ପିତ୍ରୋଃ ସ୍ଵସା ଶିଷ୍ଯପତ୍ନୀ ଭୃତ୍ଯପଲୀ ଚ ମାତୁଲୀ । ପିତୃପତ୍ନୀ ଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଶ୍ଚ ଭଗିନୀ ସୁତା
ପିତାଙ୍କର ଭଉଣୀ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଭୃତ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମାମୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପିତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଭାଇଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଶ୍ୱଶୁରୀ, ଭଉଣୀ, ଝିଅ ।
ଗର୍ଭଧାତ୍ରୀଷ୍ଟଦେଵୀ ଚ ପୁଂସଃ ଷୋଡଶ ମାତରଃ । ତ୍ଵଂ ନରୋ ଦେଵଭାର୍ଯାଽହଂ ମାତା ତେ ଦେଵସଂମତା
ଗର୍ଭ ଦେଇଥିବା, ଇଷ୍ଟଦେବୀ—ଏମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଷୋଳ ମାଆ; ତୁମେ ନର, ମୁଁ ଦେବଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦେବତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ତୁମର ମାଆ ।
ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସାଦିତିଂ ରନ୍ତୁଂ ଯଦି ଚେଚ୍ଛସି ମାତରମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ନିଷ୍କୃତିଶ୍ଚାସ୍ତିନ ଵତ୍ସ ମାତୃଗାମିନାମ୍
ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ବତ୍ସ, ତୁମର ମାଆଙ୍କୁ ଯାଅ; ମାଆଙ୍କୁ ଯାଇଥିବାମାନେ ପାଇଁ କେହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ ।
କୁମ୍ଭୀପାକେ ନେ ପଚନ୍ତି ଯାଵଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଯଃ । ତତୋ ଭଵନ୍ତି କୃମଯଃ କଲ୍ପାଃ ସ୍ପତ ଭଵନ୍ତି ତେ
କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଣ୍ଡାଯାନ୍ତି ନାହିଁ; ତାପରେ ଏମାନେ ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୀଟ ହୋଇ ରହନ୍ତି ।
ତତଶ୍ଚ କୁଷ୍ଠିନୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛା ଭଵନ୍ତି ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ । ନାସ୍ତଯେଵ ନିଷ୍କୃତିସ୍ତେଷାମିତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଷ୍ଟରୋଗୀ ଏବଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ସେମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ, ଏହିପରି କମଳଜ କହିଛନ୍ତି ।
ଏଵଂ ଵିଟ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରଶୂଦ୍ରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଣୀଗମନେ ନୃପ । ଵୈଦେଷୁ ନିଷ୍କୃତିର୍ନାସ୍ତି ଚେତ୍ଯାଙ୍ଗିରସଭାଷିତମ୍
ଏହିପରି, ବିଟ୍, କ୍ଷତ୍ର, ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ, ବେଦରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଅଙ୍ଗିରା କହିଛନ୍ତି ।
ସ୍ଵର୍ଗସଂପତ୍ତିଭୋଗଶ୍ଚ ସୁଖଂ ସଂସାରିଣାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ଚ ମୋକ୍ଷଣ୍ଚ ତପଶ୍ଚୈଵ ତଵସ୍ଵିନାମ୍
ସଂସାରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ସମ୍ପଦ ଏବଂ ସୁଖ ନିଶ୍ଚିତ; ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନେ ପାଇଁ ତପ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ମୁନୀନାଂ ମୌନମେଵ ଚ । ଵେଦାଭ୍ଯାସୋ ଵୈଦିକାନାଂ କଵୀନାଂ କାଵ୍ଯଵର୍ଣନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟତା; ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ନିରବତା; ବେଦଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ବେଦ ଅଭ୍ୟାସ; କବିମାନେ ପାଇଁ କବିତା ରଚନା ।
ଵିଷ୍ଣୁଦାସ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରସଂ ପରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୈଵ ମୁକ୍ତିଂ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଵୈଷ୍ଣଵାଃ
ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦାସ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରସ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ବିନା ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁନାହିଁ ।
ମଲାଢଚେଷୁ ଚ କ୍ଲେଦେଷୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିନିଲଯେଷୁ ଚ । ସାଧୂନାଂ କିଂ ସୁକଂ ସାଧୋ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଯୋନିଷୁ ମାଂ ଵଦ
ମଳ, ଆର୍ଦ୍ରତା ଏବଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ କେଉଁ ସୁଖ ଅଛି? ମୋତେ କହ, ସାଧୁ, ଜନ୍ମଗୁହାରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କେଉଁ ସୁଖ ଅଛି?
କୁଲପ୍ରଦୀବ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ଞଂ ମଣ୍ଡଲଵର୍ତିନାମ୍ । ଲବ୍ଧଂ ଚ ଭାରତେ ଜନ୍ମ ପୁଣ୍ଯେନ ବହୁଜନ୍ମନାମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କୁଳର ଦୀପ, ରାଜମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ ।
ପଦ୍ମାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶ୍ଯାନାଂ ନୃପାଣାଂ ଦୀପ୍ତିହେତଵେ । ତ୍ଵମାଵିରାସୀସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ଗ୍ରୂଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନଭାସ୍କରଃ
ପଦ୍ମଜ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ତେଜସ୍ବୀ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ।
ସର୍ଵେଷାମଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ ଯଶଃ ପରମ୍ । ସ୍ଵଧର୍ମହୀନା ନରକେ ପତନ୍ତି ମୂଢଯେତସଃ
ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଧର୍ମ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମର୍ଯ୍ୟାଦା। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଭ୍ରମିତ ମନରେ, ସେମାନେ ନରକକୁ ପଡିଯାନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯା ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମର୍ଚନଂ ହରେଃ । ତତ୍ପାଦୋଦକନୈଵେଦ୍ଯଭକ୍ଷଣଂ ଚ ସୁଧାଧିକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା, ତାଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ଜଳ ଓ ନିବେଦିତ ଭୋଜ୍ୟ ଖାଇବା, ଯାହା ଅମୃତ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଅନ୍ନଂ ଵିଷ୍ଠା ଜଲଂ ମୂତ୍ରମନିଵେଦ୍ଯ ହରେର୍ନୃପ । ଭଵନ୍ତି ସୂକରାଃସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯଦିଭୁଞ୍ଜତେ
ରାଜା, ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ, ମଳ, ଜଳ ଓ ମୂତ୍ର ହରିଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରାଯାଇନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହା ଖାଇଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଆ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆଜୀଵଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ଵିପ୍ରା ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନ ଭୁଞ୍ଜତେ । କୃଷ୍ଣଜନ୍ମଦିନେ ଚୈଵ ଶିଵରାତ୍ରୌ ସୁନିଶ୍ଚେତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାରା ଜୀବନ ଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏକାଦଶୀ, କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଦିନ ଓ ଶିବରାତ୍ରିରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଖାନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଥା ରାମନଵଭ୍ଯାଂ ଚ ଯତ୍ନତଃ ପୁଣ୍ଯଵାସରେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ କଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ନୃପ
ଏହିପରି ରାମ ଜନ୍ମ ଦିନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ ସାବଧାନ ଭାବରେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିଜ ଧର୍ମ ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ରାଜା।
ଵ୍ରତଂ ପତିଵ୍ରତାନାଂ ଚ ପତିସେଵା ପରଂ ତପଃ । ଯଥା ପୁତ୍ରଃ ପରପତିରେଷ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନେ ପତି ସେବାକୁ ନିଜ ବ୍ରତ ଭାବେ ଧରନ୍ତି, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା। ନାରୀମାନେ ପତିକୁ ପୁଅ ଭଳି ଦେଖନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ପତିକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ।
ପାଲଯନ୍ତି ଯଥା ଭୂପାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ । ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ରିଯଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନୋ ମାତରଂ ଯଥା
ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭଳି ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜା ଓ ନାରୀମାନେ ମାତା ଭଳି ଦେଖନ୍ତି; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ସେଵନଂ ଦେଵଵିପ୍ରଯୋଃ । ନିଵାରଣଂ ଚ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ପ୍ରତିପାଲନମ୍
ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି, ଶିଷ୍ଟମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଇତି ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ କଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା । ଵାଣିଜ୍ଯଂ ଚୈଵ ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ସ୍ଵଧର୍ମୋ ଧର୍ମସଂଚଯଃ
ଏଭଳି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଧର୍ମ ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟ ହିଁ ନିଜ ଧର୍ମ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରସେଵା ଚ ପରୋ ଧର୍ମେଂ ଵିଧୀଯତେ । ସର୍ଵନ୍ଯାସୋ ହରୌ ଭୂଵ ଧର୍ମଃ ସଂନ୍ଯାସିନାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଶୂଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ହରିଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ।
ରକ୍ତୈକଵାସା ଦଣ୍ଡୀ ଚ ବିଭର୍ତି ମୃତ୍କମଣ୍ଡଲୁମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସମଦର୍ଶୋ ଚ ସ୍ମରେନ୍ନାନାଯଣଂ ସଦା
ଏକ ଲାଲ ଜମା ପିନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମାଟିର କମଣ୍ଡଳୁ ରଖି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖି, ସେ ସଦା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
କରୋତି ଭ୍ରମଣଂ ନିତ୍ଯଂ ଗେହେ ଗେହେ ନ ତିଷ୍ଠତି । ଵିଦ୍ଯାମନ୍ତ୍ରଂ ଚ କସ୍ମୈଚିନ୍ନ ଦଦାତି ଚ ଲୋଭତଃ
ସେ ସଦା ଘରେ ଘରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରେ, କୌଣସି ଘରେ ରହେନାହିଁ; ଲୋଭରେ କୌଣସି ଜଣକୁ ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ଦେଇନାହିଁ।
କରୋତି ନାଽଽଶ୍ରମଂ ଭିକ୍ଷୁଃ କରୋତି ନାନ୍ଯଵାସନାମ୍ । କରୋତି ନାନ୍ଯସଙ୍ଗଂ ଚ ନିର୍ମୋହ ସଙ୍ଗଵର୍ଜିତଃ
ଭିକ୍ଷୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରେନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଜମା ପିନ୍ଧେନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗ କରେନାହିଁ; ସେ ମୋହ ଓ ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ।
ନ ସ୍ଵାଦୁଭୁଙ୍କ୍ତେ ଲୋଭାଚ୍ଚା ସ୍ତ୍ରୀମୁଖଂ ନ ହି ପଶ୍ଯତି । ନ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଵସ୍ତୁ ଯାଚତେ ଗୁହିଣାଂ ଵ୍ରତୀ
ସେ ଲୋଭରେ ମିଠା ଖାଇନାହିଁ, ନାରୀର ମୁହଁ ଦେଖେନାହିଁ, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ଭୋଜ୍ୟ ମାଗେନାହିଁ; ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼।
ଇତି ସଂନ୍ଯାସିନାଂ ଧର୍ମ ଇତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ପୁତ୍ର ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏଭଳି ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେର ଧର୍ମ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି; ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ପୁଅ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଯାଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଵିରରାମ ଚ ଵର୍ତ୍ମନି । ଉଵାଚ ନହୁଷୋ ରାଜା ଶଚୀଂ ଵକ୍ରପ୍ରକଂଧରଃ
ଏଭଳି କହି ମହେନ୍ଦ୍ରର ରାଣୀ ନିଜ କଥା ଅଟକାଇଲେ; ତାପରେ ନହୁଷ ରାଜା, ବାଙ୍କା ଗଳାରେ, ଶଚୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନହୁଷ ଉଵାଚ ତ୍ଵଯା ଯତ୍କଥିତଂ ଦେଵୀ ସର୍ଵ ତତୁ ଵିପର୍ଯଯମ୍ । ଯଥାର୍ଥଧର୍ମଂ ଵେଦୋକ୍ତଂ ନିବୋଧ କଥାଯାମି ତେ
ନହୁଷ କହିଲେ: ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସବୁ ବିପରୀତ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ଧର୍ମ, ଯାହା ବେଦରେ କହାଯାଇଛି, ଶୁଣାଉଛି।
କର୍ମଣାଂ ଫଲଭୋଗଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁରସୁନ୍ଦରି । ନୈଵ ସ୍ଵର୍ଗେ ନ ପାତାଲେ ନାନ୍ଯଦ୍ଵୀପେ ଶ୍ରୁତୌ ଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ପାତାଳରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ ଅଛି ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କେବେ ଶୁଣିଯାଇନାହିଁ।