ତିଷ୍ଠଞ୍ଜଗାମ ଗୋଲୋକଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଚ ପୁରାତନଃ
ସେ ପୁରାତନ ଜଣେ ଏକାଳେ ଗୋଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସିଥିଲେ ଓ ଯାଇଥିଲେ।
ରାଧାମାତ୍ରେ କଲାଵତ୍ଯୈ ଦଦୌ ସାମୀପ୍ଯମୋକ୍ଷଣମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ରାଧାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲେ।
ନିବଧ୍ଯ ଧର୍ମସେତୁଂ ଚ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଚ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବେଦରେ କହିଥିବା ଧର୍ମର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତଂ ରମ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧୁର ଚରିତ୍ର ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଭଜ ତଂ ପରମାନନ୍ଦଂ ସାନନ୍ଦଂ ନନ୍ଦନନ୍ଦନମ୍
ସେଇ ପରମ ଆନନ୍ଦ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଭଜ।
ପରମଵ୍ଯଯମଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହଵିଗ୍ରହମ୍
ସେ ପରମ, ଅବିନାଶୀ, ଅଦୃଶ୍ୟ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପାର ଆକୃତି।
ନିର୍ଗୁଣଂ ଚ ନିରୀହଂ ଚ ନିରାକାରଂ ନିରଞ୍ଜନମ୍ ।। 4.54.
ସେ ଗୁଣହୀନ, ଇଚ୍ଛାହୀନ, ରୂପ ନଥିବା, ନିର୍ମଳ।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମୈଵଵର୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖଣ୍ଡେ ନାରାଯଣନାରଦସଂଵାଦେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରାଧିକାସଂଵାଦୋ ନାମ ଚତୁଷ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମୈବର୍ତ୍ତ ମହାପୁରାଣରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ, ନାରାୟଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧିକାଙ୍କ ସଂବାଦ' ନାମକ ଚଉଵଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଓଁ ତତ୍ସଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ। ଶ୍ରୀମଦ୍ଦ୍ଵୈପାଯନମୁନୀପ୍ରଣୀତଂ- ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତପୁରାଣମ୍। ଅଥ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖଣ୍ଡସ୍ଯୋତ୍ତରାର୍ଧଃ। ଅଥ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ। ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍କୃଷ୍ଣଃ ସର୍ଵାତ୍ମା ପୁରୁଷଃ ପରଃ । ଦୁରାରାଧ୍ଯୋଽତିସାଧ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵାରାଧ୍ଯଃ ସୁଖପ୍ରଦଃ
ଓଁ, ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନିଙ୍କ ରଚିତ ବ୍ରହ୍ମୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ। ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡର ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧ। ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ସେଇ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ପରମ ପୁରୁଷ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନେ ପୂଜ୍ୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଓ ସୁଖଦାୟକ।
ନିଜଭକ୍ତାତିସାଘ୍ଯଶ୍ଚାଭକ୍ତସ୍ଯାସାଧ୍ଯ ଏଵ ଚ । ଶଶ୍ଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯଃ ସ୍ଵଭକ୍ତସ୍ଯାଭକ୍ତସ୍ଯାଦୃଶ୍ଯ ଏଵ ଚ
ତାଙ୍କର ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେ ସହଜରେ ମିଳନ୍ତି, ଅଭକ୍ତଙ୍କୁ କଦାପି ନାହିଁ; ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେ ସଦା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅଭକ୍ତଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ।
ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଂ ତସ୍ଯ ଚରିତଂ କାର୍ଯଂ ହୃଦଯମେଵ ଚ । ବଦ୍ଧାସ୍ତନ୍ମାଯଯା ସର୍ଵେ ମୋହିତାଶ୍ଚ ଦୁରନ୍ତଯା
ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, କର୍ମ ଓ ହୃଦୟ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ମହାମାୟାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ ମୋହିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାତି ଵାତୋଽଯଂ କୂର୍ମଂ ଧତ୍ତେ ନିରାଶ୍ରଯଃ । କୂର୍ମୋଽନନ୍ତଂ ଵିଧତ୍ତେ ଚ ଯଦ୍ଭଯେନ ନିରନ୍ତରମ୍
ତାଙ୍କର ଭୟରେ ବାୟୁ ବହେ, କୁର୍ମ ଆଶ୍ରୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧରିଥାଏ, ଏବଂ ସେଇ କୁର୍ମ ତାଙ୍କର ଭୟରେ ସଦା ଅନନ୍ତକୁ ଧରିଥାଏ।
ବିଭର୍ତି ଶେଷୋ ଵିଶ୍ଵଂ ଚ ଯଦ୍ଭଯେନ ଚ ନାରଦ । ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ ଶିରମଶ୍ଚୈକଦେଶତଃ
ନାରଦ, ତାଙ୍କର ଭୟରେ ଶେଷ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧରିଥାଏ; ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡି ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଏକଠାରେ ରଖିଥାଏ।
ସପ୍ତସାଗରସଂଯୁକ୍ତା ସପ୍ତଦ୍ଵୀପା ଵସୁଂଧରା । ଶୈଲକାନନସଂଯୁକ୍ତା ପାତାଲାଃ ସପ୍ତ ଏଵ ଚ
ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସପ୍ତ ସାଗର ସହିତ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ, ଏବଂ ସପ୍ତ ପାତାଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ସପ୍ତସ୍ଵର୍ଗାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ବ୍ରହ୍ମଲୋକସମନ୍ଵିତାଃ । ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ରିଭୁଵନଂ କୃତ୍ରିମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସହିତ, ଏଭଳି ଏହି ତିନି ଭୂବନର ବିଶ୍ୱକୁ କୃତ୍ରିମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଦ୍ଭଯେନ ଵିଧାତ୍ରାଚ ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟୌ ଚ ନିର୍ମିତମ୍ । ଏଵଂ ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯସଂରଵ୍ଯାନି ଲୋମକୂପୈର୍ମହାନ୍ଵିରାଟ୍
ତାଙ୍କର ଭୟରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବିଶ୍ୱକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱ ମହାବିରାଟଙ୍କ ଲୋମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ଯଦ୍ଭଯେନ ଵିଧତ୍ତେ ଚ ଯଦନ୍ନୋ ଧ୍ଯାଯତେ ହି ଯମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଃ ପାତି ଚ ସଂସାରଂ ଯଦ୍ଭଯେନ କୃପାନିଧିଃ
ତାଙ୍କର ଭୟରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ; କୃପାମୟ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଭୟରେ ସଂସାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ରୋ ଯଦ୍ଭୀତଃ କାଲଃ ସଂହରତେ ପ୍ରଜାଃ । ମୃତ୍ଯୁଂଜଯୋ ମହାଦେଵୋ ଯଦ୍ଭଯାଦ୍ଧ୍ଯାଯତେ ଚ ଯମ୍
କାଳାଗ୍ନି ଓ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଭୟରେ, କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ନଶ୍ୱର କରେ; ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଷଡ୍ଗୁଣୈରନୁରାଗୈଶ୍ଚ ଵିରାଗୀ ଵିରତଃ ସଦା । ଯଦ୍ଭଯେନ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିଃ ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ଯଦ୍ଭଯାତ୍
ଯିଏ ସଦା ବିରକ୍ତ, ଛଅ ପ୍ରକାରର ଗୁଣ ଓ ଭଲପାଇବା ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଇଥାଏ,
ଯଦ୍ଭଯାଦ୍ଵର୍ଷତୀନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚରତି ଜନ୍ତୁଷୁ । ଯଦ୍ଭଯେନ ଯମଃ ଶାସ୍ତା ପାପିନୀଂ ଧର୍ମ ଏଵ ଚ
ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥାଏ, ଓ ଯମ ଧର୍ମର ଆଜ୍ଞାରେ ପାପୀମାନେ ଦଣ୍ଡିତ ହୁଅନ୍ତି—
ଧତ୍ତେ ଚ ଧରଣୀ ଲୋକାନ୍ଯଦ୍ଭଯେନ ଚରାଚରାନ୍ । ସୂଯତେ ପ୍ରକୃତିଃ ସୃଷ୍ଟୌ ଯଦ୍ଭଯାନ୍ମହଦାଦିକମ୍
ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ଧରିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଭୟରେ ପ୍ରକୃତି ମହତ୍ ଆଦି ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି—
ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଂ ତଦଭିପ୍ରାଯଂ କୋ ଵା ଜାନାତି ପୁତ୍ରକ । ଯତ୍ପ୍ରଭାଵଂ ନ ଜାନନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ସେଇ ଇଚ୍ଛାକୁ ବୁଝିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ଏ ପୁଅ, କିଏ ତାହାକୁ ବୁଝିପାରିବ? ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
କଥଂ ଜାନାମି ତଚ୍ଚେଷ୍ଟାମହଂ ଵତ୍ସ ସୁମନ୍ଦଧୀଃ । କଥଂ ଜଗାମ ମଥୁରାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଵନମ୍
ମୁଁ ଏତେ ମନ୍ଦମତି, କିପରି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ବୁଝିପାରିବି, ପ୍ରିୟ? ସେ କିପରି ବୃନ୍ଦାବନ ଛାଡ଼ି ମଥୁରାକୁ ଗଲେ?
କଥଂ ତତ୍ଯାଜ ଗୋପୀଶ୍ଚ ରାଧାଂ ପ୍ରାଣାଧିକାଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଯଶୋଦାଂ ବାନ୍ଧଵାଦୀଂଶ୍ଚ ନନ୍ଦଂ ଵ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଃ
ନନ୍ଦର ଆନନ୍ଦ, କିପରି ଗୋପୀମାନେ, ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ରାଧା, ଯଶୋଦା, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ?
ଦର୍ପହା ଦର୍ପଦଃ ସୋଽପି ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦଃ ସଦା । ବଭଞ୍ଜ ରାଧାଦର୍ପଂ ଚ ସୁଦାମ୍ନଃ ଶାପକାରଣାତ୍
ଯିଏ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି ଓ ଅହଂକାର ଦେଇଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଦା ଦେଇଥାନ୍ତି—ସେ ସୁଦାମାଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ରାଧାଙ୍କର ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଭାଵନାହେତୋର୍ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାପ୍ତିସ୍ତଥା ଭଵେତ୍ । ଏଵଂ କିଂଚିଦ୍ଵିତର୍କଂ ଚ କୁରୁତେ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଭକ୍ତି ପାଇଁ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବାକୁ, କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।
ଚକାର ଦର୍ପଭଙ୍ଗଂ ଚ ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରା ଵିଭୁଃ । ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚତଥା ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶଷେସ୍ଯ ଚ ଶିଵସ୍ଯ ଚ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମହାବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶେଷ ଓ ଶିବଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ଯମସ୍ଯାପି ସାମ୍ବସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଯୋଃ । ଗରୁଡସ୍ଯ ଚ ଵହ୍ନେଶ୍ଚ ଗୁରୋର୍ଦୁର୍ଵାସସସ୍ତଥା
ଧର୍ମ, ଯମ, ସାମ୍ବ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗରୁଡ଼, ଅଗ୍ନି, ଗୁରୁ ଓ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।
ଦୌଵାରିକସ୍ଯ ଭକ୍ତସ୍ଯ ଜଯସ୍ଯ ଵିଜଯସ୍ଯ ଚ। ସୁରାଣମସୁରାଣାଂ ଚ ଭଵତଃ କାମଶକ୍ରଯୋଃ
ଦ୍ୱାରପାଳ, ଭକ୍ତ, ଜୟ ଓ ବିଜୟ, ଦେବତା ଓ ଅସୁର, ଭବ, କାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାର୍ଜୁନସ୍ଯାପି ବାଣସ୍ଯ ଚ ଭୃଗୋସ୍ତଥା । ସୁମେରୋଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅର୍ଜୁନ, ବାଣ, ଭୃଗୁ, ସୁମେରୁ, ସମୁଦ୍ର, ବାୟୁ ଓ ବରୁଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ।