ଶରତ୍ପାର୍ଵଣଚନ୍ଦ୍ରାସ୍ଯଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚ ପ୍ରଦର୍ଶଯ
'ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର ତୁମର ମୁହଁ ଦେଖା।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଽର୍ତ କାମବାଣେନ ମାନସଂକ୍ଷଯକାମିନୀ ପତିସ୍ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶୋ ନାଥ କାମିନୀନାଂ ମନୀଷିତଃ
'ତୁମକୁ ଦେଖି, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ମୋର ମନ ଏକତ୍ରିତି ଚାହେ; ତୁମ ପରି ପତିକୁ ସମସ୍ତ ନାରୀ ଆଶା କରନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ବଲିପୁତ୍ରୋଽସି ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ରୂପଵାନ୍ଗୁଣଵାନ୍ଯୁଵା ।। ଶୃଙ୍ଗାରନିପୁଣଃ କାନ୍ତଃ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ
'ତୁମେ ବଳିଙ୍କ ପୁଅ, ଧର୍ମିକ, ସୁନ୍ଦର, ଗୁଣବାନ୍ ଓ ଯୁବକ; ରତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆକର୍ଷକ ଓ କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ।'
ସଦା ମନୋଜ୍ଞଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତ୍ଵଂ ସୁଵେଷଶ୍ଚ ସ୍ଵଭାଵତଃ
'ତୁମେ ସବୁବେଳେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସ୍ୱଭାବତଃ ଭଲ ଭୂଷିତ।'
ଶୃଙ୍ଗାରଜ୍ଞଂ ଗୁଣଜ୍ଞଂ ତ୍ଵାଂ ଯୁଵାନଂ ରସିକଂ ଶୁଚିମ୍ ଦାତାରମନୁରକ୍ତଂ ଚ କାନ୍ତମିଚ୍ଛତି କାମିନୀ।।4.23.
ଯେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଏକତା ଆଶା କରନ୍ତି, ସେ ଏମିତି ଜଣେ ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ଯିଏ ରତିର ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି, ଗୁଣବତୀ, ଯୁବକ, ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି, ପବିତ୍ର, ଦାନଶୀଳ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ଆକର୍ଷକ।
ଏତେ ସର୍ଵେ ଗୁଣାଃ କାନ୍ତ ସନ୍ତି କାନ୍ତେ ତ୍ଵଯି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମରେ ଅଛି, ମୋର ପ୍ରିୟ।
ସଂତୋଷଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ସମାଗମ୍ଯ ଵିଧୋର୍ଗୃହାତ୍ ଅନ୍ଯାଶ୍ଲେଷଣମାତ୍ରେଣ ଭଵିତା ଧର୍ମଲଙ୍ଘନା
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଘରୁ ତୁମ ସହିତ ଏକତା ହୋଇ ତୁମକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେବି; ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କେବଳ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେବ।
ଯାଶ୍ଚ ଧର୍ମାନ୍ନ ରକ୍ଷନ୍ତି ତାସାଂ ଚ ଜୀଵନଂ ଵୃଥା ତା ଏଵ ମାତୃଗର୍ଭସ୍ଥା ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ପୌରୁଷୈ ରସୈଃ
ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ; ସେମାନେ ମାଆଁର ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ନୁହଁନ୍ତି, ପୁରୁଷ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵଵୈଦ୍ଯୌମଦନଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ମରୁତ୍ଵାନ୍ନଲକୂବରଃ
କୁବେର, ମଦନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ପବନ ଏବଂ ନଳକୁବେର—
ଦିଵାନିଶଂ ମାନସଂ ମେ ତେଷାଂ କ୍ରୀଡାଂ ଚ ଚିନ୍ତଯେତ୍
ଦିନ ରାତି ମୋର ମନ ସେମାନଙ୍କର ଖେଳାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ।
ଚନ୍ଦ୍ରଶୃଙ୍ଗାରମାଶ୍ଲେଷମାଲାପମମୃତାଧିକମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଆଲିଙ୍ଗନ, ପ୍ରେମର ଆନନ୍ଦ, ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଯାହା ଅମୃତ ଠାରୁ ଅଧିକ।
ତିଲୋତ୍ତମାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ ବଲିନନ୍ଦନଃ
ତିଲୋତ୍ତମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବଳିଙ୍କ ପୁଅ ହସିଲେ।
ସାହସିକ ଉଵାଚ ଅତୋ ଵରା ଚାପ୍ସରସାଂ ଵିଦଗ୍ଧରସିକେଶ୍ଵରୀ
ସାହସିକ କହିଲେ: ଏହିପରି, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଚତୁର ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦଯୋର୍ନାଶଃ ନିମିତ୍ତେନ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦଙ୍କର ବିନାଶ ଏହି କାରଣରେ ସାବଧାନରେ ଘଟାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵଂ ଜାନାସି ସର୍ଵଜ୍ଞେ ଵିଜ୍ଞା ସୁରତକର୍ମଣି 4.23.
ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ, ହେ ସବୁଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ପ୍ରେମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ।
ଅତିପ୍ରିଯଶ୍ଚ କୋ ଵା ଚ କଃ ସ୍ଵଭାଵୋ ଵରାନନେ
ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା, କିଏ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଣ?
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ସୁରାଣାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ପୁଣ୍ଯଵତାମପି
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା, ରାଜା ଏବଂ ଧର୍ମିକମାନେ ମଧ୍ୟ—
ଅସୁରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯ ସା ତିଲୋତ୍ତମା
ଅସୁରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତିଲୋତ୍ତମା ହସିଲେ।
ସତ୍ଯଂ ସାରମନ୍ତରସ୍ଥମଵ୍ଯକ୍ତମତିଗୋପନମ୍
ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଭିତରର ମୂଳ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ।
ସ୍ତ୍ରୀଜାତୀନାଂ ଚ ସର୍ଵାସାମୁପହାସକରଂ ପରମ୍
ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହସର କାରଣ।
ସର୍ଵେଷାମପି ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଂ ଚରିତଂ ଯୋଷିତାମପି
ନାରୀମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଶାସ୍ତ୍ରାନ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ଜାନାତି ପଂଡିତଃ
ଯିଏ ପଣ୍ଡିତ, ସେ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ସମସ୍ତ ଅନ୍ତ ଜାଣନ୍ତି।
ଵିଷାଦପ୍ଯପ୍ରିଯୋ ଵୃଦ୍ଧୋ ରତ୍ନାଦପି ଚ ଯୋଷିତାମ୍
ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ ବିଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠିକି ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଇଁ ରତ୍ନ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ।
ଯୁଵାନଂ ସୁନ୍ଦରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯାର୍ତା ଭଵତି ପୁଂଶ୍ଚଲୀ
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଚଞ୍ଚଳ ଚରିତ୍ରର ଜଣାଣୀ ଏକ ଯୁବକ ଓ ସୁନ୍ଦର ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ତରେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ନିମେଷରହିତା ତସ୍ଯ ଲୋଚନାଭ୍ଯାଂ ପିବେନ୍ମୁଖମ୍ 4.23.
ସେ ଚକୁ ମିଜିବାକୁ ଭୁଲି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାହାର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ରହନ୍ତି।
ମନୋଽତିଲୋଲମସ୍ଥୈର୍ଯଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗାନି ଚକମ୍ପିରେ
ତାଙ୍କର ମନ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଶରୀର କମ୍ପିଉଠେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ତଂ ଚେଦ୍ରହସି ସାଽଽଲାପଂ କୁରୁତେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ଯଦି ସେ ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ମିଳିପାରନ୍ତି, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କଥା ହୁଅନ୍ତି।
ତଥା ଯଦି ଵଶଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶଶାକ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ଯଦି ସେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରିପାରିନାହାନ୍ତି,
ଦୁଃସାଧ୍ଯେ ନାଯକେ ଦୁଃଖଂ ଭଵେଦାଜନ୍ମଜନ୍ମନି
ତେବେ ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ପୁଂଶ୍ଚଲୀନାମପ୍ରିଯଃ କଃ କଃ ପ୍ରିଯୋ ଵା ମହୀତଲେ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଚଞ୍ଚଳ ଜଣାଣୀମାନେ କାହାକୁ ଅପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି ଓ କାହାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି?