କ୍ଷୁଧି ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନାଯାମାହାରାଭାଵ ଏଵ ଚ
ଯେତେବେଳେ ଭୋକ ତୀବ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ନାହିଁ,
ତାଲବିଲ୍ଵଫଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜଲପାନଂ ଚ ତତ୍କ୍ଷଣମ୍
ସେତେବେଳେ ତାଳ କିମ୍ବା ବେଲ ଫଳ ଖାଇ ଏବଂ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାଣି ପିଇଲେ,
ତପ୍ତୋଦକଂ ଚ ଶିରସି ଭାଦ୍ରେ ତିକ୍ତଂ ଵିଶେଷତଃ 1.16.
କିମ୍ବା ଭାଦ୍ର ମାସରେ ବିଶେଷକରି ତାତି ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଲିଲେ କିମ୍ବା ତୀତିକ୍ତ ଜିନିଷ ଖାଇଲେ,
ସଶର୍କରଂ ଚ ଧାନ୍ଯାକଂ ପିଷ୍ଟଂ ଶୀତୋଦକାନ୍ଵିତମ୍
କିମ୍ବା ଚିନି ସହିତ ଧାନିଆ ଚୁରା କରି ଶୀତଳ ପାଣି ସହିତ ଖାଇଲେ,
ବିଲ୍ଵତାଲଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ସର୍ଵମୈକ୍ଷଵମେଵ ଚ
କିମ୍ବା ପକ୍କ ବେଲ କିମ୍ବା ତାଳ ଫଳ ଏବଂ ଆଖୁର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଭୋଜନ କଲେ,
ପିତ୍ତକ୍ଷଯକରଂ ସଦ୍ଯୋ ବଲପୁଷ୍ଟିପ୍ରଦଂ ପରମ୍
ଏହି ସବୁ ବସ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ପିତ୍ତ କମାଏ ଓ ଶକ୍ତି ଓ ପୁଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ ।
ଭୋଜନାନନ୍ତରଂ ସ୍ନାନଂ ଜଲପାନଂ ଵିନା ତୃଷା
ଭୋଜନ ପରେ ସତେଜ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ତୃଷ୍ଣା ନଥିବାବେଳେ ପାଣି ପିଇବା,
ପର୍ଯ୍ଯୁଷିତାନ୍ନଂ ଚ ତକ୍ରଂ ଚ ପକ୍ଵଂ ରମ୍ଭାଫଲଂ ଦଧି
ବାସି ଭାତ, ତକ୍ର, ପକ୍କ କଦଳୀ ଓ ଦହି,
ନାରିକେଲୋଦକଂ ରୂକ୍ଷସ୍ନାନଂ ପର୍ଯୁଷିତେ ଜଲେ
ନଡିଆ ପାଣି, ଶୀତଳ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ବାସି ପାଣି ବ୍ୟବହାର,
ଖାତସ୍ନାନଂ ଚ ଵର୍ଷାସୁ ମୂଲକଂ ଶ୍ଲେଷ୍ମକାରକମ୍
ବର୍ଷାକାଳରେ ଭୋଜନ ପରେ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ମୂଳା ଖାଇବା, ଏହି ସବୁ ଶ୍ଲେଷ୍ମ ବଢ଼ାଏ ।
ଵହ୍ନିସ୍ଵେଦଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଭଙ୍ଗଂ ପକ୍ଵତୈଲଵିଶେଷକମ୍
ପୁଣି ଗରମ କରାଯାଇଥିବା, ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ ପକା ତେଲରେ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ,
ପିଣ୍ଡାରକମପକ୍ଵଂ ଚ ରମ୍ଭା ଫଲମପକ୍ଵକମ୍
କାଚା ପିଠା ଓ କାଚା କଦଳୀ ଫଳ,
ସଘୃତଂ ରୋଚନାଚୂର୍ଣଂ ସଘୃତଂ ଶୁଷ୍କଶର୍କରମ୍ 1.16.
ଘିଅ ସହିତ ରୋଚନା ଗୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ଘିଅ ମିଶାଇଥିବା ଶୁଖିଲା ଚିନି,
ଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯେତାନି ଗାନ୍ଧର୍ଵି ସଦ୍ଯଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମହରାଣି ଚ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଗାନ୍ଧର୍ବୀ, ତୁରନ୍ତ ସ୍ଲେଷ୍ମା ଦୂର କରେ।
ଭୋଜନାନନ୍ତରଂ ସଦ୍ଯୋ ଗମନଂ ଧାଵନଂ ତଥା
ଖାଇବା ପରେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିବା କିମ୍ବା ଦୌଡ଼ିବା,
ଵୃଦ୍ଧସ୍ତ୍ରୀଗମନଂ ଚୈଵ ମନଃସନ୍ତାପ ଏଵ ଚ
ବୃଦ୍ଧା ଜନନୀ ସହ ସଂଗ, ଏବଂ ମନର କ୍ଷୁଦ୍ରତା,
କଟୁ ଵାକ୍ଯଂ ଭଯଂ ଶୋକଃ କେଵଲଂ ଵାଯୁକାରଣମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ—ଏହାମାନେ କେବଳ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
ପକ୍ଵଂ ରମ୍ଭାଫଲଂ ଚୈଵ ସବୀଜଂ ଶର୍କରୋଦକମ୍
ପକା କଦଳୀ ଫଳ, ଚିନି ଓ ମଣ୍ଡି ସହିତ ପାଣି,
ମାହିଷଂ ଦଧି ମିଷ୍ଟଂ ଚ କେଵଲଂ ଵା ସଶର୍କରମ୍
ମହିଷୀ ଦହି, ମିଠା କିମ୍ବା କେବଳ ଚିନି ମିଶାଇଥିବା,
ପକ୍ଵତୈଲଵିଶେଷଂ ଚ ତିଲତୈଲଂ ଚ କେଵଲମ୍
ବିଶେଷ ପକା ତେଲ ଓ କେବଳ ତିଳ ତେଲ,
ଶୀତଲୋଷ୍ଣୋଦକସ୍ନାନଂ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଚନ୍ଦନଦ୍ରଵମ୍
ଢଣ୍ଡା କିମ୍ବା ଗରମ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ, ଭଲ ଭାବେ ଚନ୍ଦନ ଲେପ,
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ଵତ୍ସେ ସଦ୍ଯୋଵାଯୁପ୍ରଣାଶନମ୍
ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ଏହା ବାୟୁକୁ ତୁରନ୍ତ ଦୂର କରେ।
ଵ୍ଯାଧିସଂଘଶ୍ଚ କଥିତସ୍ତନ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ 1.16.
ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଓ ତାହାର ଉପାୟମାନେ ମଧ୍ୟ କଥାଯାଇଛି।
ତନ୍ତ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ଵ୍ଯାଧିକ୍ଷଯକରାଣି ଚ
ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାୟ ରୋଗ ଓ ତାହାର ନାଶକାରୀ।
ନ ଶକ୍ତଃ କଥିତୁଂ ସାଧ୍ଵି ଯଥାର୍ଥଂ ଵତ୍ସରେଣ ଚ
ହେ ସତୀ, ଏହାକୁ ବର୍ଷ ଭରି ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିପାରିବା ଯାଉଁନାହିଁ।
କେନ ରୋଗେଣ ତ୍ଵତ୍କାନ୍ତୋ ମୃତଃ କଥଯ ଶୋଭନେ
ତୁମର ପ୍ରିୟଜନ କେଉଁ ରୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ? ମୋତେ କୁହ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ସୌତିରୁଵାଚ କଥାଂ କଥିତୁମାରେଭେ ସା ଗାନ୍ଧର୍ଵୀ ପ୍ରହର୍ଷିତା
ସୂତ କହିଲେ—ଗାନ୍ଧର୍ବୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମାଲାଵତ୍ଯୁଵାଚ ସଭାଯାଂ ଲଜ୍ଜିତଃ କାନ୍ତୋ ମମ ଵିପ୍ର ନିଶାମଯ
ମାଳାବତୀ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଣ, ସଭାରେ ମୋର ପ୍ରିୟଜନ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିଲେ।
ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତମପୂର୍ଵଂ ଚ ଶୁଭାଖ୍ଯାନଂ ମନୋହରମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଶୁଣିଲୁ, ଏହା ଏକ ଶୁଭ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଗଳ୍ପ, ପୂର୍ବେ କେବେ ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା।
ଅଧୁନା ମତ୍ପ୍ରାଣକାନ୍ତଂ ଦେହି ଦେହି ଵିଚକ୍ଷଣ
ଏବେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋର ପ୍ରାଣର ଅତି ପ୍ରିୟଜନକୁ ମୋତେ ଦିଅ, ଦୟାକରି ମୋତେ ସେଉଁଠିକୁ ଦିଅ!