ଭଵନ୍ତି ଭସ୍ମୀଭୂତାନି ତଥା ପାପାନି ଵୈଷ୍ଣପେ । ଵହ୍ନିସୂର୍ଯବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯସ୍ତେଜଯାନ୍ଵୈଷ୍ଣପଃ ସଦା
ଏଭଳି, ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ପାଇଁ ପାପମାନେ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି। ବୈଷ୍ଣବ ସଦା ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ।
ରକ୍ଷିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରେଣ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋ ମତ୍ତକୁଂଜରଃ । ନ ଵିଚାରୋ ନ ଭୋଗଶ୍ଚ ପୈଷ୍ମଵାନାଂ ସ୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚକ୍ରରେ ରକ୍ଷିତ, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି, ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ନ କୌଣସି ବିଚାର ହୁଏ, ନ କୌଣସି ଫଳ ଭୋଗ ହୁଏ।
ନିଖିତଂ ସାମ୍ନି କୌଥୁମ୍ଯାଂ କୁରୁ ପ୍ରଶ୍ନଂ ବୃହସ୍ପତୀମ୍ । ଅସ୍ମାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଜାନନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍
ସାମବେଦ ଓ କୌଥୁମୀ ପରମ୍ପରାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କର। ଏହି କଥା ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି।
ଦେଵମନ୍ଯଂ ନ ସେଵନ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶ୍ଯା ହରିଂ ଵିନା । ସଦ୍ଵଂଶପ୍ରଭଵୋ ଯୋ ହି ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋଽଥଵା
ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀମାନେ ହରି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଯଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶର, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ନୁହଁ।
ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ରଂ ନ ଗୃଣ୍ହାତି ଵଞ୍ଚିତୋ ଦେଵମାଯଯା । କୋ ଵା ମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚ କେ ଦେଵା ନ ହି ଶାସ୍ତା ଯମୋ ମମ
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଦେବମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ। କଣ ମନ୍ତ୍ର, କିଏ ଦେବତା? ଯମ ମୋର ଶାସକ ନୁହଁ।
ସର୍ଵାଞ୍ଛାସ୍ତୁଂ ସମର୍ଥୋଽହଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାନ୍ଵିନା । ଶଯ୍ଯାଂ କୃରୁ ଗୁହଂ ଗତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରଂ ଯାସ୍ଯାମି ତେ ଗୃହମ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବି। ତୁମେ ତୁମ ଶୟନକୋଠା କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି।
ଋତୁପାପଂ ମଯି ଭଵେତ୍ତଵ କିଂ ଗଚ୍ଛ ଶୋଭନେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନହୁଷୋ ରାଜା ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଵଦନେକ୍ଷଣଃ
ଋତୁର ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ, ତୁମ ଉପରେ ନୁହଁ, ହେ ଶୋଭନେ। ଏପରି କହି, ରାଜା ନହୁଷ ଖୁସି ମୁହଁରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ରତ୍ନଯାନଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଯଯୌ ନନ୍ଦନକାନନମ୍ । ନ ଯଯୌ ସା ଶଚୀ ଗେହଂ ପ୍ରଜଗାମ ଗୁରୋର୍ଗୃହମ୍
ସେ ରତ୍ନଖଚିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦନ କାନନକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଶଚୀ ଘରକୁ ଯାଇଲେ ନାହିଁ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ଗତ୍ଵ କୂଶାସନସ୍ଯଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ଚ ବୃହସ୍ପତିମ୍ । ତାରାସେଵିତପାଦାବ୍ଜଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶଚୀ କୁଶାସନରେ ବସିଥିବା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ତାରା ସେବା କରୁଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ଜପମାଲାକରଂ ଶଶ୍ଵଜ୍ଜପନ୍ତଂ କୃଷ୍ଣମୀପ୍ସିତମ୍ । ପରମଂ ପରମାନନ୍ଦଂ ପରମାତ୍ମାନମୀଶ୍ଵରମ୍
ସେ ହାତରେ ଜପମାଳା ଧରି, ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନର ଆଶା। ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପରମ ଆନନ୍ଦ, ପରମାତ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱର।
ନିର୍ଗୁଣଂ ଚ ନିରୀହଂ ଚ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ । ସ୍ଵେଚ୍ଛାମଯଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହମ୍
ସେ ଗୁଣହୀନ, ଆସକ୍ତିହୀନ, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉପରେ। ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ତିଆରି ଦେହ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା ଦେଇଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି।
ତମାନନ୍ଦାଶ୍ରୁନେତ୍ରଂ ଚ ନନାମ ଶିନକା ଭୁଵି । ରୁଦତୀ ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରା କା ମଜ୍ଜନ୍ତୀ ଭକ୍ତିସାଗରେ
ସେ ଆନନ୍ଦ ଅଶୁରେ ଭରିଥିବା ନୟନରେ, ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶିର ନମାଇଲେ। ଶଚୀ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଅଶୁ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଭକ୍ତିର ସାଗରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ।
ଶୋକାର୍ଣଵେ ନିମଜ୍ଜନ୍ତୀ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା । ତୁଷ୍ଟାଵ ଭୀତା ସ୍ଵଗୁରୁଂ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠଂ ଚ କୃପାନିଧିମ୍
ଶୋକର ସାଗରେ ଡୁବିଯାଇ, ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଶଚୀ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ କୃପାର ଭଣ୍ଡାରକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଶଚ୍ଯୁଵାଚ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ମହାଭାଗ ମାଂ ଭୀତାଂ ଶରଣାଗତାମ୍ । ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵଦାସୀଂ ଚ ନିମଗ୍ନାଂ ଶୋକସାଗରେ
ଶଚୀ କହିଲେ: ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ! ମୁଁ ଭୟଭୀତ ଓ ଶରଣାଗତ। ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ନାଥ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ, ଶୋକସାଗରେ ଡୁବୁଛି।
ଅନୀଶ୍ଵରଶ୍ଚେଶ୍ଵରୋ ଵା ବରଵାନ୍ଵା ସୁଦୁର୍ବଲଃ । ସ୍ଵଶିଷ୍ଯଭାର୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଶାସିତୁଂ ଚ ସଦା କ୍ଷମଃ
କେହି ଅଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଳବାନ୍ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଯେହେଉନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ନିଜ ଶିଷ୍ୟ, ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ନିୟମିତ ରଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେବା ଦରକାର।
ଦୂରୀଭୂତଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ ସ୍ଵଶିଷ୍ଯଶ୍ଚ କୃତସ୍ତ୍ଵଯା । ଶାନ୍ତିର୍ବଭୂଵ ଦୋଷସ୍ଯ ଚାଧୁନାଽନୁଗ୍ରହଂ କୁରୁ
ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ଓ ମୋ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦୂର କରିଦେଲା; ଏବେ ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ଦୟାକରି ମୋ ପ୍ରତି କୃପା ଦେଖାଅ।
ଅନାଥାଂ ସର୍ଵଶୂନ୍ଯାଂ ମାଂ ଶୁନ୍ଯାଂ ତାମମରାଵତୀମ୍ । ସଂପଚ୍ଛୂନ୍ଯମାଶ୍ରମଂ ମେ ପଶ୍ଯ ରକ୍ଷ କୃଣାନିଧେ
ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ ଥିରୁ ବଞ୍ଚିତ ଏବଂ ଏହି ଅମରାବତୀ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି; ମୋ ଆଶ୍ରମ ଧନ-ସମ୍ପତି ହୀନ ହୋଇଯାଇଛି—ହେ କୃପାର ସାଗର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ଦସ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତାଂ ଚ ମାଂ ରକ୍ଷ ଦେଶଂ କିଂକରମାନଯ । ଦତ୍ତଵା ଚରଣରେଣୂଂସ୍ତଂ ଶୁଭାଶୀର୍ଵଚନଂ କୁରୁ
ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ଏହି ଦେଶକୁ ଜଣେ ସେବକ ଆଣ; ତୁମର ପାଦଧୂଳି ପାଇଁ, ମୋତେ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ସୁରୁଣାଂ ଚ ଜନ୍ମଦାତା ପରୋ ଗୁରୁଃ । ପିତୁଃ ଶତଗୁଣା ମାତା ପୂଜ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯା ଗରୀଯସୀ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଜନ୍ମଦାତା; ମାଆ ପିତାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ, ବନ୍ଦନୀୟ ଓ ଗରିମାମୟ।
ଵିଦ୍ଯାଦାତା ମନ୍ତ୍ରଦାତା ଜ୍ଞାନଦୋ ହରିଭକ୍ତିଦଃ । ପୂଜ୍ଯୋ ଵନ୍ଦ୍ଯଶ୍ଚ ସେଵ୍ଯଶ୍ଚ ମାତୁଃ ଶତଗୁଣୋ ଗୁରୁଃ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ହରିଭକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଗୁରୁ ମାଆଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ, ବନ୍ଦନୀୟ ଓ ସେବନୀୟ।
ମନ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୁଦ୍ଗିରଣେନୈଵ ଗୁରୁରିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । ଅନ୍ଯୋ ଵନ୍ଦ୍ଯୋ ଗୁରୁରଯମନ୍ଯଶ୍ଚାରୋପିତୋ ଗୁରୁଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ 'ଗୁରୁ' ବୋଲି କହନ୍ତି; କେହି ଗୁରୁ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ, ଅନ୍ୟେ କେବଳ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅଜ୍ଞାନତିମିରାନ୍ଧସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାଞ୍ଜନଶଲାକଯା । ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲିତଂ ଯେନ ତସ୍ମୈ ଶ୍ରୀଗୁରଵେ ନମଃ
ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଅନ୍ଧ ଥିବା ମୋର ଚକ୍ଷୁକୁ ଜ୍ଞାନର କାଜଳ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଖୋଲିଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଅଦୀକ୍ଷିତସ୍ଯ ମୂର୍ଖସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିର୍ନାସ୍ତି ନି ଶ୍ଚିତମ୍ । ସର୍ଵକର୍ମସ୍ଵନର୍ହସ୍ଯ ନରକେ ତତ୍ପଶୋଃ ସ୍ଥିତିଃ
ଯିଏ ଦୀକ୍ଷିତ ନୁହଁନ୍ତି ଏବଂ ମୂର୍ଖ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିବା ଏମିତି ଲୋକ ନରକରେ ପଶୁ ପରି ରହନ୍ତି।
ଜନ୍ମଦାତାଽନ୍ନଦାତା ଚ ମାତାଽନ୍ଯେ ଗୁରଵାସ୍ତଥା । ପାରଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତାସ୍ତେ ଘୋରସଂସାରସାଗରେ
ମାଆ, ବାପା ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁରୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନଦାତା ନିପୁଣଃ ପାରକର୍ମଣି । ସ ଶକ୍ତଃ ଶିଷ୍ଯମୁଦ୍ଧର୍ତୁମୀଶ୍ଵରଶ୍ଚେଶ୍ଵରାତ୍ପରଃ
ଯିଏ ଜ୍ଞାନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି—ସେ ଇଶ୍ୱର, ଦେବତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ।
ଗୁରୁର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଗୁରୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଗୁରୁର୍ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଗୁରୁର୍ଧର୍ମୋ ଗୁରୁଃ ଶେଷଃ ସର୍ଵାତ୍ମା ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର; ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମ, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଶେଷ, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଓ ଗୁଣହୀନ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଶ୍ରଯଶ୍ଚୈଵ କର୍ଵଦେଵାଶ୍ରଯୋ ଗୁରୁଃ । ସର୍ଵଵେଦସ୍ଵରୁପଶ୍ଚ ଗୁରୁରୂପୀ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଗୁରୁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ; ଗୁରୁ ସମସ୍ତ ବେଦର ରୂପ—ହରି ନିଜେ ଗୁରୁ ଭାବେ ପ୍ରକଟ।
ଅଭୀଷ୍ଟଦେଵେ ରୁଷ୍ଟେ ଚ ଗୁରୁଃଶକ୍ତୋ ହି ରକ୍ଷିତୁମ୍ । ଗୁରୌ ରୁଷ୍ଟେଽଭୀଷ୍ଟଦେଵୋ ନ ହି ଶକ୍ତଶ୍ଚ ରକ୍ଷିତୁମ୍
ଯଦି ଇଷ୍ଟଦେବତା କ୍ରୁଧ୍ଧ, ଗୁରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଗୁରୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ, ଇଷ୍ଟଦେବତା ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସର୍ଵେ ଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଯଂ ରୁଷ୍ଟା ଯଂ ରୁଷ୍ଟା ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣାଃ । ତ୍ଵମେଵ ରୁଷ୍ଟୋ ଭଵସି ଗୁରୁରେଵ ହି ଦେଵତାଃ
ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଦି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଗୁରୁ ମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେବେ—ଗୁରୁ ନିଜେ ଦେବତା।
ନ ଗୁରୋଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଶ୍ଚାଽଽତ୍ମା ନ ଗୁରୋଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଃ ସୁତଃ । ଧନଂ ପ୍ରିଯଂ ଚ ନ ଗୁରୋର୍ନ ଚ ଭାର୍ଯା ପ୍ରିଯା ତଥା
ଆତ୍ମା ଗୁରୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ନୁହଁଁ, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ନୁହଁଁ; ଧନ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ନୁହଁଁ।