ସ୍ଵକନ୍ଯାଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତଂ ସକାମଂ ଚ ଚକାର ହ । ପୁନସ୍ତଦ୍ଦର୍ପଭଙ୍ଗଂ ଚ ଶିଵଦ୍ଵାରା ଚକାର ସଃ
ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କୁ କାମନାସିଳ କଲେ, ପୁଣି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ତତ୍ଯାଜ ଲଜ୍ଜଯା ଦେହଂ ପୁନର୍ଦେହଂ ଦଧାର ସଃ । ପୁନଶ୍ଚକାର ତଂ ପୂଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ଦେହ ଛାଡିଲେ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ; ପୁଣିଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜ୍ୟ କଲେ।
ଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନାନନ୍ଦଃ ସନାତନଃ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ବଭୂଵ ଗର୍ଵଶ୍ଚ ଜଗତ୍ପାତାଽହମୀଶ୍ଵରଃ
ସନାତନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ନିଧି, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା—'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ମୁଁ ପ୍ରଭୁ।'
ତମାତ୍ମଵିସ୍ମୃତଂ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚକାର ରାମଜନ୍ମନି । ଅହଂ ଵିଶ୍ଵଂ ବିଭର୍ମୀତି ଶେଷୋ ଦର୍ପୀ ବଭୂଵ ହ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରାମ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଭୁଲାଇଦେଲେ; ଏବଂ ଶେଷ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରୁଛି', ଏଭଳି ଅହଂକାରୀ ହେଲେ।
ତଦ୍ଦର୍ପଂ ଗରୁଡଦ୍ଵାରା ଚୂର୍ଣୀଭୂତଂ ଚକାର ସଃ । ଏକଦା ପୂଜିତୋ ନାଗୈର୍ଗରୁଡଃ କୃଷ୍ଣଵାହନଃ
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅହଂକାର ଧୂଳିରେ ମିଶିଗଲା। ଏକଥର, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯାନ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସର୍ପମାନେ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ନ ପୂଜିତଶ୍ଚ ଶେଷେଣ ସ୍ଵଦର୍ପେଣ ପୁରା ମୁନେ । ଗରୁଡେନ ଜିତଂ କୋଧାତ୍ତମନନ୍ତଂ ମନସ୍ଵିନମ୍
ହେ ମୁନି, ପୂର୍ବରୁ ଶେଷ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲେ। ଗରୁଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଚକାର ମୋକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଶ୍ଚ କୃପାନିଧିଃ । ସ୍ଵଯଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵଦର୍ପାଚ୍ଚ ଵିଵାହଂ ନ ଚକାର ସଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦୟାର ସାଗର, ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲେ। ଶିବ ନିଜର ଅହଂକାରରୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ।
ତଂ କୃତ୍ଵା ମାଯଯା ମୋହଂ କାରଯାମାସ ସ୍ତ୍ରୀଯୁତମ୍ । ପୁନର୍ଜହାର ତତ୍ପତ୍ନୀଂ ଦକ୍ଷକନ୍ଯାଂ ମହାସତୀମ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୋହ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ କରିଦେଲେ। ପୁନି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ମହାସତୀକୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଵର୍ଷ ଶୁଶୋଚ ତଦ୍ଦେହଂ କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଚ ଶଂକରଃ । ନାନାସ୍ଥାନଂ ଚ ବଭ୍ରାମ ରୁଦଞ୍ଛୋକାନ୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଶଂକର ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କ ଦେହକୁ କୋଳେ ଧରି ଶୋକ କରିଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଘୁରିଘୁରି ଦୁଃଖରେ ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ସତୀଂ ପାର୍ଵତୀଂ ମୁଦା । ଵିସସ୍ମାର ଚ ସ୍ଵଜ୍ଞାନଂ ଦକ୍ଷଶପ୍ତଃ ପୁନଃ ଶିଵଃ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ, ଶିବ ଆନନ୍ଦରେ ସତୀଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ଭାବେ ପୁନି ପାଇଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରୁ, ସେ ପୁଣି ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଭୁଲିଗଲେ।
ପୁନଶ୍ଚାଽଽଙ୍ଗୀରସଦ୍ଵାରା ସ୍ମାରଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍ । ଏକଦା ସରଥଃ ଶମ୍ଭୁଃ ପ୍ରେରିତସ୍ତ୍ରିପୁରେ ପୁରା
ପୁଣି ଅଙ୍ଗୀରାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଲା। ଏକଥର, ଶମ୍ଭୁ ରଥ ସହିତ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ତ୍ରିପୁରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ହତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯଂ ଶିଵଦ୍ଵାରା ତ୍ରିପୁରାରିଂ ଚକାର ତମ୍ । ସର୍ଵଂ ଵରଂ ଚ ସର୍ଵସ୍ମୈ ଦାତୁଂ ଶଂଭୁଃ କୃପାନିଧିଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ମାରି, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିପୁରାରି କରିଦେଲେ। ଦୟାମୟ ଶମ୍ଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯେକୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ କଲ୍ପତରୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଚ ଚକାର ସଃ । ଵୃକାସୁରୋଽନୁଷ୍ଠାନଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଵଵ୍ରେ ଵରଂ ଵିଭୁମ୍
ସେ ନିଜେ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷ ହୋଇ ଏକ ଶପଥ ନେଲେ। ବୃକାସୁର ଉପବାସ କରି ବିଭୁଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।
ଦାସ୍ଯାମି ହସ୍ତଂ ଯନ୍ମୂର୍ଘ୍ନି ଭସ୍ମସାଦ୍ଭଵତୁ କ୍ଷଣାତ୍ । ଜଗାଦ ଜଗତାଂ ନାଥ ଈପ୍ସିତଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ଯାହାଉପରେ ତୁମେ ତୁମର ହାତ ରଖିବ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ କହିଲେ, 'ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।'
ଇତି ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରଂ ରୁଦ୍ରାଦ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଶଂକରଂ ଵିଭୁମ୍ । ହସ୍ତଂ ଦାତୁଂ ଚ ତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରାଧାଵତ୍ସତ୍ଵରଂ ପୁରା
ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ବିଭୁ ଶଂକର ଯିବାବେଳେ ବୃକାସୁର ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଦେବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ଅତୀଵ ଭୀତଃ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ଜଗାମ ଶରଣଂ ହରିମ୍ । ଭଗଵାଂଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ଯାର୍ଥେ ଦୈତ୍ଯଂ ଭସ୍ମୀଚକାର ସଃ
ଶମ୍ଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଦାନବକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ଶିଵଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତଂ ବାଣଯୁଦ୍ଧେ ପୁରା ଵିଭୁଃ । ଲୀଲଯା ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଜଡୀଭୂତଂ ଚକାର ସଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଶିବ ବାଣଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଭଗବାନ ଖେଳରେ ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ।
ସମାଗତଂ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞେ ଶଂଭୁଂ ଦମ୍ଭେନ ଲୀଲଯା । ଵାରଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ହସ୍ତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ତଦ୍ଗଲେ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଶମ୍ଭୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ ଚତୁରତା ଓ ଖେଳରେ ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ହାତ ରଖି ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
କେଦାରକନ୍ଯକାଦ୍ଵାରା ଶପ୍ତୋ ଧର୍ମୋଽତିଦୈଵତଃ । ବଭୂଵାତିକୃଶୋ ଭୀତଃ କୁହ୍ଵାମେଵ ଯଥା ଶଶୀ
କେଦାରଙ୍କ କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ଶାପିତ ହେଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ତଦା ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଶାପାନ୍ତେ ସତ୍ଯେ ପୂର୍ଣୋ ବଭୁଵ ହ । ତ୍ରିପାଦ୍ବଭୂଵ ତ୍ରେତାଯାଂ ଦ୍ଵାପରଂ ଚ ଦ୍ଵିପାଦିତି
ତାଙ୍କ ଶାପ ଶେଷରେ, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ସେ ପୁଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତ୍ରେତାରେ ତିନିଟି ପାଦ ଓ ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇଟି ପାଦ ରହିଗଲା।
ଏକପାଚ୍ଚ କଲୌ ସୋଽପି କଲେରନ୍ତେ ପୁନଃ କ୍ଷଯଃ । ଷୋଡଶାଂଶୋଽତିକ୍ଲିଷ୍ଟଶ୍ଚ ସସ୍ମାର ଚନଣଂ ଵିଭୋଃ
କଳିଯୁଗରେ ସେ ଏକ ପାଦ ରହିଗଲେ। କଳିର ଶେଷରେ ପୁଣି କ୍ଷୟ ହେଲେ। ଷୋଳ ଅଂଶ ଥିଲେ, କଷ୍ଟ ନ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ତଦା ସତ୍ଯଯୁଗାରମ୍ଭେ ପରିପୂର୍ଣୋଽଭଵତ୍ପୁନଃ । ପୁନର୍ଯୁଗାନୁରୋଧେନ କ୍ରମେଣ ଚ ପୁନଃ କ୍ଷଯଃ
ସତ୍ୟଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ସେ ପୁଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପରେ ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମେ କ୍ଷୟ ହେଉଥିଲେ।
ଯମୋ ମାଣ୍ଡଵଶାପେନ ଶୂଦ୍ରଯୋନିମଵାପ ହ । ତଦା ପୁନଃ ଶତାବ୍ଦାନ୍ତେ ପୁନଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ବଭୂଵ ହ
ଯମ, ମାଣ୍ଡବଙ୍କ ଶାପରେ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଶତ ବର୍ଷ ପରେ ସେ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ।
ସାମ୍ବୋ ଵିମାତୃଶାପେନ ଗଲତ୍କୁଷ୍ଠୀ ବଭୂଵ ସଃ । ତଦା ସୂର୍ଯଵ୍ରତଂ କୃତ୍ଵା ପୁନଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ବଭୂଵ ସଃ
ସାମ୍ବ, ଦୁଇତୀ ମାଆଙ୍କ ଶାପରେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଇଥିଲେ; ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବ୍ରତ କରି ସେ ପୁଣି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦର୍ପମଦେନୈଵ ଜହାର ଚ ଗୁରୋଃ ପ୍ରିଯାମ୍ । ବଭୂଵ ଦର୍ପଭଙ୍ଗୋଽସ୍ଯ ଯକ୍ଷ୍ମଗ୍ରସ୍ତୋ ବଭୂଵ ସଃ
ଚନ୍ଦ୍ର, ଅହଂକାରରେ ମତାଲି ହୋଇ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ହରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା ଏବଂ ସେ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ପଡ଼ିଲେ।
ସୂର୍ଯୋ ଦର୍ପାତ୍ତେଜସଶ୍ଚ ହନ୍ତୁଂ ଶଂକରକିଂକରମ୍ । ସୁମାଲୀତ୍ଯଭିଧଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଜଗାମାଽଽଶୁ ଗିରିଂ ପ୍ରତି
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଭିମାନ ଓ ତେଜରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଦାସ ସୁମାଳୀ ନାମକ ଦାନବକୁ ମାରିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗିରିକୁ ଗଲେ।
ଅହର୍ନିଶଂ ଦୀପ୍ତିକରଂ କୁର୍ଵନ୍ତଂ ଵିଷଯଂ ରଵେଃ । ସୂର୍ଯେଣ ଭୀତୋ ଦୈତ୍ଯଶ୍ଚ ଶଂକରଂ ଶରଣଂ ଯଯୌ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ରାତି ଦେଶକୁ ତାପିତ କରୁଥିବାରୁ, ଦାନବ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ସୂର୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଂକରଶ୍ଚ ଜଗ୍ରାହ ଶୂଲମେଵ ଚ । ଭୀତୋ ଦୁଦ୍ରାଵ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଶୂଲିନଂ ମୁନେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଶିବ ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ମୁନି।
ଜଘାନ କାଶ୍ଯାଂ ଶୂଲେନ ଶୂଲୀକାଶୀଶ୍ଵରୋ ରଵିମ୍ । ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଶୂଲେନ ଦର୍ପଂଭଙ୍ଗୋ ବଭୂଵ ହ
କାଶୀରେ, କାଶୀଶ୍ୱର ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଚେତନ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା।
ସାନ୍ଦ୍ରାନ୍ଧକାରଃ ସହସା ଜଗ୍ରାହ ପୃଥିଵୀତଲମ୍ । ଆଶୁତୋଷୋ ମହାଦେଵୋ ଜୀଵଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ଘନ ଅନ୍ଧାର ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଲା; ମହାଦେବ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୀବନ ଦେଲେ।