ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାଧିକା ଦେଵୀ ନିଗୂଢମଭିଵାଞ୍ଛିତମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ଦେବୀ ରାଧିକା ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ।
ଶ୍ରୀରାଧିକୋଵାଚ ଵଦ ମେ ଵାଞ୍ଛିତଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ ସର୍ଵସଂଦେହଭଞ୍ଜନମ୍ ।। 4.36.
ଶ୍ରୀରାଧିକା କହିଲେ — ମୋର ଆଶା କରାଯାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ କୁହ।
ସର୍ଵଜ୍ଞାନାଧିଦେଵଶ୍ଚ ଶଂକରଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିଦେବ ଶଙ୍କର, ସେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଛନ୍ତି।
କଥଂ ଵିଭୂତିଗାତ୍ରଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ସେ କିପରି ଅନେକ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ଓ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା?
ଵୃଷେଣାଟତି ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିହାଯ ଵରଵାହନମ୍
ଦେବମାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯାନକୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ବୃଷ ଉପରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଵହ୍ନିଶୁଦ୍ଧାଂଶୁକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧତ୍ତେ ଶାର୍ଦୂଲଚର୍ମକମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ନାସ୍ତି ରତ୍ନକିରୀଟେଚ୍ଛା ଜଟାଯାଂ ପ୍ରୀତିରୁତ୍ତମା
ମଣିମାଳା କିରିଟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ, ଯଟାରେ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ଚନ୍ଦନାଗୁରୁକସ୍ତୂରୀସୁଗଂଧିକୁସୁମାନି ଚ
ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କସ୍ତୂରୀ, ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ—
ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ଯାସେନ କଥଯ ପ୍ରଭୋ
ଏହାର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ରାଧିକାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ମଧୁସୂଦନଃ
ରାଧାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମଧୁସୂଦନ ହସିଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଵିରରାମ ପୂର୍ଣତମୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମାଂ ମନସା ମୁଦା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଣେ ମନରେ ଆନନ୍ଦରେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ବିରତ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ମାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।।4.36.୮୦. ନ ବଭୂଵ ଵିତୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ଲୋଚନାଭ୍ଯାଂ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ଏହି ସମୟରେ, ସେ ମୋତେ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ; ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯନ୍ନିମେଷରହିତ ଇତି ମତ୍ଵା ସ୍ଵମାନସେ
ମନରେ ଭାବିଲେ—‘ସେ ଚକ୍ଷୁ ଝପକାଉନାହିଁ, ନିରନ୍ତର ଦେଖୁଛନ୍ତି।’
ସହସ୍ରଵଦନୋଽନନ୍ତୋ ଭାଗ୍ଯଵାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଅନନ୍ତ ଓ ଚାରି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା—
ପଶ୍ଯାମି କିଂ ଵା କିଂ ସ୍ତୌମି ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ନାଥମୀଦୃଶମ୍
ଏମିତି ନାଥକୁ ପାଇ, ମୁଁ କ’ଣ ଦେଖିବି, କିମ୍ବା କ’ଣ ସ୍ତୁତି କରିବି?
ସ୍ଵ ମାନସେ କୁର୍ଵତୀଦଂ ଶଂକରେ ଚ ତପସ୍ଵିନି
ନିଜ ମନରେ ଏହି ଭାବ କରି, ତପସ୍ବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—
ଏକୈକଵକ୍ତ୍ରଂ ଶୁଶୁଭେ ଲୋଚନୈଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ବଭୂଵ ତେନ ତନ୍ନାମ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହଁରେ ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା; ଏହିପରି ସେ ପଞ୍ଚମୁଖ ତ୍ରିନୟନ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ସ୍ତଵନାଦଧିକପ୍ରୀତିଃ ଶିଵସ୍ଯ ଦର୍ଶନେ ମମ
ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ମୋର ଆନନ୍ଦ, ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଚକ୍ଷୂଂଷି ଗୁଣରୂପାଣି ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପିଣଃ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସେଇ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ରୂପ।
ସତ୍ତ୍ଵାଂଶେନ ଦୃଶା ଶଂଭୁଃ ପଶ୍ଯନ୍ପାତି ଚ ସାତ୍ତ୍ଵିକାନ୍
ସତ୍ତ୍ୱ ଅଂଶରେ ଶମ୍ଭୁ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଚକ୍ଷୁଷସ୍ତାମସାତ୍ପଶ୍ଚାଲ୍ଲଲାଟସ୍ଥାଦ୍ଧରସ୍ଯ ଚ 4.36.
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁର ତାମସ ଅଂଶରୁ, ଓ ହରଙ୍କ ଲଳାଟରୁ—
କୋଟିତାଲପ୍ରମାଣଶ୍ଚ ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭଃ
ଅପାର ପରିମାଣର, କୋଟି ତାଳ ଗଛ ଭଳି, ଏବଂ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଵିଭୂତିଗାତ୍ରଃ ସ ଵିଭୁଃ ସତୀସଂସ୍କାରଭସ୍ମନା
ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ, ସତୀଙ୍କର ଅନ୍ତେଷ୍ଟିର ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଦେହରେ ଲଗାଇଥିଲେ।
ସ୍ଵାତ୍ମାରାମୋ ଯଦ୍ଯପୀଶସ୍ତଥାଽପି ପୂର୍ଣମବ୍ଦକମ୍
ସେ ନିଜେ ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ରହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗଂ ଚାପି ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ପପାତ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ହ
ସତୀଙ୍କର ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଅଂଶ ପଡ଼ିଲା, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ
ତଦା ଶଵାଵଶେଷଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଵକ୍ଷସି ଶଂକରଃ
ତାପରେ ସେ ଦେହକୁ ମାତ୍ର ଏକ ମୃତଦେହ ଭାବେ ରଖି, ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ନିଜ ଛାତିରେ ଧରିଲେ।
ତଦା ଗତ୍ଵା ମହେଶଂ ତଂ କୃତ୍ଵା କ୍ରୋଡେ ପ୍ରବୋଧ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ କୋଳରେ ନେଇ, ଜଗାଇଲେ।
ତଦା ଶିଵଶ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଂ ଲୋକଂ ଚ ଜଗାମ ହ
ସେ ସମୟରେ, ଶିବ ତୃପ୍ତି ପାଇ, ନିଜ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗ୍ଧାରିଯୋଗେନ ନେଚ୍ଛା ନିତ୍ଯେ ପରେ ଵିଭୋଃ
ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଭୂଷଣର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ନିତ୍ୟ ଓ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ।
ନ ଚେଚ୍ଛା କେଶସଂସ୍କାରେ ସ୍ଵାଙ୍ଗଵେଷେଣ ଯୋଗିନଃ
ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କେଶ ଗଠନ କିମ୍ବା ଦେହ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରନ୍ତି ନାହିଁ।