ଚନ୍ଦ୍ରଶୃଙ୍ଗାରମାଶ୍ଲେଷମାଲାପମମୃତାଧିକମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଆଲିଙ୍ଗନ, ପ୍ରେମର ଆନନ୍ଦ, ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଯାହା ଅମୃତ ଠାରୁ ଅଧିକ।
ତିଲୋତ୍ତମାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ ବଲିନନ୍ଦନଃ
ତିଲୋତ୍ତମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବଳିଙ୍କ ପୁଅ ହସିଲେ।
ସାହସିକ ଉଵାଚ ଅତୋ ଵରା ଚାପ୍ସରସାଂ ଵିଦଗ୍ଧରସିକେଶ୍ଵରୀ
ସାହସିକ କହିଲେ: ଏହିପରି, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଚତୁର ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦଯୋର୍ନାଶଃ ନିମିତ୍ତେନ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦଙ୍କର ବିନାଶ ଏହି କାରଣରେ ସାବଧାନରେ ଘଟାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଂ ଜାନାସି ସର୍ଵଜ୍ଞେ ଵିଜ୍ଞା ସୁରତକର୍ମଣି 4.23.
ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ହେ ସବୁଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ପ୍ରେମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ।
ଅତିପ୍ରିଯଶ୍ଚ କୋ ଵା ଚ କଃ ସ୍ଵଭାଵୋ ଵରାନନେ
ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା, କିଏ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଣ?
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ସୁରାଣାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ପୁଣ୍ଯଵତାମପି
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ରାଜା ଏବଂ ଧର୍ମିକମାନେ ମଧ୍ୟ—
ଅସୁରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ସା ତିଲୋତ୍ତମା
ଅସୁରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତିଲୋତ୍ତମା ହସିଲେ।
ସତ୍ଯଂ ସାରମନ୍ତରସ୍ଥମଵ୍ଯକ୍ତମତିଗୋପନମ୍
ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଭିତରର ମୂଳ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ।
ସ୍ତ୍ରୀଜାତୀନାଂ ଚ ସର୍ଵାସାମୁପହାସକରଂ ପରମ୍
ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହସର କାରଣ।
ସର୍ଵେଷାମପି ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଂ ଚରିତଂ ଯୋଷିତାମପି
ନାରୀମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଶାସ୍ତ୍ରାନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ଜାନାତି ପଂଡିତଃ
ଯିଏ ପଣ୍ଡିତ, ସେ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ସମସ୍ତ ଅନ୍ତ ଜାଣନ୍ତି।
ଵିଷାଦପ୍ଯପ୍ରିଯୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ରତ୍ନାଦପି ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ ବିଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠିକି ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଇଁ ରତ୍ନ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।
ଯୁଵାନଂ ସୁନ୍ଦରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯାର୍ତା ଭଵତି ପୁଂଶ୍ଚଲୀ
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଚଞ୍ଚଳ ଚରିତ୍ରର ଜଣାଣୀ ଏକ ଯୁବକ ଓ ସୁନ୍ଦର ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ତରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ନିମେଷରହିତା ତସ୍ଯ ଲୋଚନାଭ୍ଯାଂ ପିବେନ୍ମୁଖମ୍ 4.23.
ସେ ଚକୁ ମିଜିବାକୁ ଭୁଲି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାହାର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ରହନ୍ତି।
ମନୋଽତିଲୋଲମସ୍ଥୈର୍ଯଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗାନି ଚକମ୍ପିରେ
ତାଙ୍କର ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଶରୀର କମ୍ପିଉଠେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଚେଦ୍ରହସି ସାଽଽଲାପଂ କୁରୁତେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ଯଦି ସେ ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିପାରନ୍ତି, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କଥା ହୁଅନ୍ତି।
ତଥା ଯଦି ଵଶଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଯଦି ସେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରିପାରିନାହାନ୍ତି,
ଦୁଃସାଧ୍ଯେ ନାଯକେ ଦୁଃଖଂ ଭଵେଦାଜନ୍ମଜନ୍ମନି
ତେବେ ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପୁଂଶ୍ଚଲୀନାମପ୍ରିଯଃ କଃ କଃ ପ୍ରିଯୋ ଵା ମହୀତଲେ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଚଞ୍ଚଳ ଜଣାଣୀମାନେ କାହାକୁ ଅପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି ଓ କାହାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି?
ପୂର୍ଵଜାରଂ ପତିଂ ପୁତ୍ରଂ ଭ୍ରାତରଂ ପିତରଂ ପ୍ରସୂମ୍
ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ ପ୍ରେମୀ, ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ଭାଇ, ବାପା ଓ ମାଆ—
ନ ଦାନେନ ନ ମାନେନ ସତ୍ଯେନ ସ୍ତଵନେନ ଵା
ଦାନ, ସମ୍ମାନ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା କେବେ ନୁହେଁ,
ଶଯନେ ଭୋଜନେ ଚାପି ସ୍ଵପ୍ନେ ଜ୍ଞାନେ ଦିଵାନିଶମ୍
ଶୋଇବାବେଳେ, ଖାଇବାବେଳେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ, ଜ୍ଞାନରେ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ,
ଶୃଙ୍ଗାରନିପୁଣାନାଂ ଚ ଧ୍ଯାନସାଧ୍ଯା ଚିରଂ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ହୁଏ।
ସର୍ଵାସାଂ କୁଲଟାନାଂ ଚ ଚରିତ୍ରଂ କଥିତଂ ମଯା 4.23.
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ଜଣାଣୀମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ମମ ସନ୍ତି ପ୍ରିଯତରା ଗନ୍ଧର୍ଵେଷୁ ସୁରେଷୁ ଚ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵିଶେଷତଃ ଶଶଧରେ ସ୍ନେହୋ ମେ ଵିଦ୍ଯତେ ପରଃ
ବିଶେଷ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ନେହ ଅଛି।
ପ୍ରିଯୋ ମେ କାମସଦୃଶୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋର ପ୍ରିୟ କାମଦେବଙ୍କ ପରି, ଏପରି କେହି ପୂର୍ବେ ଥିଲେ ନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵମାତ୍ମନୋ ଯୋଷିତାମପି
ଏଭଳି ମୁଁ ନିଜ ବିଷୟରେ ଓ ଜଣାଣୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି।
ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନାତ୍ତଵ ସ୍ଥାନଂ ସମାଗତ୍ଯ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମର ସ୍ଥାନ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି।