ସରସ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗାଯାଃ ପଦ୍ମାଯାଶ୍ଚ ଭୁଵସ୍ତଥା । ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାଯା ମନସାଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସରସ୍ୱତୀ, ଦୁର୍ଗା, ପଦ୍ମା, ଭୂମି, ସାବିତ୍ରୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ ମନସାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାଣାଧିଷ୍ଠାତୃଦେଵ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାଯାଃ ପ୍ରାଣତୋଽପି ଚ । ପ୍ରାଣାଧିକାଯା ରାଧାଯା ଅନ୍ଯେଷାମପି କା କଥା
ପ୍ରାଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା, ଏବଂ ରାଧା ଯିଏ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ—ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କଣ?
ହ୍ରତ୍ଵା ଦର୍ପଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରସାଦଂ ଚ ଚକାର ସଃ । କର୍ତା ହର୍ତା ପାଲଯିତା ସ୍ରଷ୍ଟା ସ୍ରଷ୍ଟୁଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ
ସମସ୍ତଙ୍କର ଅହଂକାର ଦୂର କରି, ସେ ଦୟା ଦେଇଥିଲେ; ସେ କର୍ତ୍ତା, ହର୍ତ୍ତା, ପାଳକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।
ଯଂ ସ୍ତୋତୁମୀଶୋ ନାଲଂ ଚ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରୈସ୍ତୁ ଶଂକରଃ । ସ୍ତୋତୁଂ ନାଲଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ଵିଧାତା ଜଗତାମପି
ଯାହାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରିପାରନାହାନ୍ତି, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରିପାରନାହାନ୍ତି।
ସ୍ତୋତୁଂ ନାଲମନନ୍ତଶ୍ଚ ସହସ୍ରଵଦନୈରହୋ । ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯାପୀ ନାଲଂ ସ୍ତୋତୁଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ସହସ୍ରମୁଖୀ ଅନନ୍ତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରନାହାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରିପାରନାହାନ୍ତି।
ମହାଵିରାଣ୍ନ ଶକ୍ତୋଽପି ଯଂ ସ୍ତୋତୁଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । କମ୍ପିତା ଯସ୍ଯ ପୁରତଃ ପ୍ରକୃତିଃ ପରମାତ୍ମନଃ
ମହାବିରାଟ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରନାହାନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକୃତି ନିଜେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତୀ ଜଡୀଭୂତା ଯଂ ସ୍ତୋତୁଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ମହିମାନଂ ନ ଜାନନ୍ତି ଵେଦା ଯସ୍ଯ ଚ ନାରଦ
ହେ ନାରଦ, ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ମୌନ ହୋଇଗଲେ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମହିମାକୁ ଜାଣିନଥିବେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରଭାଵଃ ପରମାତ୍ମନଃ । ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ କିଂ ଭୁଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ଏଭଳି ଭାବରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର, ନିର୍ଗୁଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ?
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମo ମହାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖo ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ନାରଦନାo ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣପ୍ରଭାଵ- ଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚଶାତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ମହା ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ନାରଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଳୋଚନାରେ 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଅଥ ଷଦ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ନାରଦ ଉଵାଚ କିମପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ରହସ୍ଯଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଅନନ୍ତଚରିତଂ ଧନ୍ଯମନନ୍ତସ୍ଯାଚ୍ଯୁତସ୍ଯ ଚ
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କେଉଁ ଅପୂର୍ବ, ଗୁପ୍ତ ଓ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ, ଅନନ୍ତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ଧନ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତ କାହାଣୀ?
କଥଂ କୃଷ୍ଣୋ ମହାଵିଷ୍ଣୋର୍ଦର୍ପଭଙ୍ଗ ଚକାର ସଃ । ଅନ୍ଯେଷାଂ ଵା କଥମହୋ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କିପରି ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା ଆପଣ କହିପାରିବେ।
ସ୍ଵତଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତମତୀଵ ମଧୁରଂ ଶ୍ରୁତୌ । ଅତୀଵ ମଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ କାଵ୍ଯଂ କଵିମୁଖାତ୍ତତଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱୟଂ ଶୁଣିବାକୁ ଅତି ମଧୁର, ଏବଂ କବିମାନେ କବିତାରେ କହିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଉ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଓ ରମ୍ୟ ଲାଗେ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ମହାଵିଷ୍ଣୋରହଂକାରୋ ବଭୂଵ ସହସେତି ଚ । ସର୍ଵଂ ମଲ୍ଲୋମକୂପେଷୁ ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯେଵାଽହମୀଶ୍ଵରଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅହଂକାର ଜାଗ୍ରତ ହେଲା—'ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମୋ ଦେହର ରୋମକୁପରେ ଅଛି।'
ସଂହାରଭୈରଵୀ ଭୁତ୍ଵା ତଂ ସ ଜଗ୍ରାସ ଲୀଲଯା । ସ୍ଯିତେ ମୁର୍ଧାଵଶେଷେ ଚ ପ୍ରସାଦଂ ତଂ ଚକାର ସଃ
ସେ ସଂହାର ଭୈରବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଖେଳରେ ତାଙ୍କୁ ଗିଳିଗଲେ, ଏବଂ ମାତ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ କୃପା କଲେ।
ସର୍ଵାତ୍ମନା ଧ୍ଯାଯମାନଃ ସ୍ତୁତୋ ଭୀତଂ କୃପାନିଧିଃ । ତଚ୍ଛରୀରଂ ସୁସଂପନ୍ନଂ ପୁନରେଵ ଚକାର ସଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା, ଭୟଭୀତ ଓ ସ୍ତୁତିତ କରାଯାଉଥିବା, ସେ କୃପାର ସାଗର ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ପୁଣି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସହସା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିତି ଦର୍ପୋ ବଭୁଵ ହ । ଅହଂ ତ୍ରିଜଗତାଂ ଧାତା କର୍ତାଽହମୀଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହିପରି ହଠାତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା: 'ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାମର କର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ।'
ମତ୍ପରଃ ପୂଜିତୋ ନାସ୍ତି ମତ୍ପରଶ୍ଚ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଇତ୍ଯେଵଂ ମନସା କୃତ୍ଵା ବହୁଦର୍ପୋ ବଭୂଵ ହ
'ମୋ ଠାରୁ ବଡ଼ କେହି ନାହିଁ, ମୋ ପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା କେହି ନାହିଁ'—ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ବହୁତ ଅହଂକାରୀ ହେଲେ।
ତଂ ବ୍ରହାଣାଂ ସମୂହଂ ଚ ଦର୍ଶଯାମାସ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍ । ଗୋଲୋକେ ସ୍ଵସମୀପେ ଚ ଵସନ୍ତଂ ପୁରତୋ ଵିଭୋଃ
ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଗୋଲୋକରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଳକୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଶତଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୌଘଂ ଚ ଲୀଲଯା । ତ୍ଯକ୍ତୁକାମଂ ସ୍ଵଦେହଂ ଚ ଵ୍ରୀଡଯା ନତକଂଧରମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶତମୁଖ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଥିଲା, ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ଚାହିଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ପୁନଃ ପ୍ରସାଦଂ କୃପଯା ତଂ ଚକାର କୃପାନିଧିଃ । କାଲେନ ମୋହିନୀଦ୍ଵାରା ତମପୂଜ୍ଯଂ ଚକାର ସଃ
ପୁଣି କୃପା କରି, ସେ କୃପାର ସାଗର ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ, ଏବଂ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ମୋହିନୀ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅପୂଜ୍ୟ କଲେ।
ସ୍ଵକନ୍ଯାଂ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତଂ ସକାମଂ ଚ ଚକାର ହ । ପୁନସ୍ତଦ୍ଦର୍ପଭଙ୍ଗଂ ଚ ଶିଵଦ୍ଵାରା ଚକାର ସଃ
ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କୁ କାମନାସିଳ କଲେ, ପୁଣି ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ତତ୍ଯାଜ ଲଜ୍ଜଯା ଦେହଂ ପୁନର୍ଦେହଂ ଦଧାର ସଃ । ପୁନଶ୍ଚକାର ତଂ ପୂଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ଦେହ ଛାଡିଲେ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ; ପୁଣିଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜ୍ୟ କଲେ।
ଜ୍ଞାନଂ ଦଦୌ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ଞାନାନନ୍ଦଃ ସନାତନଃ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ବଭୂଵ ଗର୍ଵଶ୍ଚ ଜଗତ୍ପାତାଽହମୀଶ୍ଵରଃ
ସନାତନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ନିଧି, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ଆସିଗଲା—'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ମୁଁ ପ୍ରଭୁ।'
ତମାତ୍ମଵିସ୍ମୃତଂ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚକାର ରାମଜନ୍ମନି । ଅହଂ ଵିଶ୍ଵଂ ବିଭର୍ମୀତି ଶେଷୋ ଦର୍ପୀ ବଭୂଵ ହ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରାମ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଭୁଲାଇଦେଲେ; ଏବଂ ଶେଷ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରୁଛି', ଏଭଳି ଅହଂକାରୀ ହେଲେ।
ତଦ୍ଦର୍ପଂ ଗରୁଡଦ୍ଵାରା ଚୂର୍ଣୀଭୂତଂ ଚକାର ସଃ । ଏକଦା ପୂଜିତୋ ନାଗୈର୍ଗରୁଡଃ କୃଷ୍ଣଵାହନଃ
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅହଂକାର ଧୂଳିରେ ମିଶିଗଲା। ଏକଥର, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯାନ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସର୍ପମାନେ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ନ ପୂଜିତଶ୍ଚ ଶେଷେଣ ସ୍ଵଦର୍ପେଣ ପୁରା ମୁନେ । ଗରୁଡେନ ଜିତଂ କୋଧାତ୍ତମନନ୍ତଂ ମନସ୍ଵିନମ୍
ହେ ମୁନି, ପୂର୍ବରୁ ଶେଷ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲେ। ଗରୁଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଚକାର ମୋକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଶ୍ଚ କୃପାନିଧିଃ । ସ୍ଵଯଂ ଶିଵଃ ସ୍ଵଦର୍ପାଚ୍ଚ ଵିଵାହଂ ନ ଚକାର ସଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଦୟାର ସାଗର, ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲେ। ଶିବ ନିଜର ଅହଂକାରରୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ।
ତଂ କୃତ୍ଵା ମାଯଯା ମୋହଂ କାରଯାମାସ ସ୍ତ୍ରୀଯୁତମ୍ । ପୁନର୍ଜହାର ତତ୍ପତ୍ନୀଂ ଦକ୍ଷକନ୍ଯାଂ ମହାସତୀମ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୋହ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ କରିଦେଲେ। ପୁନି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ମହାସତୀକୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ।
ଵର୍ଷ ଶୁଶୋଚ ତଦ୍ଦେହଂ କ୍ରୋଡେ କୃତ୍ଵା ଚ ଶଂକରଃ । ନାନାସ୍ଥାନଂ ଚ ବଭ୍ରାମ ରୁଦଞ୍ଛୋକାନ୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଶଂକର ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କ ଦେହକୁ କୋଳେ ଧରି ଶୋକ କରିଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଘୁରିଘୁରି ଦୁଃଖରେ ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ସତୀଂ ପାର୍ଵତୀଂ ମୁଦା । ଵିସସ୍ମାର ଚ ସ୍ଵଜ୍ଞାନଂ ଦକ୍ଷଶପ୍ତଃ ପୁନଃ ଶିଵଃ
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ, ଶିବ ଆନନ୍ଦରେ ସତୀଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ଭାବେ ପୁନି ପାଇଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରୁ, ସେ ପୁଣି ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଭୁଲିଗଲେ।