ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜୀଵଶ୍ଚ ମୌନୀଭୂତୋ ବଭୂଵ ହ
ଏଭଳି କହି, ଜୀବ ନିରବ ହେଇଗଲେ।
ସ୍ଵାତ୍ମାରାମୋ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଜହାର ଚେତନାମହୋ 4.24.
ସ୍ୱଯ଼ାତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ, ମହାଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କର ଚେତନାକୁ ଉପସାରଣ କଲେ—କି ଅଦ୍ଭୁତ!
କ୍ଷଣେନ ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତଃ
କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚେତନା ଫେରିଲା, ସେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ଜଗାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽର୍ଭକଃ
ଏହି ସମୟରେ, ସେଠାକୁ ଏକ ଯୁବକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ।
ସସ୍ମିତଃ ଶ୍ଯାମଵର୍ଣଶ୍ଚ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ସେ ହସୁଥିଲେ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ସଂଭ୍ରମେଣୈଵ ଦୁର୍ଵାସାଃ ପ୍ରଣନାମ ହ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ବାସା ଭୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ଉଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଵଟୁର୍ଦତ୍ତ୍ଵା ତସ୍ମୈ ସଦାଶିଷମ୍
ଯୁବକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାକୁ ସଦା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ କହିଲେ ।
ଶିଶୁରୂପଂ କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତମୁଵାଚ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ସେ ପଣ୍ଡିତ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାକୁ କହିଲେ ।
ଶିଶୁରୁଵାଚ କିଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵାମହଂ ଵିପ୍ର ପୃଚ୍ଛାମି ଶୋକକାତରମ୍
ଶିଶୁ କହିଲେ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ସତ୍ୟ କ'ଣ ?
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତପୋ ଧର୍ମସ୍ତପଃସାଧ୍ଯଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ହେଉଛି ଧର୍ମ; ତିନି ଜଗତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ ।
କା କସ୍ଯ ପତ୍ନୀ କଃ କାନ୍ତଃ କସ୍ଯା ଵା ଭୁଵନତ୍ରଯେ
କିଏ କାହାର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ? କିଏ କାହାର ପ୍ରିୟ ? ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କିଏ କାହା ସମ୍ପର୍କରେ ?
ମିଥ୍ଯା ପତ୍ନୀ ତଵେଯଂ ଚ କ୍ଷଣାତ୍ତେନ ଗତାଧୁନା 4.24.
ଯେଉଁ ଜଣେ ତୁମେ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ସେ ମାୟା ମାତ୍ର; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ତୁମଠାରୁ ଦୂରେଇଗଲେ ।
ଏକାନଂଶା ଚ ଭଗିନୀ ଵସୁଦେଵସୁତା ହରେଃ
ସେ ହେଉଛି ଏକ ଅଂଶର ଅବତାର, ହରିଙ୍କ ଭଉଣୀ, ବସୁଦେବଙ୍କ ଝିଅ ।
କଲ୍ପେ କଲ୍ପେ ସୁନ୍ଦରୀ ସା ତଵ ପତ୍ନୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ହେବେ ।
କନ୍ଦଲୀ କଦଲୀଜାତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ମହୀତଲେ
ପୃଥିବୀରେ ସେ କଦଳୀ ଗଛ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ ।
କଲ୍ପାନ୍ତରେ ଶାନ୍ତରୂପା ତଵ ପତ୍ନୀ ଭଵିଷ୍ଯ ତି
ଅନ୍ୟ ଏକ କଳ୍ପରେ ସେ ଶାନ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ହେବେ ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରଂ ଚ ଵିପ୍ରରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ଏଭଳି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ ।
ମୁନିଃ ସର୍ଵଭ୍ରମଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତପସ୍ଯାଯାଂ ମନୋ ଦଧେ
ମୁନି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ତପସ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ ।
ଦୈତ୍ଯସ୍ତାଲଵନଂ ଗତ୍ଵା ବଭୂଵ ଗର୍ଦଭାକୃତିଃ
ଦାନବ ତାଳବନକୁ ଯାଇ, ଗଧା ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ।
ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରେଣ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଵାଞ୍ଛିତମ୍
ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ରରେ ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ ।
କାଲେ ତିଲୋତ୍ତମା ଭୂତ୍ଵା ଜଗାମ ସ୍ଵାଲଯଂ ପୁନଃ
ସମୟ ପରେ, ସେ ତିଲୋତ୍ତମା ହୋଇ, ପୁଣି ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍ 4.24.
ଏଭଳି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣିଲେ ।
ଵିଶେଷତସ୍ତଵ ମୁଖେ ହ୍ଯତୀଵ ସୁମନୋହରମ୍
ବିଶେଷ କରି, ତୁମର ମୁହଁ ବହୁତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ।
ମୃତାଯାଂ ମୁନିକନ୍ଯାଯାଂ ଶାପାଦ୍ଦୁର୍ଵାସସୋ ମୁନେଃ
ମୁନିଙ୍କ ଝିଅ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ତାହା ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ହେଇଥିଲା ।
ପପାତ ଧୌତମୂର୍ଧ୍ଵାଚ୍ଚ ଧାର୍ଯମାଣଂ ଚ ଵାଯୁନା
ପବନରେ ଉଠାଯାଇଥିବା, ପରିସ୍କୃତ ଓ ଧୋଇଦିଆ ଜାମା ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପତିତେ ଵସ୍ତ୍ରେ ତପସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ଜେବେ ଜାମା ଭୂମିରେ ପଡିଲା, ସେବେ ମହାମୁନି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଛାଡିଦେଲେ।
ଜଗାମ ଶୋକାଵିଷ୍ଟୋଽପି ତୂର୍ଣଂ ଜାମାତୁରାଶ୍ରମମ୍
ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଜମାତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତ୍ଵାଽଽଲଯସମୀପଂ ଚ ଵିପ୍ରଃ କାତରମାନସଃ
ଘର ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମନ ଭୟରେ ଭରିଗଲା।
ଶ୍ଵଶରସ୍ଯ ସ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୁର୍ଵାସା ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ
ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କର ସ୍ୱର ଚିହ୍ନି, ଦୁର୍ବାସା ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଶୋକାଦ୍ଵିଲଲାପ ଭୃଶଂ ପୁନଃ
ସେ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ପୁଣିଥରେ ବିପୁଳ ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।