କୁଲପ୍ରଦୀବ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ଞଂ ମଣ୍ଡଲଵର୍ତିନାମ୍ । ଲବ୍ଧଂ ଚ ଭାରତେ ଜନ୍ମ ପୁଣ୍ଯେନ ବହୁଜନ୍ମନାମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କୁଳର ଦୀପ, ରାଜମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ ।
ପଦ୍ମାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶ୍ଯାନାଂ ନୃପାଣାଂ ଦୀପ୍ତିହେତଵେ । ତ୍ଵମାଵିରାସୀସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ଗ୍ରୂଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନଭାସ୍କରଃ
ପଦ୍ମଜ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ତେଜସ୍ବୀ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ।
ସର୍ଵେଷାମଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ ଯଶଃ ପରମ୍ । ସ୍ଵଧର୍ମହୀନା ନରକେ ପତନ୍ତି ମୂଢଯେତସଃ
ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଧର୍ମ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମର୍ଯ୍ୟାଦା। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଭ୍ରମିତ ମନରେ, ସେମାନେ ନରକକୁ ପଡିଯାନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯା ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମର୍ଚନଂ ହରେଃ । ତତ୍ପାଦୋଦକନୈଵେଦ୍ଯଭକ୍ଷଣଂ ଚ ସୁଧାଧିକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା, ତାଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ଜଳ ଓ ନିବେଦିତ ଭୋଜ୍ୟ ଖାଇବା, ଯାହା ଅମୃତ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଅନ୍ନଂ ଵିଷ୍ଠା ଜଲଂ ମୂତ୍ରମନିଵେଦ୍ଯ ହରେର୍ନୃପ । ଭଵନ୍ତି ସୂକରାଃସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯଦିଭୁଞ୍ଜତେ
ରାଜା, ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ, ମଳ, ଜଳ ଓ ମୂତ୍ର ହରିଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରାଯାଇନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହା ଖାଇଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଆ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆଜୀଵଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ଵିପ୍ରା ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନ ଭୁଞ୍ଜତେ । କୃଷ୍ଣଜନ୍ମଦିନେ ଚୈଵ ଶିଵରାତ୍ରୌ ସୁନିଶ୍ଚେତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାରା ଜୀବନ ଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏକାଦଶୀ, କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଦିନ ଓ ଶିବରାତ୍ରିରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଖାନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଥା ରାମନଵଭ୍ଯାଂ ଚ ଯତ୍ନତଃ ପୁଣ୍ଯଵାସରେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ କଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ନୃପ
ଏହିପରି ରାମ ଜନ୍ମ ଦିନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ ସାବଧାନ ଭାବରେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିଜ ଧର୍ମ ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ରାଜା।
ଵ୍ରତଂ ପତିଵ୍ରତାନାଂ ଚ ପତିସେଵା ପରଂ ତପଃ । ଯଥା ପୁତ୍ରଃ ପରପତିରେଷ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନେ ପତି ସେବାକୁ ନିଜ ବ୍ରତ ଭାବେ ଧରନ୍ତି, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା। ନାରୀମାନେ ପତିକୁ ପୁଅ ଭଳି ଦେଖନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ପତିକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ।
ପାଲଯନ୍ତି ଯଥା ଭୂପାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ । ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ରିଯଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନୋ ମାତରଂ ଯଥା
ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭଳି ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜା ଓ ନାରୀମାନେ ମାତା ଭଳି ଦେଖନ୍ତି; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ସେଵନଂ ଦେଵଵିପ୍ରଯୋଃ । ନିଵାରଣଂ ଚ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ପ୍ରତିପାଲନମ୍
ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି, ଶିଷ୍ଟମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇତି ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ କଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା । ଵାଣିଜ୍ଯଂ ଚୈଵ ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ସ୍ଵଧର୍ମୋ ଧର୍ମସଂଚଯଃ
ଏଭଳି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଧର୍ମ ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟ ହିଁ ନିଜ ଧର୍ମ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରସେଵା ଚ ପରୋ ଧର୍ମେଂ ଵିଧୀଯତେ । ସର୍ଵନ୍ଯାସୋ ହରୌ ଭୂଵ ଧର୍ମଃ ସଂନ୍ଯାସିନାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ।
ରକ୍ତୈକଵାସା ଦଣ୍ଡୀ ଚ ବିଭର୍ତି ମୃତ୍କମଣ୍ଡଲୁମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶୋ ଚ ସ୍ମରେନ୍ନାନାଯଣଂ ସଦା
ଏକ ଲାଲ ଜମା ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମାଟିର କମଣ୍ଡଳୁ ରଖି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖି, ସେ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
କରୋତି ଭ୍ରମଣଂ ନିତ୍ଯଂ ଗେହେ ଗେହେ ନ ତିଷ୍ଠତି । ଵିଦ୍ଯାମନ୍ତ୍ରଂ ଚ କସ୍ମୈଚିନ୍ନ ଦଦାତି ଚ ଲୋଭତଃ
ସେ ସଦା ଘରେ ଘରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରେ, କୌଣସି ଘରେ ରହେନାହିଁ; ଲୋଭରେ କୌଣସି ଜଣକୁ ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ଦେଇନାହିଁ।
କରୋତି ନାଽଽଶ୍ରମଂ ଭିକ୍ଷୁଃ କରୋତି ନାନ୍ଯଵାସନାମ୍ । କରୋତି ନାନ୍ଯସଙ୍ଗଂ ଚ ନିର୍ମୋହ ସଙ୍ଗଵର୍ଜିତଃ
ଭିକ୍ଷୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରେନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଜମା ପିନ୍ଧେନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗ କରେନାହିଁ; ସେ ମୋହ ଓ ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ।
ନ ସ୍ଵାଦୁଭୁଙ୍କ୍ତେ ଲୋଭାଚ୍ଚା ସ୍ତ୍ରୀମୁଖଂ ନ ହି ପଶ୍ଯତି । ନ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଵସ୍ତୁ ଯାଚତେ ଗୁହିଣାଂ ଵ୍ରତୀ
ସେ ଲୋଭରେ ମିଠା ଖାଇନାହିଁ, ନାରୀର ମୁହଁ ଦେଖେନାହିଁ, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ଭୋଜ୍ୟ ମାଗେନାହିଁ; ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼।
ଇତି ସଂନ୍ଯାସିନାଂ ଧର୍ମ ଇତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ପୁତ୍ର ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏଭଳି ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେର ଧର୍ମ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି; ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ପୁଅ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଯାଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଵିରରାମ ଚ ଵର୍ତ୍ମନି । ଉଵାଚ ନହୁଷୋ ରାଜା ଶଚୀଂ ଵକ୍ରପ୍ରକଂଧରଃ
ଏଭଳି କହି ମହେନ୍ଦ୍ରର ରାଣୀ ନିଜ କଥା ଅଟକାଇଲେ; ତାପରେ ନହୁଷ ରାଜା, ବାଙ୍କା ଗଳାରେ, ଶଚୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନହୁଷ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯତ୍କଥିତଂ ଦେଵୀ ସର୍ଵ ତତୁ ଵିପର୍ଯଯମ୍ । ଯଥାର୍ଥଧର୍ମଂ ଵେଦୋକ୍ତଂ ନିବୋଧ କଥାଯାମି ତେ
ନହୁଷ କହିଲେ: ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସବୁ ବିପରୀତ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ, ଯାହା ବେଦରେ କହାଯାଇଛି, ଶୁଣାଉଛି।
କର୍ମଣାଂ ଫଲଭୋଗଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁରସୁନ୍ଦରି । ନୈଵ ସ୍ଵର୍ଗେ ନ ପାତାଲେ ନାନ୍ଯଦ୍ଵୀପେ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ପାତାଳରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ ଅଛି ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କେବେ ଶୁଣିଯାଇନାହିଁ।
କୃତ୍ଵା ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ଭାରତେ । ଅନ୍ଯତ୍ର ତତ୍ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ କର୍ମୀ କର୍ମନିବନ୍ଧନାତ୍
ଭାରତର ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, କର୍ମର ବାନ୍ଧନରେ ଅନ୍ୟ ଭୂମିରେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିଥାଏ।
ହିମାଲଯାଦାସମୁଦ୍ରଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଭାରତମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵସ୍ଥଲାନାଂ ଚ ମୁନୀନାଂ ଚ ତପଃସ୍ଥଲମ୍
ହିମାଳୟରୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭାରତ ପବିତ୍ର ଭୂମି; ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହିଠାରେ ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜନ୍ମ ଜୀଵୀ ଵଞ୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା । ଶଶ୍ଵତ୍କରୋତି ଵିଷଯଂ ଵିହାଯ ସେଵନଂ ହରେଃ
ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ମିଳିଲା ପରେ, ଜୀବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ତଥାପି ସେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ଜଗତ ରସକୁ ଛାଡି।
କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗ ଗଚ୍ଛତି ପୁଣ୍ଯଵାନ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵା ସର୍ଵକନ୍ଯାଶ୍ଚ ଚିରଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ପ୍ରମୋଦତେ
ଏଠାରେ ବଡ ପୁଣ୍ୟ କରି, ପୁଣ୍ୟବାନ ସ୍ବର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚେ; ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ବର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ସ୍ଵର୍ଗମାଗଚ୍ଛତି ନରୋ ଵିହାଯ ମାନଵୀଂ ତନୁମ୍ । ସ୍ଵଶରୀରେଣାଽଽଗତୋଽହଂ ମତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ସୁନ୍ଦରି
ମାନବ ଦେହକୁ ଛାଡି ଲୋକ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଯାଏ; ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଦେହରେ ଆସିଛି—ମୋର ପୁଣ୍ୟକୁ ଦେଖ, ସୁନ୍ଦରୀ।
ଅନେକଜନ୍ମପୁଣ୍ଯେନ ଚାଽଽଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗମୀପ୍ସିତମ୍ । ତତଃ କିଂ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଦର୍ଶନଂ ମେ ତ୍ଵଯା ସହ
ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟରେ ଆମେ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ବର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ତେବେ, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ମୋର ସହିତ ତୁମର ଦର୍ଶନ ହେଲା?
ନ ହି କର୍ମସ୍ଥଲମିଦଂ ସ୍ଵଭୋଗସ୍ଥଲମେଵ ଚ । ସାରଂ ଚ ସର୍ଵଭୋଗାନାଂ ଵରସ୍ତ୍ରୀଭୋଗମେଵ ଚ
ଏଠା କର୍ମ କରିବା ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ, ଏଠା ଭୋଗର ସ୍ଥାନ; ସମସ୍ତ ଭୋଗର ମୂଳ ଏଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ ଭୋଗ।
ଭୋଗସ୍ଥଲେ ଭୋଗଵସ୍ତୁ ନ ହି ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ଭାଵାନୁରକ୍ତା ରସିକା ଭୋଗ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଭୋଗିନାମିହ
ଭୋଗର ସ୍ଥାନରେ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଛାଡିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଭାବରେ ଆକୃଷ୍ଟ ଓ ରସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏଠାରେ ଭୋଗିମାନେ ତୁମକୁ ଭୋଗ କରିବେ।
ଦ୍ରଵ୍ଯମସ୍ଵାମିକଂ ଭୋଗ୍ଯଂ ସୁଖଂ ତ୍ଯଜତି ସନ୍ଦଧୀଃ । ଅଵିରୋଧସୁଖତ୍ଯାଗୀ ପଶୁରେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ ଅନାଧିକାରୀ ଧନ ଓ ସୁଖକୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଛାଡେ, ଯେ ବିରୋଧ ନଥିବା ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପଶୁ ସମାନ।
ଗଚ୍ଛ କାନ୍ତେ ଗୁହଂ ଗତ୍ଵା କୁରୁ ତଲ୍ପଂ ମନୋହରମ୍ । ରମଣୀଯଂ ଚ ରହସି ଵରଂ ରତିକରଂ ପରମ୍
ପ୍ରିୟେ, ଗୁହାକୁ ଯାଇ, ମନୋହର ଶୟନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ ରମ୍ୟ ଓ ରତିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ କର।