କଥଂ କୃଷ୍ଣୋ ମହାଵିଷ୍ଣୋର୍ଦର୍ପଭଙ୍ଗ ଚକାର ସଃ । ଅନ୍ଯେଷାଂ ଵା କଥମହୋ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କିପରି ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା ଆପଣ କହିପାରିବେ।
ସ୍ଵତଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତମତୀଵ ମଧୁରଂ ଶ୍ରୁତୌ । ଅତୀଵ ମଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ କାଵ୍ଯଂ କଵିମୁଖାତ୍ତତଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱୟଂ ଶୁଣିବାକୁ ଅତି ମଧୁର, ଏବଂ କବିମାନେ କବିତାରେ କହିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଉ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଓ ରମ୍ୟ ଲାଗେ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମହାଵିଷ୍ଣୋରହଂକାରୋ ବଭୂଵ ସହସେତି ଚ । ସର୍ଵଂ ମଲ୍ଲୋମକୂପେଷୁ ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯେଵାଽହମୀଶ୍ଵରଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅହଂକାର ଜାଗ୍ରତ ହେଲା—'ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମୋ ଦେହର ରୋମକୁପରେ ଅଛି।'
ସଂହାରଭୈରଵୀ ଭୁତ୍ଵା ତଂ ସ ଜଗ୍ରାସ ଲୀଲଯା । ସ୍ଯିତେ ମୁର୍ଧାଵଶେଷେ ଚ ପ୍ରସାଦଂ ତଂ ଚକାର ସଃ
ସେ ସଂହାର ଭୈରବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଖେଳରେ ତାଙ୍କୁ ଗିଳିଗଲେ, ଏବଂ ମାତ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ କୃପା କଲେ।
ସର୍ଵାତ୍ମନା ଧ୍ଯାଯମାନଃ ସ୍ତୁତୋ ଭୀତଂ କୃପାନିଧିଃ । ତଚ୍ଛରୀରଂ ସୁସଂପନ୍ନଂ ପୁନରେଵ ଚକାର ସଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା, ଭୟଭୀତ ଓ ସ୍ତୁତିତ କରାଯାଉଥିବା, ସେ କୃପାର ସାଗର ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ପୁଣି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସହସା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିତି ଦର୍ପୋ ବଭୁଵ ହ । ଅହଂ ତ୍ରିଜଗତାଂ ଧାତା କର୍ତାଽହମୀଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହିପରି ହଠାତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା: 'ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାମର କର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ।'
ମତ୍ପରଃ ପୂଜିତୋ ନାସ୍ତି ମତ୍ପରଶ୍ଚ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ ମନସା କୃତ୍ଵା ବହୁଦର୍ପୋ ବଭୂଵ ହ
'ମୋ ଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ, ମୋ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା କେହି ନାହିଁ'—ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ବହୁତ ଅହଂକାରୀ ହେଲେ।
ତଂ ବ୍ରହାଣାଂ ସମୂହଂ ଚ ଦର୍ଶଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍ । ଗୋଲୋକେ ସ୍ଵସମୀପେ ଚ ଵସନ୍ତଂ ପୁରତୋ ଵିଭୋଃ
ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଗୋଲୋକରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଳକୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଶତଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୌଘଂ ଚ ଲୀଲଯା । ତ୍ଯକ୍ତୁକାମଂ ସ୍ଵଦେହଂ ଚ ଵ୍ରୀଡଯା ନତକଂଧରମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶତମୁଖ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଥିଲା, ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ଚାହିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ପୁନଃ ପ୍ରସାଦଂ କୃପଯା ତଂ ଚକାର କୃପାନିଧିଃ । କାଲେନ ମୋହିନୀଦ୍ଵାରା ତମପୂଜ୍ଯଂ ଚକାର ସଃ
ପୁଣି କୃପା କରି, ସେ କୃପାର ସାଗର ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ, ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ମୋହିନୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅପୂଜ୍ୟ କଲେ।
ସ୍ଵକନ୍ଯାଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତଂ ସକାମଂ ଚ ଚକାର ହ । ପୁନସ୍ତଦ୍ଦର୍ପଭଙ୍ଗଂ ଚ ଶିଵଦ୍ଵାରା ଚକାର ସଃ
ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କୁ କାମନାସିଳ କଲେ, ପୁଣି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ତତ୍ଯାଜ ଲଜ୍ଜଯା ଦେହଂ ପୁନର୍ଦେହଂ ଦଧାର ସଃ । ପୁନଶ୍ଚକାର ତଂ ପୂଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ଦେହ ଛାଡିଲେ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ; ପୁଣିଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜ୍ୟ କଲେ।
ଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନାନନ୍ଦଃ ସନାତନଃ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ବଭୂଵ ଗର୍ଵଶ୍ଚ ଜଗତ୍ପାତାଽହମୀଶ୍ଵରଃ
ସନାତନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ନିଧି, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା—'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ମୁଁ ପ୍ରଭୁ।'
ତମାତ୍ମଵିସ୍ମୃତଂ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚକାର ରାମଜନ୍ମନି । ଅହଂ ଵିଶ୍ଵଂ ବିଭର୍ମୀତି ଶେଷୋ ଦର୍ପୀ ବଭୂଵ ହ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରାମ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଭୁଲାଇଦେଲେ; ଏବଂ ଶେଷ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରୁଛି', ଏଭଳି ଅହଂକାରୀ ହେଲେ।
ତଦ୍ଦର୍ପଂ ଗରୁଡଦ୍ଵାରା ଚୂର୍ଣୀଭୂତଂ ଚକାର ସଃ । ଏକଦା ପୂଜିତୋ ନାଗୈର୍ଗରୁଡଃ କୃଷ୍ଣଵାହନଃ
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅହଂକାର ଧୂଳିରେ ମିଶିଗଲା। ଏକଥର, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯାନ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସର୍ପମାନେ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ନ ପୂଜିତଶ୍ଚ ଶେଷେଣ ସ୍ଵଦର୍ପେଣ ପୁରା ମୁନେ । ଗରୁଡେନ ଜିତଂ କୋଧାତ୍ତମନନ୍ତଂ ମନସ୍ଵିନମ୍
ହେ ମୁନି, ପୂର୍ବରୁ ଶେଷ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲେ। ଗରୁଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଚକାର ମୋକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଶ୍ଚ କୃପାନିଧିଃ । ସ୍ଵଯଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵଦର୍ପାଚ୍ଚ ଵିଵାହଂ ନ ଚକାର ସଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦୟାର ସାଗର, ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲେ। ଶିବ ନିଜର ଅହଂକାରରୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ।
ତଂ କୃତ୍ଵା ମାଯଯା ମୋହଂ କାରଯାମାସ ସ୍ତ୍ରୀଯୁତମ୍ । ପୁନର୍ଜହାର ତତ୍ପତ୍ନୀଂ ଦକ୍ଷକନ୍ଯାଂ ମହାସତୀମ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୋହ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ କରିଦେଲେ। ପୁନି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ମହାସତୀକୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଵର୍ଷ ଶୁଶୋଚ ତଦ୍ଦେହଂ କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଚ ଶଂକରଃ । ନାନାସ୍ଥାନଂ ଚ ବଭ୍ରାମ ରୁଦଞ୍ଛୋକାନ୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଶଂକର ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କ ଦେହକୁ କୋଳେ ଧରି ଶୋକ କରିଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଘୁରିଘୁରି ଦୁଃଖରେ ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ସତୀଂ ପାର୍ଵତୀଂ ମୁଦା । ଵିସସ୍ମାର ଚ ସ୍ଵଜ୍ଞାନଂ ଦକ୍ଷଶପ୍ତଃ ପୁନଃ ଶିଵଃ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ, ଶିବ ଆନନ୍ଦରେ ସତୀଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ଭାବେ ପୁନି ପାଇଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରୁ, ସେ ପୁଣି ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଭୁଲିଗଲେ।
ପୁନଶ୍ଚାଽଽଙ୍ଗୀରସଦ୍ଵାରା ସ୍ମାରଯାମାସ ସତ୍ଵରମ୍ । ଏକଦା ସରଥଃ ଶମ୍ଭୁଃ ପ୍ରେରିତସ୍ତ୍ରିପୁରେ ପୁରା
ପୁଣି ଅଙ୍ଗୀରାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଲା। ଏକଥର, ଶମ୍ଭୁ ରଥ ସହିତ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ତ୍ରିପୁରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
ହତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯଂ ଶିଵଦ୍ଵାରା ତ୍ରିପୁରାରିଂ ଚକାର ତମ୍ । ସର୍ଵଂ ଵରଂ ଚ ସର୍ଵସ୍ମୈ ଦାତୁଂ ଶଂଭୁଃ କୃପାନିଧିଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ମାରି, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିପୁରାରି କରିଦେଲେ। ଦୟାମୟ ଶମ୍ଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯେକୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ କଲ୍ପତରୁର୍ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଚ ଚକାର ସଃ । ଵୃକାସୁରୋଽନୁଷ୍ଠାନଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଵଵ୍ରେ ଵରଂ ଵିଭୁମ୍
ସେ ନିଜେ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷ ହୋଇ ଏକ ଶପଥ ନେଲେ। ବୃକାସୁର ଉପବାସ କରି ବିଭୁଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।
ଦାସ୍ଯାମି ହସ୍ତଂ ଯନ୍ମୂର୍ଘ୍ନି ଭସ୍ମସାଦ୍ଭଵତୁ କ୍ଷଣାତ୍ । ଜଗାଦ ଜଗତାଂ ନାଥ ଈପ୍ସିତଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ଯାହାଉପରେ ତୁମେ ତୁମର ହାତ ରଖିବ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ କହିଲେ, 'ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।'
ଇତି ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରଂ ରୁଦ୍ରାଦ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଶଂକରଂ ଵିଭୁମ୍ । ହସ୍ତଂ ଦାତୁଂ ଚ ତଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରାଧାଵତ୍ସତ୍ଵରଂ ପୁରା
ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କଠାରୁ ବିଭୁ ଶଂକର ଯିବାବେଳେ ବୃକାସୁର ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଦେବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ଅତୀଵ ଭୀତଃ ଶଂଭୁଶ୍ଚ ଜଗାମ ଶରଣଂ ହରିମ୍ । ଭଗଵାଂଶ୍ଚ ଶିଵସ୍ଯାର୍ଥେ ଦୈତ୍ଯଂ ଭସ୍ମୀଚକାର ସଃ
ଶମ୍ଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଦାନବକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ଶିଵଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତଂ ବାଣଯୁଦ୍ଧେ ପୁରା ଵିଭୁଃ । ଲୀଲଯା ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ରେଣ ଜଡୀଭୂତଂ ଚକାର ସଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଶିବ ବାଣଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଭଗବାନ ଖେଳରେ ଜୃମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ।
ସମାଗତଂ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞେ ଶଂଭୁଂ ଦମ୍ଭେନ ଲୀଲଯା । ଵାରଯାମାସ ଭଗଵାନ୍ହସ୍ତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ତଦ୍ଗଲେ
ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଶମ୍ଭୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ ଚତୁରତା ଓ ଖେଳରେ ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ହାତ ରଖି ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
କେଦାରକନ୍ଯକାଦ୍ଵାରା ଶପ୍ତୋ ଧର୍ମୋଽତିଦୈଵତଃ । ବଭୂଵାତିକୃଶୋ ଭୀତଃ କୁହ୍ଵାମେଵ ଯଥା ଶଶୀ
କେଦାରଙ୍କ କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ଶାପିତ ହେଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ତଦା ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଶାପାନ୍ତେ ସତ୍ଯେ ପୂର୍ଣୋ ବଭୁଵ ହ । ତ୍ରିପାଦ୍ବଭୂଵ ତ୍ରେତାଯାଂ ଦ୍ଵାପରଂ ଚ ଦ୍ଵିପାଦିତି
ତାଙ୍କ ଶାପ ଶେଷରେ, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ସେ ପୁଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତ୍ରେତାରେ ତିନିଟି ପାଦ ଓ ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇଟି ପାଦ ରହିଗଲା।