ଧ୍ଯାଯତଶ୍ଚରଣାଂଭୋଜଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ କାମାତ୍ମନୋର୍ନ ହି ଜ୍ଞାନଂ କାମେନ ହତଚେତସୋଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ ଲଗାଇଥିବା ବେଳେ, ଯେଉଁମାନେ କାମେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ କିଛି ଜ୍ଞାନ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ସହସା ଚେତନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ବ୍ରହ୍ମତେଜସା
ହଠାତ୍ ସଚେତନ ହେଇ, ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଦିଵାନିଶଂ ନ ଜାନନ୍ତୌ ସଂଯୁକ୍ତୌ କାମମୋହିତୌ 4.23.
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ, କାମମୋହରେ ଏତେ ଲିନ ଥିଲେ ଯେ, ଦିନ ରାତି ଭେଦ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
ଉଵାଚ ତୌ ଵିହାରାନ୍ତେ ରକ୍ତପଙ୍କଜଲୋଚନଃ
ବିହାର ଶେଷରେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ରକ୍ତ ଆଖି ଥିବା ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ ଭକ୍ତପ୍ରଧାନସ୍ଯ ବଲେଃ ପୁତ୍ରଃ ପଶୁସମପ୍ରଭଃ
ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ: ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ବଳିଙ୍କ ପୁଅ ପଶୁପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଦେଵୋ ଵା ମାନଵୋ ଵାଽପି ଦୈତ୍ଯଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ
ଦେବ, ମଣିଷ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ—
ଜ୍ଞାନଲଜ୍ଜାଵିହୀନା ଚ ଖରଜାତିର୍ଵିଶେଷତଃ
ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଓ ଲଜ୍ଜା ନଥିବା, ବିଶେଷକରି ଗଧା ପ୍ରଜାତିର ଲୋକମାନେ।
ତିଲୋତ୍ତମେ ତ୍ଵମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଲଜ୍ଜାହୀନା ଚ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ତିଲୋତ୍ତମା, ଉଠ—ଲଜ୍ଜା ନଥିବା ଓ ଚରିତ୍ରହୀନ ଜଣେ ନାରୀ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିସ୍ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ରୁଷା ଜ୍ଵଲନ୍
ଏଭଳି କହି ସେ ମୁନି ରୁଷାରେ ତାହାଁଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସାହସିକ ଉଵାଚ ହୁତାଶନସ୍ତ୍ଵଂ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ଯନ୍ତକାରକଃ
ସାହସିକ କହିଲେ—ତୁମେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ସଂହାରର କାରଣ।
କ୍ଷମାପରାଧଂ ଭଗଵନ୍କୃପାଂ କୁରୁ କୃପାନିଧେ
ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଦୟାର ସାଗର, ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ପୁରୋ ମୁନେଃ
ଏଭଳି କହି ଦୈତ୍ୟମାନ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ତିଲୋତ୍ତମୋଵାଚ ଵିଧିସୃଷ୍ଟୌ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମୂଢା ସ୍ତ୍ରୀଜାତିରେଵ ଚ ।। 4.23.
ତିଲୋତ୍ତମା କହିଲେ—ଭାଗ୍ୟରେ ଯେମିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳା ଜନ୍ମଟିଏ ଅଜ୍ଞାନ ଭର୍ତ୍ତି।
ତତୋଽତିମତ୍ତା କୁଲଟା ସଦା କାମାତୁରା ପରା
ସେଥିପାଇଁ, ଅତି ମଦମସ୍ତ ଓ ଚରିତ୍ରହୀନ ନାରୀ ସଦା କାମବଶ ରହନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରୋଦନଂ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ଶରଣଂ ମୁନେଃ ତଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵୈକଲ୍ଯଂ ବଭୂଵ କରୁଣା ମୁନେଃ
ଏଭଳି କହି ଓ କାନ୍ଦି, ସେ ମୁନିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁନିଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଦୁର୍ଵାସା ଉଵାଚ ସତ୍କୀର୍ତିରପକୀର୍ତିର୍ଵା ପ୍ରାକ୍ତନପ୍ରଭଵା ଧ୍ରୁଵମ୍
ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ନାମ, ନିଶ୍ଚୟ ଆଗରୁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ହୁଏ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତବଲେଃ ପୁତ୍ରଃ ସଦ୍ଵଂଶପ୍ରଭଵୋ ଜନଃ
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବଳିଙ୍କ ପୁଅ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜଣେ ଲୋକ—
ଜନକସ୍ଯ ସ୍ଵଭାଵୋ ହି ଜନ୍ଯେ ତିଷ୍ଠତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ପିତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ନିଶ୍ଚୟ ସନ୍ତାନରେ ରହିଥାଏ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଗାର୍ଦଭୀଂ ଯୋନିଂ ଵତ୍ସ ନିର୍ଵାଣତାଂ ଵ୍ରଜ
ବେଟା, ତୁମେ ଗଧିନୀର ଗର୍ଭ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ।
ଵୃନ୍ଦାରଣ୍ଯଂ ତାଲଵନଂ ଵ୍ରଜ ଶୀଘ୍ରଂ ଵ୍ରଜାନ୍ତିକମ୍
ବୃନ୍ଦାବନ ତାଳବନକୁ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବ୍ରଜ ନିକଟକୁ ଯାଅ।
ତିଲୋତ୍ତମେ ଭାରତେ ତ୍ଵଂ ବାଣପୁତ୍ରୀ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତିଲୋତ୍ତମା, ଭାରତରେ ତୁମେ ବାଣଙ୍କର ଝିଅ ହେବ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ଵିରରାମ ମହାମୁନେ
ଏଭଳି କହି ସେ ମୁନି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମହାମୁନି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଖରଜନ୍ମନଃ 4.23.
ଏଭଳି ଦୈତ୍ୟଙ୍କର ଗଧା ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ କଥା କୁହାଯାଇଛି।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅହୋଽସ୍ଯ ଦାରସଂଯୋଗଃ କଥଂ ତଦୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ—ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ନିଷ୍କଳଙ୍କର କିପରି ପତ୍ନୀ ହେଲେ?
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଯୋଶ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗାରଂ ମୁନିଃ କାମୀ ବଭୂଵ ହ
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ମିଳନ ଦେଖି, ମୁନି ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସହସା ତସ୍ଯ ହୃଦଯେ ବଭୂଵ ସୁରତେ ସ୍ପୃହା
ହଠାତ୍ ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ମିଳନ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତେନ ପଥା ଯାତି ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ଏହି ସମୟରେ, ସେ ମହାମୁନି ସେଇ ପଥରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଊରୂଦ୍ଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣଶ୍ଚ ପୁରା କଲ୍ପେ ତପସ୍ଯତଃ
ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉରୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଜାନୂଦ୍ଭଵା କନ୍ଯା କନ୍ଦଲୀ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା
ତାଙ୍କର ଜାଙ୍ଘାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଝିଅ, କନ୍ଦଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ସସୁତୋ ହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମୁନେର୍ଦୁର୍ଵାସସଃ ପୁରଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ, ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ।