କେଚିଦ୍ଗୋପାଲବାଲାଶ୍ଚ ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ତନ୍ନିଵାରଣମ୍
କିଛି ଗୋପ ଓ ଗୋପିବାଳା ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ତେଷାଂ କେଚିଜ୍ଜ୍ଞାନଵନ୍ତୋ ରକ୍ଷାଂ ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ 4.19.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଉତ୍ସାହରେ ରକ୍ଷା କାମ କଲେ ।
କେଚିଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଚ ପ୍ରଯଯୁର୍ନନ୍ଦସନ୍ନିଧିମ୍
କିଛି ଜଣେ ନନ୍ଦଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା କହିବାକୁ ଗଲେ ।
ଇତ୍ଯୂଚୁଃ କିଂ କରିଷ୍ଯାମଃ କୁତୋଽସ୍ମାକଂ ଗତୋ ହରିଃ
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ କଣ କରିବା? ହରି କେଉଁଠି ଆମଠୁ ଯାଇଛନ୍ତି?'
ହେ ବନ୍ଧୋ ଦର୍ଶନଂ ଦେହୀତ୍ଯୂଚୁଃ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି ହି
'ହେ ବନ୍ଧୁ, ଆମକୁ ତୁମର ଦର୍ଶନ ଦିଅ,' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମ ପ୍ରାଣ ଯାଉଛି ।'
ସଂପ୍ରାପୁରତିଲୋଲାଶ୍ଚ ରୁଦନ୍ତଃ ଶୋକଵିହ୍ଵଲାଃ
କମ୍ପି ହେଇ, ଶୋକରେ ବିହ୍ବଳ ହୋଇ, ସେମାନେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଆସିଗଲେ ।
ଗୋପାନ୍ଗୋପାଲିକାଶ୍ଚୈଵ ରକ୍ତପଙ୍କଜଲୋଚନାଃ
ଗୋପ ଓ ଗୋପିକାମାନେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
କଲିନ୍ଦନନ୍ଦିନୀତୀରଂ ରୁରୁଦୁର୍ବାଲକୈର୍ଯୁତାଃ
କଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ତଟରେ, ଶିଶୁମାନେ ସହିତ, ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ହ୍ରଦଂ ଵିଶନ୍ତୀମମ୍ବାଂ ତାଂ କେଚିଚ୍ଚକ୍ରୁର୍ନିଵାରଣମ୍
କିଛି ଜଣେ ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ମାତାକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
କେଚିଦ୍ଵିଲଲପୁସ୍ତତ୍ର ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପୁଶ୍ଚ କେଚନ
ସେଠାରେ କିଛି ଜଣେ ବିଲାପ କଲେ, ଆଉ କିଛି ଜଣେ ଅଚେତନ ହେଇପଡିଲେ ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଚ ପ୍ରାପ ସା ଶୋକାନ୍ମୃତେଵ ଚ ସରିତ୍ତଟେ
ମାତା ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ନଦୀ ତଟରେ ମୃତ ଭଳି ଅଚେତନ ହେଇପଡିଲେ ।
ଭୂଯୋଽପି ରୋଦନଂ କୃତ୍ଵା ଭୂଯୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାମଵାପ ହ 4.19.
ପୁନି ସେ କାନ୍ଦିଲେ, ଆଉ ପୁନି ଅଚେତନ ହେଇପଡିଲେ ।
ଗୋପାଶ୍ଚ ଗୋପିକାଶ୍ଚୈଵ ରାଧିକାମତିମୂର୍ଚ୍ଛିତାମ୍ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ବୋଧଯାମାସ ବଲଶ୍ଚ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଵରଃ
ଗୋପ ଓ ଗୋପିକାମାନେ, ରାଧିକା ଅତ୍ୟଧିକ ଅଚେତନ ହୋଇଥିଲେ — ବଳରାମ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଗିଲେ ।
ଶ୍ରୀବଲଦେଵ ଉଵାଚ
ଶ୍ରୀବଳରାମ କହିଲେ:
ହେ ନନ୍ଦ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗର୍ଗଵାକ୍ଯସ୍ମୃତିଂ କୁରୁ
ହେ ନନ୍ଦ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମେ ଗର୍ଗଙ୍କ କଥାକୁ ସ୍ମରଣ କର।
ଵିଧାତୁଃ ସଂଵିଧାତୁଶ୍ଚ ଭୁଵି କସ୍ମାତ୍ପରାଜଯଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିପରି ପରାଜୟ ହେବ?
ଵିଦ୍ଯମାନୋଽପ୍ଯଵିଦୃଶ୍ଯଃ ସଂଯୋଗୋ ଯୋଗିନାମପି
ସେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ନାଗ୍ନିଗ୍ରସ୍ତୋ ନ ହିଂସ୍ଯଶ୍ଚାପୀଦମାଧ୍ଯାତ୍ମିକା ଵିଦୁଃ
ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ଯାଆନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କେହି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଵରୂପସ୍ଯ ଵିଭୋର୍ନାଦ୍ଯନ୍ତମଧ୍ଯମାତ୍ମନଃ
ଯିଏ ଜ୍ୟୋତିରୂପ ଭଗବାନ, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମାର ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଯନ୍ନାଭିପଦ୍ମଜୋ ବ୍ରହ୍ମା ତସ୍ଯେଶସ୍ଯ ହ୍ରଦେ ଵିପତ୍
ଯାହାଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ସମୁଦ୍ରରେ ସେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନ ତଥାଽପି ତଦୀଶଂ ତଂ ଗ୍ରସ୍ତୁଂ ସର୍ପଃ କ୍ଷମୋ ଭଵେତ୍ 4.19.
ତଥାପି, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସର୍ପ ଗିଳିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିଗୂଢଂ ଯୋଗିନାଂ ସାରଂ ସଂଶଯଚ୍ଛେଦକାରଣମ୍
ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାକୁ ଗୁପ୍ତ ମୂଳ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସେହି ଦ୍ୱାରା ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୁଏ।
ତତ୍ଯାଜ ଶୋକଂ ନନ୍ଦଶ୍ଚ ଵ୍ରଜଶ୍ଚ ଵ୍ରଜଯୋଷିତଃ
ନନ୍ଦ, ବ୍ରଜବାସୀ ଓ ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ବନ୍ଧୁଵିଚ୍ଛେଦଵିଷଯେ ପ୍ରବୋଧେ ନ ସ୍ଥିତଂ ମନଃ
ସମ୍ବନ୍ଧୀ ବିଚ୍ଛେଦର ବୁଝିବାରେ ସେମାନଙ୍କର ମନ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନା ଵ୍ରଜାଶ୍ଚ ଵ୍ରଜଯୋଷିତଃ
ବ୍ରଜବାସୀ ଓ ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନରେ ଅନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ଅସ୍ନିଗ୍ଧଵସ୍ତ୍ରମସ୍ନିଗ୍ଧମଲୁପ୍ତଚନ୍ଦନାଞ୍ଜନମ୍
ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଅନ୍ଧାରି ହୋଇନଥିଲା, ଚନ୍ଦନ ଓ କାଜଳ ମଧ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ହୋଇନଥିଲା।
ମଯୂରପିଚ୍ଛଚୂଡଂ ଚ ଵଂଶୀଵଦନମଚ୍ଯୁତମ୍
ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୟୂରପିଛା ଥିଲା, ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଅଚଳ ଥିଲେ।
ଚୁଚୁମ୍ବ ଵଦନାମ୍ଭୋଜଂ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେକ୍ଷଣା
ପ୍ରସନ୍ନ ମୁହଁ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
ନିମେଷରହିତାଃ ସର୍ଵେ ଦଦୃଶୁଃ ଶ୍ରୀମୁଖଂ ହରେଃ
ସମସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁ ନ ମିଳି, ହରିଙ୍କ ଶ୍ରୀମୁଖକୁ ଦେଖି ରହିଲେ।
ଦାଵାଗ୍ନିର୍ଵେଷ୍ଟଯାମାସ ତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସହ ଗୋକୁଲମ୍ 4.19.
ବନ୍ଧୁଆ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଗୋକୁଳକୁ ଘେରି ଆସିଲା।