ସର୍ଵେଷାମପି ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଂ ଚରିତଂ ଯୋଷିତାମପି
ନାରୀମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଶାସ୍ତ୍ରାନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ଜାନାତି ପଂଡିତଃ
ଯିଏ ପଣ୍ଡିତ, ସେ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ସମସ୍ତ ଅନ୍ତ ଜାଣନ୍ତି।
ଵିଷାଦପ୍ଯପ୍ରିଯୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ରତ୍ନାଦପି ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ ବିଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠିକି ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଇଁ ରତ୍ନ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।
ଯୁଵାନଂ ସୁନ୍ଦରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯାର୍ତା ଭଵତି ପୁଂଶ୍ଚଲୀ
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଚଞ୍ଚଳ ଚରିତ୍ରର ଜଣାଣୀ ଏକ ଯୁବକ ଓ ସୁନ୍ଦର ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ତରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ନିମେଷରହିତା ତସ୍ଯ ଲୋଚନାଭ୍ଯାଂ ପିବେନ୍ମୁଖମ୍ 4.23.
ସେ ଚକୁ ମିଜିବାକୁ ଭୁଲି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାହାର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ରହନ୍ତି।
ମନୋଽତିଲୋଲମସ୍ଥୈର୍ଯଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗାନି ଚକମ୍ପିରେ
ତାଙ୍କର ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଶରୀର କମ୍ପିଉଠେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଚେଦ୍ରହସି ସାଽଽଲାପଂ କୁରୁତେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ଯଦି ସେ ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିପାରନ୍ତି, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କଥା ହୁଅନ୍ତି।
ତଥା ଯଦି ଵଶଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଯଦି ସେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରିପାରିନାହାନ୍ତି,
ଦୁଃସାଧ୍ଯେ ନାଯକେ ଦୁଃଖଂ ଭଵେଦାଜନ୍ମଜନ୍ମନି
ତେବେ ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପୁଂଶ୍ଚଲୀନାମପ୍ରିଯଃ କଃ କଃ ପ୍ରିଯୋ ଵା ମହୀତଲେ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଚଞ୍ଚଳ ଜଣାଣୀମାନେ କାହାକୁ ଅପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି ଓ କାହାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି?
ପୂର୍ଵଜାରଂ ପତିଂ ପୁତ୍ରଂ ଭ୍ରାତରଂ ପିତରଂ ପ୍ରସୂମ୍
ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ପ୍ରେମୀ, ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ଭାଇ, ବାପା ଓ ମାଆ—
ନ ଦାନେନ ନ ମାନେନ ସତ୍ଯେନ ସ୍ତଵନେନ ଵା
ଦାନ, ସମ୍ମାନ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା କେବେ ନୁହେଁ,
ଶଯନେ ଭୋଜନେ ଚାପି ସ୍ଵପ୍ନେ ଜ୍ଞାନେ ଦିଵାନିଶମ୍
ଶୋଇବାବେଳେ, ଖାଇବାବେଳେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ, ଜ୍ଞାନରେ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ,
ଶୃଙ୍ଗାରନିପୁଣାନାଂ ଚ ଧ୍ଯାନସାଧ୍ଯା ଚିରଂ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ହୁଏ।
ସର୍ଵାସାଂ କୁଲଟାନାଂ ଚ ଚରିତ୍ରଂ କଥିତଂ ମଯା 4.23.
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ଜଣାଣୀମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ମମ ସନ୍ତି ପ୍ରିଯତରା ଗନ୍ଧର୍ଵେଷୁ ସୁରେଷୁ ଚ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵିଶେଷତଃ ଶଶଧରେ ସ୍ନେହୋ ମେ ଵିଦ୍ଯତେ ପରଃ
ବିଶେଷ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ନେହ ଅଛି।
ପ୍ରିଯୋ ମେ କାମସଦୃଶୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋର ପ୍ରିୟ କାମଦେବଙ୍କ ପରି, ଏପରି କେହି ପୂର୍ବେ ଥିଲେ ନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵମାତ୍ମନୋ ଯୋଷିତାମପି
ଏଭଳି ମୁଁ ନିଜ ବିଷୟରେ ଓ ଜଣାଣୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି।
ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନାତ୍ତଵ ସ୍ଥାନଂ ସମାଗତ୍ଯ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମର ସ୍ଥାନ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ବଲିପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଜହାସୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଳିଙ୍କ ପୁଅ ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସିଲେ।
ଛଲେନ ଦର୍ଶଯାମାସ କଠିନଂ ସ୍ତନଯୋର୍ଯୁଗମ୍
ଚତୁରତାରେ ସେ ନିଜର ଦୃଢ଼ ଛାତି ଦୁଇଟିକୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଶ୍ରୋଣୀଂ ସୁକଠିନାଂ ରମ୍ଯାଂ ରମ୍ଭାସ୍ତମ୍ଭଵିନିନ୍ଦିନୀମ୍
ତାଙ୍କର କଟି ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୃଢ଼ ଥିଲା, ଯାହା କଦଳୀ ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାଇଦେଉଥିଲା।
ତସ୍ଯ ରୂପଂ ଚ ଵେଷଂ ଚ ଦର୍ଶଂଦର୍ଶଂ ପୁନଃପୁନଃ 4.23.
ସେ ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ପୋଶାକକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅତିକାମାତୁରାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବଲିନନ୍ଦନଃ
ତାଙ୍କୁ ଅତି ଆସକ୍ତ ଦେଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବଳିଙ୍କ ପୁଅ—
ସାହସିକ ଉଵାଚ କାର୍ଯାନ୍ତରଂ କରିଷ୍ଯାମି ସୁଚିରଂ ସ୍ଥାତୁମକ୍ଷମଃ
ସାହସିକ ଭାବେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାମ କରିବି, ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।"
କାମିନୀଷୁ ବଲାତ୍କାରୋ ନ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମିଣାଂ ପ୍ରିଯେ
"ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପରେ ବଳପୂର୍ବକ କିଛି କରିବା ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ କାମ ନୁହେଁ, ପ୍ରିୟ।"
ଶୃଙ୍ଗାରଂ ଦେହି ଵା ଗଚ୍ଛ ରତିଂ କର୍ତୁଂ ସୁରାନ୍ତିକେ
"ମୋତେ ପ୍ରେମ ଦେଅ, କିମ୍ବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଯାଇ ଆନନ୍ଦ ନେଅ।"
ଦାନଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକା
ଦାନବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ, ଠୋଠ ଓ ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା।
ତିଲୋତ୍ତମୋଵାଚ କଥମେଵଂ ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ମେ କାନ୍ତଃ ପ୍ରାଣାଧିକଃ ପ୍ରିଯଃ
ତିଲୋତ୍ତମା କହିଲେ, "ତୁମେ କିପରି ଏପରି କଥା କହୁଛ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟା, ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।"