श्रीगणेशाय नमः अथ ब्रह्मवैवर्ते ब्रह्मखण्डम् सरस्वतीश्रीगिरिजादिकाश्च यं नमन्ति देव्यः प्रणमामि तं विभुम
ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ ଆରମ୍ଭରେ— ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସରସ୍ୱତୀ, ଶ୍ରୀଗିରିଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ମଣ୍ଡିଅଛନ୍ତି, ସେଇ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
स्थूलास्तनूर्विदधतं त्रिगुणं विराजं विश्वानि लोमविवरेषु महान्तमाद्यम्
ଯିଏ ବିଶାଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ତିନିଟି ଗୁଣରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଯାହାଙ୍କର ଦେହର ରୋମକୁପରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ध्यायन्ते ध्याननिष्ठाः सुरनरमनवो योगिनो योगरूढाः सन्तः स्वप्नेऽपि सन्तं कतिकतिजनिभिर्यं न पश्यन्ति तप्त्वा
ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଦେବତା, ଋଷି, ତପସ୍ବୀ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ ମଧ୍ୟ କେବଳ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଲୋକେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
वन्दे कृष्णं गुणातीतं परं ब्रह्माच्युतं यतः
ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯିଏ ତିନି ଗୁଣରୁ ପରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଅବିନାଶୀ।
परं कृष्णकथोपेतं पुराणं श्रुति संमतम्
ଏହି ପୁରାଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବେଦମାନେ ଯାହାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛନ୍ତି।
सर्वमङ्गलबीजं च सर्वदा मङ्गलप्रदम्
ଏହି ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ଶୁଭର ମୂଳ ଓ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
हरिभक्तिप्रदं शश्वत्सुखदं मोक्षदं भवात्
ଏହା ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ଓ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
पप्रच्छ सुविनीतं च सुप्रीतो मुनिसंसदि
ମୁନିମାନଙ୍କର ସଭାରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ନମ୍ର ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
किमस्माकं पुण्यदिनमद्य त्वद्दर्शनेन च
ଆଜି ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଦିନ କି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଛୁ।
वयमेव कलौ भीता विशिष्टज्ञानवर्जिताः 1.1.
ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଆମେ ଭୟଭୀତ ଓ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନର ଅଭାବରେ ଅଛୁ।
भवान्साधुर्महाभागः पुराणेषु पुराणवित्
ଆପଣ ଏକ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୁରାଣମାନେ ରେ ଦକ୍ଷ।
श्रीकृष्णे निश्चला भक्तिर्यतो भवति शाश्वती
ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଚଳ ଓ ଚିରକାଳୀନ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
गरीयसी या साक्षाच्च कर्ममूलनिकृन्तनी
ଏହି ଭକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ କର୍ମର ମୂଳକୁ କାଟିଦିଏ।
भवदावाग्निदग्धानां पीयूष वृष्टिवर्षिणी
ଯେଉଁମାନେ ସଂସାରର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅମୃତର ବର୍ଷା ହେଉଛି।
यत्रादौ सर्वबीजं च परं ब्रह्मनिरूपणम्
ଯେଉଁଠାରେ ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଳ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ।
साकारं वा निराकारं परमात्मस्वरूपकम्
ସେଠାରେ ଦେହସହିତ କିମ୍ବା ଦେହବିହୀନ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଉପସ୍ଥାପିତ।
ध्यायन्ते वैष्णवाः किंवा शान्ताश्च योगिनस्तथा
ଏହି ସ୍ୱରୂପକୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଓ ଶାନ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
प्रकृतेश्च य आकारो यत्र वत्सनिरूपितः
ଏଠି ପ୍ରକୃତିର ରୂପ ମଧ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।
गोलोकवर्णनं यत्र यत्र वैकुण्ठवर्णनम्
ଯେଉଁଠି ଗୋଲୋକ ଓ ଯେଉଁଠି ବୈକୁଣ୍ଠର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି,
अंशानां च कलानां च यत्र सौते निरूपणम् 1.1.
ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅଂଶ ଓ କଳାମାନେ ସୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି,
निगूढं जन्म येषां वा देवानां देवयोषिताम्
ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦେବୀମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଜନ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣିତ,
के वांऽशाः प्रकृतेश्चापि कलाः का वा कलाकलाः
କିଏ କେଉଁଠି ଅଂଶ, ପ୍ରକୃତିର କେଉଁଠି କଳା, କେଉଁଠି କଳାର ଉପକଳା,
दुर्गा सरस्वती लक्ष्मी सावित्रीणाञ्च वर्णनम्
ଦୁର୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା,
जीवकर्मविपाकश्च नरकाणाञ्च वर्णनम्
ଜୀବମାନଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ଓ ନରକମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା,
येषाञ्च जीविनां यद्यत्स्थानं यत्र शुभाशुभम्
ଏବଂ ସେଇ ଜୀବମାନେ ଯେଉଁଠି ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ସ୍ଥାନ ପାଉଛନ୍ତି,
जीविनां कर्मणो यस्माद्योयो रोगो भवेदिह
ଜୀବମାନଙ୍କର କେଉଁ କର୍ମରୁ କେଉଁ ରୋଗ ଏଠାରେ ହୁଏ,
मनसा तुलसी काली गङ्गा पृध्वी वसुन्धरा
ମନରେ ତୁଳସୀ, କାଳୀ, ଗଙ୍ଗା, ପୃଥିବୀ ଓ ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କ ବିଚାର,
शालिग्रामशिलानाञ्च दानानाञ्च निरूपणम्
ଶାଳିଗ୍ରାମ ଶିଳା ଓ ଦାନର ବ୍ୟାଖ୍ୟା,
गणेश्वरस्य चरितं यत्र तज्जन्म कर्म च
ଯେଉଁଠି ଗଣେଶଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ,
यदपूर्वमुपाख्यानमश्रुतं परमाद्भुतम् 1.1.
ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅପୂର୍ବ, ଅଶୁନା, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଅଛି,