ଭୀମସ୍ତ୍ରିପାଦସ୍ତ୍ରିଶିରାଃ ଷଡ୍ଭୁଜୋ ନଵଲୋଚନଃ
ଭୟଙ୍କର, ତିନିଟି ପାଦ, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ, ଛଅଟି ହାତ ଏବଂ ନଅଟି ଆଖି—
ମନ୍ଦାଗ୍ନିସ୍ତସ୍ଯ ଜନକୋ ମନ୍ଦାଗ୍ନେର୍ଜନକାସ୍ତ୍ରଯଃ
ମନ୍ଦ ଅଗ୍ନି ତାହାର ମୂଳ; ଏବଂ ମନ୍ଦ ଅଗ୍ନିର ତିନିଟି କାରଣ—
ଵାଯୁଜଃ ପିତ୍ତଜଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଲେଷ୍ମଜଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ 1.16.
ବାତଜ, ପିତ୍ତଜ ଏବଂ କଫଜ, ଏଭଳି।
ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ କାମଲଃ କୁଷ୍ଠଃ ଶୋଥଃ ପ୍ଲୀହା ଚ ଶୂଲକଃ
ପାଣ୍ଡୁ, କାମଳା, କୁଷ୍ଠ, ଶୋଥ, ପ୍ଳୀହା ଏବଂ ଶୂଳକ—
ମୂତ୍ରକୃଚ୍ଛ୍ରଶ୍ଚ ଗୁଲ୍ମଶ୍ଚ ରକ୍ତଦୋଷଵିକାରଜଃ
ମୁତ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀ ରୋଗ, ଗାସ୍ତ୍ରିକ ଗଠାନ, ଏବଂ ରକ୍ତର ଦୁଷିତତାରୁ ହେଉଥିବା ବ୍ୟାଧିଗୁଡ଼ିକ,
ଭ୍ରମରୀ ସନ୍ନିପାତଶ୍ଚ ଵିଷୂଚୀ ଦାରୁଣୀ ସତି
ଭ୍ରମରୀ ନାମକ ରୋଗ, ତିନି ଦୋଷ ମିଶିଥିବା ରୋଗ, ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ବ୍ୟାଧି ବିଷୂଚୀ,
ମୃତ୍ଯୁକନ୍ଯାସୁତାଶ୍ଚୈତେ ଜରା ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କନ୍ଯକା
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧି ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କନ୍ୟା, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କନ୍ୟା।
ଏତେ ଚୋପାଯଵେତ୍ତାରଂ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚ ସଂଯତମ୍
ଯିଏ ଉପାୟ ଜାଣିଛି ଏବଂ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ, ଏହି ବ୍ୟାଧିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ଚକ୍ଷୁର୍ଜଲଂ ଚ ଵ୍ଯାଯାମଃ ପାଦାଧସ୍ତୈଲମର୍ଦନମ୍
ଚକ୍ଷୁ ଧୋଇବା, ଅଭ୍ୟାସ କରିବା, ଏବଂ ପାଦ ତଳେ ତେଲ ମାସାଜ କରିବା,
ଵସନ୍ତେ ଭ୍ରମଣଂ ଵହ୍ନିସେଵାଂ ସ୍ଵଲ୍ପାଂ କରୋତି ଯଃ
ଯିଏ ବସନ୍ତ କାଳରେ ଘୁରୁଥାଏ ଏବଂ ଅତିକମ ଅଗ୍ନି ସେବନ କରେ,
ଖାତଶୀତୋଦକସ୍ନାଯୀ ସେଵତେ ଚନ୍ଦନଦ୍ରଵମ୍ ନୋପଯାତି ଜରା ତଂ ଚ ନିଦାଘେଽନିଲସେଵକମ୍
ଖଣ୍ଡରେ ଢଣ୍ଡା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରେ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଏ—ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପବନ ସମ୍ପର୍କରୁ ଦୂରେ ରହେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତାଙ୍କୁ ଆସେ ନାହିଁ।
ପ୍ରାଵୃଷ୍ଯୁଷ୍ଣୋଦକସ୍ନାଯୀ ଘନତୋଯଂ ନ ସେଵତେ
ବର୍ଷାକାଳରେ ଯିଏ ଉଷ୍ଣ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରେ ଏବଂ ଘନ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରେ ନାହିଁ,
ଶରଦ୍ରୌଦ୍ରଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ଭ୍ରମଣଂ ତତ୍ର ଵର୍ଜଯେତ୍ 1.16.
ଶରତ୍କାଳରେ ଯିଏ କଠିନତା ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ଘୁରାଣୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଖାତସ୍ନାଯୀ ଚ ହେମନ୍ତେ କାଲେ ଵହ୍ନିଂ ଚ ସେଵତେ
ହେମନ୍ତକାଳରେ ଯିଏ ଖଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ସେବନ କରେ,
ଶିଶିରେଂଽଶୁକଵହ୍ନିଂ ଚ ନଵୋଷ୍ଣାନ୍ନଂ ଚ ସେଵତେ
ଶୀତକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ସେବନ କରେ, ଏବଂ ତାଜା ଉଷ୍ଣ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ।
ସଦ୍ଯୋମାଂସଂ ନଵାନ୍ନଂ ଚ ବାଲାସ୍ତ୍ରୀକ୍ଷୀରଭୋଜନମ୍
ତାଜା ମାଂସ, ନୂତନ ଚାଉଳ, ଏବଂ ଅପରିପକ୍ୱ ଯୌବନା ନାରୀଙ୍କ ଦୁଧ ଭୋଜନ କରାଯାଏ।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସଦନ୍ନଂ କ୍ଷୁତ୍କାଲେ ତୃଷ୍ଣାଯାଂ ପୀଯତେ ଜଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଭୋକ ଲାଗେ ସେତେବେଳେ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ଏବଂ ତରସିଲେ ପାଣି ପିଏ।
ଦଧି ହୈଯଙ୍ଗଵୀନଂ ଚ ନଵନୀତଂ ତଥା ଗୁଡମ୍
ଦହି, ଘିଅ, ନୂତନ ମକ୍ଖନ ଏବଂ ଗୁଡ଼,
ଶୁଷ୍କମାଂସଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଵୃଦ୍ଧାଂ ବାଲାର୍କଂ ତରୁଣଂ ଦଧି
ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ପୁରୁଣା ଦହି,
ରାତ୍ରୌ ଯେ ଦଧି ସେଵନ୍ତେ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଶ୍ଚ ରଜସ୍ଵଲାଃ
ଯେମାନେ ରାତିରେ ଦହି ଖାନ୍ତି, ବେଶ୍ୟା ଓ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀମାନେ,
ରଜସ୍ଵଲା ଚ କୁଲଟା ଚାଵୀରା ଜାରଦୂତିକା
ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ, ବେଶ୍ୟା, ବନ୍ଧ୍ୟା ଓ ବୃଦ୍ଧା ଦୂତୀ,
ଯୋ ହି ତାସାମନ୍ନଭୋଜୀ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ ଲଭେତ୍ତୁ ସଃ
ଯିଏ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଲାଭ କରେ।
ପାପାନାଂ ଵ୍ଯାଧିଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମିତ୍ରତା ସନ୍ତତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ 1.16.
ପାପ ସଦା ରୋଗ ସହିତ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଜଡିତ ରହିଥାଏ । ଏହି ଦୁଇଁର ସାଥି ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ।
ପାପେନ ଜାଯତେ ଵ୍ଯାଧିଃ ପାପେନ ଜାଯତେ ଜରା
ପାପ ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ପାପ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେ ।
ତସ୍ମାତ୍ପାପଂ ମହାଵୈରଂ ଦୋଷବୀଜମମଙ୍ଗଲମ୍
ସେହିପାଇଁ, ପାପ ଏକ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ, ଦୋଷର ମୂଳ ଓ ଅଶୁଭ ଦାୟକ ।
ସ୍ଵଧର୍ମାଚାରଯୁକ୍ତଂ ଚ ଦୀକ୍ଷିତଂ ହରିସେଵକମ୍
ଯିଏ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଦୀକ୍ଷିତ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସେବାରେ ଲିନ,
ଵ୍ରତୋପଵାସଯୁକ୍ତଂ ଚ ସଦା ତୀର୍ଥନିଷେଵକମ୍
ଯିଏ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ଲାଗିଥାଏ, ସଦା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରେ,
ଏତାଞ୍ଜରା ନ ସେଵେତ ଵ୍ଯାଧିସଂଘଶ୍ଚ ଦୁର୍ଜଯଃ
ସେଉଁଠି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସେନାହିଁ, ଦୁର୍ଜୟ ରୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ ନିକଟକୁ ଆସିପାରନ୍ତିନାହିଁ ।
ଜ୍ଵରସ୍ଯ ସର୍ଵରୋଗାଣାଂ ଜନକଃ କଥିତଃ ସତି
ସମସ୍ତ ରୋଗର ମୂଳ କାରଣ ଜ୍ୱରକୁ କୁହାଯାଏ ।
ଏତେ ଯଥା ସଂ ଚରନ୍ତି ସ୍ଵଯଂ ଯାନ୍ତି ଚ ଦେହିଷୁ
ଏହି ରୋଗମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଫିରିବା କରନ୍ତି, ସେପରି ଦେହଧାରୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ।