ଶ୍ରୀରାଧିକୋଵାଚ ପୁରାଣେ ଗୋପନୀଯଂ ଚ ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ଶ୍ରୀରାଧିକା କହିଲେ: ପୁରାଣରେ ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତ ରହିଛି; ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ କଥାଂ କଥିତୁମାରେଭେ ଶ୍ରୁତିରମ୍ଯାଂ ପୁରାତନୀମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ମୁଁ ପୁରୁଣା ଓ ମଧୁର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତେ ମହାପୁରାଣେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜନ୍ମଖଣ୍ଡେ ନାରାଯଣନାରଦସଂଵାଦେ ଦୁର୍ଵାସସୋ ଦର୍ପଭଙ୍ଗୋ ନାମ ପଞ୍ଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ମହାପୁରାଣରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଖଣ୍ଡରେ, ନାରାୟଣ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଦୁର୍ବାସାଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ' ନାମକ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ପୁରା ସମୁଦ୍ରମଥନେ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମହୋଦଧେଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପୁରୁଣା କଥା, ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନ ସମୟରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରୁ କିଛି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ସର୍ଵଵେଦେଷୁ ନିଷ୍ଣାତୋ ମଂତ୍ରତନ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ
ସେ ସମସ୍ତ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।
ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରେଣ ଗତଃ କୈଲାସମୀଶ୍ଵରି
ହଜାର ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ସେ କୈଳାସକୁ ଗଲେ, ହେ ଦେବୀ।
ଲକ୍ଷନାଗୈଃ ପରିଵୃତଂ ଶୂଲତୁଲ୍ଯଂ ଵିଷୋଲ୍ବଣମ୍
ଲକ୍ଷ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଦମ୍ଭୀ ଧନ୍ଵନ୍ତରେଃ ଶିଷ୍ଯୋ ଧୃତ୍ଵା ତକ୍ଷକମୁଲ୍ବଣମ୍
ଡମ୍ଭୀ, ଧନ୍ୱନ୍ତରୀଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ।
ଅମୂଲ୍ଯଂ ମଣିରତ୍ନଂ ଚ ଜହାର ମସ୍ତକେ ସ୍ଥିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ନେଇଲେ।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟସ୍ତକ୍ଷକସ୍ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମାର୍ଗେ ଯଥା ମୃତଃ
ତକ୍ଷକ ମାର୍ଗରେ ଏମିତି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଯେପରି ମୃତ।
ଵାସୁକିସ୍ତତ୍ସମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନତିକୋପତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାସୁକି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ।
ସର୍ପସେନାଗ୍ରଣୀନାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାନ୍ପଞ୍ଚ ଵିଶାରଦାନ୍
ସେ ସର୍ପସେନାର ପାଞ୍ଚଜଣ ପ୍ରଧାନ ଓ ଦକ୍ଷ ନେତାମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ସର୍ଵେ ନାଗାଃ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ର ଧନ୍ଵନ୍ତରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ 4.51.
ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆସି ଯୋଗ ଦେଲେ।
ନାଗନିଶ୍ଵାସଵାତେନ ସର୍ଵେ ଶିଷ୍ଯା ମୃତା ଇଵ
ନାଗମାନଙ୍କର ଶ୍ୱାସର ବାତାସରେ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମୃତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଧନ୍ଵନ୍ତରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ପୀଯୂଷଵର୍ଷଣେନ ଚ
ଭଗବାନ୍ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଅମୃତ ବର୍ଷା କରି,
ଚେତନାଂ କାରଯିତ୍ଵା ଚ ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ଚ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ
ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ ଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁର୍ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ଜୃଂଭିତାସ୍ତେ ମୃତା ଇଵ
ତଥାପି ସମସ୍ତେ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ମୃତ ଭଳି ରହିଗଲେ।
ଵାସୁକିର୍ବୁବୁଧେ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵସଂକଟମ୍
ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ବାସୁକି ସମସ୍ତ ଅପଦ୍ରବକୁ ବୁଝିପାରିଲେ।
ଵାସୁକିରୁଵାଚ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ମହାଭାଗେ ପୂଜା ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବାସୁକି କହିଲେ, 'ତିନି ଭୁବନରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ତୁମର ପୂଜା ହେବ।'
ଵାସୁକେର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯୋଵାଚ କନ୍ଯକା
ବାସୁକିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ କନ୍ୟା ହସି କହିଲେ।
ମନସୋଵାଚ ଭଦ୍ରାଭଦ୍ରଂ ଦୈଵସାଧ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯଥୋଚିତମ୍
ମନେ ଭାବିଲେ, 'ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା, ସେହିଠାରେ ମୁଁ କରିଦେବି।'
ତଂ ଶତ୍ରୁଂ ସଂହରିଷ୍ଯାମି ଲୀଲଯା ସମରସ୍ଥଲେ
'ସେଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଜରେ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।'
ଯଦି ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵାଃ ସମାଯାନ୍ତି ରଣସ୍ଥଲେ 4.51.
'ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ—'
ଗୁରୁର୍ମେ ଭଗଵାଞ୍ଛେଷଃ ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଦତ୍ତଵାନ୍
'ମୋର ଗୁରୁ ଭଗବାନ୍ ଶେଷ, ସେ ମୋତେ ସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇଛନ୍ତି।'
ବିଭର୍ମି କଵଚଂ କଣ୍ଠେ ପରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଙ୍ଗଲମ୍
'ମୁଁ ମୋର କଣ୍ଠରେ ଏକ ରକ୍ଷା କବଚ ପିନ୍ଧିଛି, ଯାହା ତିନି ଭୁବନ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳକାମନା।'
ଶିଷ୍ଯାଽହଂ ମଂତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଶଂଭୋର୍ଭଗଵତଃ ପୁରା
'ମୁଁ ପୁରୁଣା କାଳରୁ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରର ଶିଷ୍ୟ।'
ଶଂଭୋଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯୋ ଗରୁଡୋ ଗଣଯାମି ନ ତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
'ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଷ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଗରୁଡ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଗଣନା କରେନି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଜଗାମୈକା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନାଗଗଣାନ୍ରୁଷା
ଏପରି କହି ସେ କନ୍ୟା କ୍ରୋଧରେ ନାଗମାନେକୁ ଛାଡି ଏକାକି ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ଦେଵଃ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେକ୍ଷଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଦୟାଳୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ,
ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଜୀଵଯାମାସ ସୁନ୍ଦରୀ
ସେ ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ପୁନିଥରେ ଜୀବନ ପାଇଲେ।