ସଦ୍ରତ୍ନସାରନିର୍ମାଣଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସୁଶୋଭନେ । ଅମୂଲ୍ଯରତ୍ନନିର୍ମାଣଂ ଦର୍ପଣାଂ ଚାତିନିର୍ମଲମ୍
ଆଜି, ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନର ସାରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅତି ଶୁଭ୍ର ଓ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦର୍ପଣ ଦେବି ।
ଦାସ୍ଯାମି ତେ କାମପତ୍ନ୍ଯାଃ କାମଂ ଜିତ୍ଵା ଚ ଲୀଲଯା । କ୍ରୀଡାକମଲମମ୍ଲାନଂ କମଲାଯାଶ୍ଚ ସୁନ୍ଦରି
ମୁଁ ତୁମକୁ କାମଦେବଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଖେଳରେ ଜିତି, ଅମ୍ଲାନ କମଳ ଦେବି, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ।
ଭିକ୍ଷାଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଦାସ୍ଯାମି ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚ କମଲାପତିମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଲୀଯକରତ୍ନାନି ଵିଶ୍ଵେଷୁ ଦୁର୍ଲଭାନି ଚ
କମଳାପତିଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଓ ଷ୍ଟୁତି କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି । ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଦୁର୍ଲଭ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅଙ୍ଗୁଠି ।
ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା ଚ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତପଃ । ସ୍ଵଯଂ ଗୀତଂ ପ୍ରଗାଯନ୍ତୀଂ ମୂର୍ଚ୍ଛନାଶ୍ରୁତିସଂଯୁତାମ୍
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି । ସେ ନିଜେ ଗାଇଥିବା ଗୀତ, ରାଗ ଓ ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ।
ଵାଣୀଵୀଣାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା ନାରାଯଣଵ୍ରତମ୍ । ରତ୍ନପାଶକସଂଧଂ ଚ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଵିନିର୍ମିତମ୍
ନାରାୟଣବ୍ରତ କରିବା ପରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଣୀବୀଣା ଦେବି, ଯାହାକୁ ବିଶ୍ବକର୍ମା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ରତ୍ନରେ ଗଠିତ ଦୂରୀ ରହିଛି ।
କୁବେରପତ୍ନ୍ଯା ଦାସ୍ଯାମି ପାଦାଙ୍ଗୁଲିଵିଭୂଷଣମ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନହୁଷଃ ପପାତ ତତ୍ପଦାମ୍ବୁଜେ
କୁବେରଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କର ପାଦାଙ୍ଗୁଳି ଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଦେବି; ଏହିପରି କହି Nahusha ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ପଡିଗଲେ ।
ଉଵାଚ ତଂ ଶଚୀ ତ୍ରସ୍ତା ରାଜମାର୍ଗଗତଂ ନୃପମ୍ । ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ତଂ କରେ ଧୂତ୍ଵା ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକା
ରାଜମାର୍ଗରେ ଭୟଭୀତ ରାଜା Nahusha ଦେଖି, ଶଚୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ; ହାତ ଧରି ଉଠାଇଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ, ଓଠ, ଓ ତାଲୁ ଶୁଖିଗଲା ।
ଶଚ୍ଯୁଵାଚ ଶୃଣୁ ଵତ୍ସ ମହାରାଜ ହେ ତାତ ଭଯଭଞ୍ଜନ
ଶଚୀ କହିଲେ: ଶୁଣ, ବତ୍ସ, ମହାରାଜ, ହେ ତାତ, ଭୟ ଦୂର କରିବାରେ ତୁମେ ।
ଭଯତ୍ରାତା ଚ ରାଜା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପାଲକଃ ପିତା । ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରୀଶ୍ଚ ମହେନ୍ଦ୍ରୋଽଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗେ ନୃପୋଽଧୁନା
ରାଜା ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ପିତା; ଆଜି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୁମେ ରାଜା ।
ଯୋ ରାଜା ସ ପିତା ପାତା ପ୍ରଜାନାମେଵ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଗୁରୁପତ୍ନୀ ରାଜପତ୍ନୀ ଦେଵପତ୍ନୀ ତଥା ଵଧୂଃ
ଯିଏ ରାଜା, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପିତା ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କର ରକ୍ଷକ; ଗୁରୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ରାଜାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଦେବତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଏବଂ ବଧୁ ।
ପିତ୍ରୋଃ ସ୍ଵସା ଶିଷ୍ଯପତ୍ନୀ ଭୃତ୍ଯପଲୀ ଚ ମାତୁଲୀ । ପିତୃପତ୍ନୀ ଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଶ୍ଚ ଭଗିନୀ ସୁତା
ପିତାଙ୍କର ଭଉଣୀ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଭୃତ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମାମୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପିତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଭାଇଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଶ୍ୱଶୁରୀ, ଭଉଣୀ, ଝିଅ ।
ଗର୍ଭଧାତ୍ରୀଷ୍ଟଦେଵୀ ଚ ପୁଂସଃ ଷୋଡଶ ମାତରଃ । ତ୍ଵଂ ନରୋ ଦେଵଭାର୍ଯାଽହଂ ମାତା ତେ ଦେଵସଂମତା
ଗର୍ଭ ଦେଇଥିବା, ଇଷ୍ଟଦେବୀ—ଏମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଷୋଳ ମାଆ; ତୁମେ ନର, ମୁଁ ଦେବଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦେବତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ତୁମର ମାଆ ।
ଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସାଦିତିଂ ରନ୍ତୁଂ ଯଦି ଚେଚ୍ଛସି ମାତରମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ନିଷ୍କୃତିଶ୍ଚାସ୍ତିନ ଵତ୍ସ ମାତୃଗାମିନାମ୍
ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ବତ୍ସ, ତୁମର ମାଆଙ୍କୁ ଯାଅ; ମାଆଙ୍କୁ ଯାଇଥିବାମାନେ ପାଇଁ କେହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ ।
କୁମ୍ଭୀପାକେ ନେ ପଚନ୍ତି ଯାଵଦ୍ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଯଃ । ତତୋ ଭଵନ୍ତି କୃମଯଃ କଲ୍ପାଃ ସ୍ପତ ଭଵନ୍ତି ତେ
କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଣ୍ଡାଯାନ୍ତି ନାହିଁ; ତାପରେ ଏମାନେ ଅନେକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୀଟ ହୋଇ ରହନ୍ତି ।
ତତଶ୍ଚ କୁଷ୍ଠିନୋ ମ୍ଲେଚ୍ଛା ଭଵନ୍ତି ସପ୍ତଜନ୍ମସୁ । ନାସ୍ତଯେଵ ନିଷ୍କୃତିସ୍ତେଷାମିତ୍ଯାହ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଷ୍ଟରୋଗୀ ଏବଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ସେମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ, ଏହିପରି କମଳଜ କହିଛନ୍ତି ।
ଏଵଂ ଵିଟ୍କ୍ଷତ୍ତ୍ରଶୂଦ୍ରାଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଣୀଗମନେ ନୃପ । ଵୈଦେଷୁ ନିଷ୍କୃତିର୍ନାସ୍ତି ଚେତ୍ଯାଙ୍ଗିରସଭାଷିତମ୍
ଏହିପରି, ବିଟ୍, କ୍ଷତ୍ର, ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ, ବେଦରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଅଙ୍ଗିରା କହିଛନ୍ତି ।
ସ୍ଵର୍ଗସଂପତ୍ତିଭୋଗଶ୍ଚ ସୁଖଂ ସଂସାରିଣାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ଚ ମୋକ୍ଷଣ୍ଚ ତପଶ୍ଚୈଵ ତଵସ୍ଵିନାମ୍
ସଂସାରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ସମ୍ପଦ ଏବଂ ସୁଖ ନିଶ୍ଚିତ; ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନେ ପାଇଁ ତପ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ମୁନୀନାଂ ମୌନମେଵ ଚ । ଵେଦାଭ୍ଯାସୋ ଵୈଦିକାନାଂ କଵୀନାଂ କାଵ୍ଯଵର୍ଣନମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟତା; ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ନିରବତା; ବେଦଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ବେଦ ଅଭ୍ୟାସ; କବିମାନେ ପାଇଁ କବିତା ରଚନା ।
ଵିଷ୍ଣୁଦାସ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରସଂ ପରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୈଵ ମୁକ୍ତିଂ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଵୈଷ୍ଣଵାଃ
ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦାସ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରସ; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ବିନା ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁନାହିଁ ।
ମଲାଢଚେଷୁ ଚ କ୍ଲେଦେଷୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିନିଲଯେଷୁ ଚ । ସାଧୂନାଂ କିଂ ସୁକଂ ସାଧୋ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଯୋନିଷୁ ମାଂ ଵଦ
ମଳ, ଆର୍ଦ୍ରତା ଏବଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ କେଉଁ ସୁଖ ଅଛି? ମୋତେ କହ, ସାଧୁ, ଜନ୍ମଗୁହାରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କେଉଁ ସୁଖ ଅଛି?
କୁଲପ୍ରଦୀବ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ଞଂ ମଣ୍ଡଲଵର୍ତିନାମ୍ । ଲବ୍ଧଂ ଚ ଭାରତେ ଜନ୍ମ ପୁଣ୍ଯେନ ବହୁଜନ୍ମନାମ୍
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କୁଳର ଦୀପ, ରାଜମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତରେ ଜନ୍ମ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ ।
ପଦ୍ମାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶ୍ଯାନାଂ ନୃପାଣାଂ ଦୀପ୍ତିହେତଵେ । ତ୍ଵମାଵିରାସୀସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ଗ୍ରୂଷ୍ମମଧ୍ଯାହ୍ନଭାସ୍କରଃ
ପଦ୍ମଜ, ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ତେଜସ୍ବୀ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ।
ସର୍ଵେଷାମଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ ଯଶଃ ପରମ୍ । ସ୍ଵଧର୍ମହୀନା ନରକେ ପତନ୍ତି ମୂଢଯେତସଃ
ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଧର୍ମ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମର୍ଯ୍ୟାଦା। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଭ୍ରମିତ ମନରେ, ସେମାନେ ନରକକୁ ପଡିଯାନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯା ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମର୍ଚନଂ ହରେଃ । ତତ୍ପାଦୋଦକନୈଵେଦ୍ଯଭକ୍ଷଣଂ ଚ ସୁଧାଧିକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା, ତାଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ଜଳ ଓ ନିବେଦିତ ଭୋଜ୍ୟ ଖାଇବା, ଯାହା ଅମୃତ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ଅନ୍ନଂ ଵିଷ୍ଠା ଜଲଂ ମୂତ୍ରମନିଵେଦ୍ଯ ହରେର୍ନୃପ । ଭଵନ୍ତି ସୂକରାଃସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯଦିଭୁଞ୍ଜତେ
ରାଜା, ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ, ମଳ, ଜଳ ଓ ମୂତ୍ର ହରିଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରାଯାଇନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହା ଖାଇଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଆ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆଜୀଵଂ ଭୁଞ୍ଜତେ ଵିପ୍ରା ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନ ଭୁଞ୍ଜତେ । କୃଷ୍ଣଜନ୍ମଦିନେ ଚୈଵ ଶିଵରାତ୍ରୌ ସୁନିଶ୍ଚେତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସାରା ଜୀବନ ଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏକାଦଶୀ, କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଦିନ ଓ ଶିବରାତ୍ରିରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଖାନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଥା ରାମନଵଭ୍ଯାଂ ଚ ଯତ୍ନତଃ ପୁଣ୍ଯଵାସରେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସ୍ଵଧର୍ମଶ୍ଚ କଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ନୃପ
ଏହିପରି ରାମ ଜନ୍ମ ଦିନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦିନରେ ସାବଧାନ ଭାବରେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିଜ ଧର୍ମ ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ରାଜା।
ଵ୍ରତଂ ପତିଵ୍ରତାନାଂ ଚ ପତିସେଵା ପରଂ ତପଃ । ଯଥା ପୁତ୍ରଃ ପରପତିରେଷ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନେ ପତି ସେବାକୁ ନିଜ ବ୍ରତ ଭାବେ ଧରନ୍ତି, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା। ନାରୀମାନେ ପତିକୁ ପୁଅ ଭଳି ଦେଖନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ପତିକୁ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି; ଏହି ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ।
ପାଲଯନ୍ତି ଯଥା ଭୂପାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ । ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ରିଯଂ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନୋ ମାତରଂ ଯଥା
ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାକୁ ନିଜ ପୁଅ ଭଳି ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି, ପ୍ରଜା ଓ ନାରୀମାନେ ମାତା ଭଳି ଦେଖନ୍ତି; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଜ୍ଞଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ସେଵନଂ ଦେଵଵିପ୍ରଯୋଃ । ନିଵାରଣଂ ଚ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଶିଷ୍ଟାନାଂ ପ୍ରତିପାଲନମ୍
ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି, ଶିଷ୍ଟମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି।