ ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ପୁଅ, ପଉତ୍ର ଓ ଧନ ସହିତ ପାଏ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗି, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ନ ଭଵେତ୍ତତ୍ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହରିଦାସ୍ଯଂ ଲଭେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିନମାବ୍ଧୌ ଚ ନିମଗ୍ନଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହେବ ନାହିଁ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହରିଙ୍କ ଦାସ୍ୟ ପଦ ପାଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ସାଗରରେ ଏକାନ୍ତରେ ଲୀନ ହୁଏ।
ଶାଶ୍ଵତ୍ପିବତି ଶାନ୍ତିଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରସାମୃତମ୍ । ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଵ୍ଯାଧିଶୋକସଂତାପନାଶନମ୍
ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ଅମୃତ ଶାନ୍ତିକୁ ପିଉଛନ୍ତି, ଯାହା ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ, ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଦୂର କରେ।
ଅଥ ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶାଚୋସ୍ତୋତ୍ରଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପରିତୁଷ୍ଟୋ ବୃହସ୍ପତିଃ । ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଶାନ୍ତଃ କାନ୍ତାମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନାରଦ
ଅଧ୍ୟାୟ ଷଷ୍ଠି. ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶୋକର ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି ଖୁସି ହେଲେ; ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ, ଓ ନାରଦ।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ତ୍ଯଜ ଵତ୍ସେ ଭଯଂ ସର୍ଵ ଭଯଂ କିଂ ତେ ମଯି ସ୍ଥିତେ । ଯଥା କଚସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମେ ତଥା ତ୍ଵମପି ଶୋଭନେ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ଶିଶୁ, ସମସ୍ତ ଭୟ ଛାଡ଼; ମୁଁ ଥିଲେ କଣ ଭୟ? କଚା ମୋର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେବ, ଶୋଭାବନ୍ତୀ।
ଯଥା ପୁତ୍ରଶ୍ତଥା ଶିଷ୍ଯୋ ନ ଭେଦଃ ପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯଯୋଃ । ତର୍ପଣେ ପିତୃଦାନେ ଚ ପାଲନେ ପରିତୋଷଣୋ
ପୁଅ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଏକ, ପିତୃତର୍ପଣ, ଦାନ, ରକ୍ଷା ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ପୁଅ ଓ ଶିଷ୍ୟର କୌଣସି ତଫାତ ନାହିଁ।
ଯଥାଽଗ୍ନିଦାତା ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ତଥା ଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଇତୀଦଂ କଣ୍ଵଶାଖାଯାମୁଵାଚ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଅଗ୍ନି ଦେଇଥିବା ପୁଅ ଭଳି ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପୁଅ ହେବ। କଣ୍ବ ଶାଖାରେ କମଳୋଦ୍ଭବ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ପିତା ମାତା ଗୁରୁର୍ଭାର୍ଯା ଶିଶୁଶ୍ଚାନାଥବାନ୍ଧଵାଃ । ଏତେ ପୁଂସାଂ ନିତ୍ଯପୋଷ୍ଯା ଇତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ପିତା, ମାତା, ଗୁରୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶିଶୁ ଓ ଅନାଥ ଆତ୍ମୀୟ—ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସେମାନେ ସଦା ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ, କମଳୋଦ୍ଭବ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚୈତାଂଶ୍ଚ ନ ପୁଷ୍ଣାତି ଭସ୍ମାନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ସୂତକମ୍ । ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ନ କର୍ମାର୍ହଃ ମୋଽପୀତ୍ଯାହ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ଏମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଅଶୁଚି ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ; ସେ ଦେବ ଓ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ, ଖାଇବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ମହେଶ୍ୱର କହିଛନ୍ତି।
କୁରୁତେ ନରବୁର୍ଦ୍ଧି ଚ ମାତରଂ ପିତରଂ ଗୁରୁମ୍ । ଅଯଶସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵତ୍ର ଵିଧ୍ନ ଏଵ ପଦେ ପଦେ
ଯିଏ ମା, ବାପା ଓ ଗୁରୁକୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅପମାନିତ ହୁଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦେ ପଦେ ବାଧା ଆସେ।
ସଂପନ୍ମତ୍ତୋ ଯଃ କରୋତି ସ୍ଵଗୁରୋଶ୍ଚ ପରାଭଵମ୍ । ଅଚିନାତ୍ସର୍ଵନାଶାଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ଯିଏ ଧନର ଅଭିମାନରେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ନାଶ କରେ।
ମାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟଵା ସଭାମଧ୍ଯେ ନୋତ୍ତସଥୌ ପାକଶାସନଃ । ତତ୍ଫଲଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ସାକ୍ଷାତ୍ସଦ୍ଯଃ ପଶ୍ଯ ଚ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ସଭା ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଠିଲେ ନାହିଁ; ଏହାର ଫଳ ସେ ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଖ।